تومەنگى تالاس بويىن جاعالاي ورىن تەپكەن تاريحي جادىگەرلەر بۇگىندە كوزىقاراقتى كوپشىلىككە تانىس. سول ورتاعاسىرلىق ەسكەرتكىشتەردىڭ ءوزى-اق ۇلتتىڭ ۇلى تاريحىن جاھانعا ايگىلەپ تۇر. تالاس اۋدانىنىڭ ءۇشارال اۋىلىنان سولتۇستىك-باتىسقا قاراي 35 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان اقكەسەنە قاراۋىل مۇنارا بەكىنىسى دە عاسىرلار بويى عالامات قالپىن ساقتاعان كونە جادىگەر. تاريحقا سۇيەنسەك, اقكەسەنە قاراۋىل مۇناراسىن 1896 جىلى العاش رەت ولكەتانۋشى ۆاسيلي كاللاۋر زەرتتەگەن ەكەن. سونداي-اق, اقكەسەنەنىڭ اقيقاتىن اشۋ ءۇشىن 1945-1949 جىلدارى جامبىل وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى, 1980 جىلى «قازجوباجاڭعىرتۋ» مەكەمەسى جۇمىس جۇرگىزگەن. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا بەكىنىستىڭ سارى توپىراققا ىرگەتاسسىز قالانعانى انىقتالعان. سونداي-اق, كاللاۋردىڭ جازۋىنشا, اقكەسەنەنىڭ مۇناراعا ۇقساس ەكەنى دە بەلگىلى بولعان.
– بەكىنىس بۇرىشتارىندا مۇنارالارى بار, قابىرعالارمەن قورشالعان, تىك بۇرىشتى الاڭقاي. بەكىنىس شىعىسىنداعى اقكەسەنە دەگەن اتپەن بەلگىلى مۇنارا دوڭگەلەكتەۋ كەلگەن, ديامەترى 11 مەتر, بيىكتىگى 9 مەتر. مۇنارانىڭ قۇرىلىسى ءحVىى عاسىرلاردا تۇرعىزىلعان دەگەن بولجام بار. قازبا جۇمىستارىنان تابىلعان قىش ماتەريالداردا سۋارمالى ەمەس قىشتاردىڭ سىنىقتارى كەزدەسەدى. ال قامال ودان بۇرىن, ياعني ءحىى-ءحىىى عاسىرلاردا تۇرعىزىلعان. بىراق تابىلعان ماتەريالدار وتە از بولعاندىقتان, بۇل ۋاقىتتى انىقتاۋ قيىن. سونىمەن, مۇنارا-بەكىنىستىڭ مەرزىمى تۋرالى ءارتۇرلى بولجامدار بار, – دەيدى «ەجەلگى تاراز ەسكەرتكىشتەرى» قورىق-مۋزەيىنىڭ ءبولىم باسشىسى الماس مۇحتاروۆ.
اقكەسەنە بەكىنىسىنىڭ قانداي ماقساتتا سالىنعانى بەلگىسىز. دەگەنمەن, كەشەگى جاۋگەرشىلىك زاماندا جاۋ اڭىسىن اڭدىپ, قازاق دالاسىنا قيا باستىرماۋ ءۇشىن سالىنعان بولۋى مۇمكىن دەگەن وي كەلەدى. ويتكەنى, بەكىنىستىڭ قالىڭدىعى 3 مەترلىك قابىرعالاردان تۇرعىزىلعان. تالاي عاسىرلاردى ارتقا تاستاپ, اقيقاتىن تولىق اشپاعان كۇيى بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن اقكەسەنە بەكىنىسى ۇلى دالانىڭ عاجاپ قۇندىلىعى ەكەنى داۋسىز.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
