مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقانىنا سايكەس, «ەڭ الدىمەن, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءرولى وزگەرۋگە ءتيىس», دەگەنى دە كوپتىڭ كوڭىلگە قوناتىن ماسەلە ەكەندىگى ءسوزسىز. ويتكەنى, ەلدىڭ دامۋى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ زاماناۋي ورىستەۋىمەن تىعىز بايلانىستى.
قازاق ەلى – تابيعي بايلىعى مول, تۇرمىس-تىرشىلىگى زاماناۋي دامىعان مەملەكەت. وسى يگىلىگىمىزدى «قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقتىرماي» ساقتاپ, ۋاقىت تالابىنا ساي دامىتۋ وڭاي ءىس ەمەس. سەبەبى, جەرىمىزدىڭ اۋماعى ۇلكەن بولعانىمەن, ونى قورعاپ, ءوندىرىپ-وسىرەتىن ادام سانى از. سوندىقتان, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ بويىندا 10-15 ادامعا شاق اقىل, جىگەر, كۇش-قايراتى بولۋ كەرەك. ونداي قوعام ءمۇشەلەرىن تاربيەلەپ, ءوسىرۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا باتىل بەتبۇرىس ەندىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر.
ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ باستى شارتى – ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق قاجەتتىلىكتى قۇندىلىق رەتىندە ۇستاناتىن ادامي كاپيتال. قازىرگى قوعامدا ءتۇرلى ءوزگەرىستەرمەن قوسا, رۋحاني قۇندىلىق ورنىنا ءبىرتىندەپ ماتەريالدىق قۇندىلىق باسىمدىق تانىتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. مۇنىڭ دالەلى رەتىندە سوڭعى كەزدە قارجىلىق ماسەلەلەر ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنان, ءتىپتى باس بوستاندىعىنان دا جوعارى قويىلىپ ءجۇر. ماسەلەن:
– قالتالى ناۋقاستان ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن جالعان دياگنوز قوياتىن نەمەسە تىم قىمبات ءدارىلەردى جازىپ بەرەتىن ءدارىگەرلەردىڭ بوي كورسەتۋى;
– ءبىلىم بەرۋ كەزىندە رەپەتيتورلىق قىزمەت كورسەتىپ, ارنايى قاراجات تابۋ ماقساتىندا كەي ماتەريالداردى جارتىلاي عانا وقىتاتىن مۇعالىمدەردىڭ كەزدەسۋى;
– قوماقتى قاراجات ءۇشىن بەلگىلى ءبىر وقيعانىڭ ءوڭىن اينالدىرىپ, قوعام اراسىنا ىرىتكى سالاتىن جۋرناليستەردىڭ بولۋى;
– مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلاتىن الەۋمەتتىك جوبالاردان اقشا جىمقىراتىن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ كەزدەسۋى وسىنىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى.
«حالىق ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن ءبىلىمدى ادامداردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ ارقىلى قازاق قوعامىنىڭ مەشەۋلىگىن جويۋعا بولادى, سوندىقتان جاستاردى وقىتىپ-ءتاربيەلەۋ ىسىنەن ارتىق ەشنارسە جوق», – دەپ ءوز زامانىندا ىبىراي التىنسارين وقۋ-تاربيە ءىسىنىڭ ەڭ باستى ءماسەلە ەكەنىنە كوپ كوڭىل ءبولگەن ەدى. اعارتۋشىنىڭ بۇل ويىنىڭ كوكەيكەستىلىگى بۇگىنگى كۇنى دە ءوزىنىڭ شىرقاۋ شەگىندە ەكەنى استە كۇمان تۋدىرمايدى.
بۇل جونىندە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ: «عاسىرلار ماقساتى – ساياسي-ەكونوميكالىق جانە رۋحاني داعدارىستاردى جەڭىپ شىعا الاتىن, ءىزگىلەنگەن ءححى عاسىردى قۇرۋشى ءىسكەر, ومىرگە يكەمدەلگەن, جان-جاقتى جەكە تۇلعانى تاربيەلەپ قالىپتاستىرۋ», – دەپ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وسى تۇرعىدا الاتىن ورنى اسا ەرەكشە ەكەنىنە باسا نازار اۋداردى. ەندەشە, ەلىمىزدىڭ الداعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسۋى پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا تاۋەلدى ەكەنى بەلگىلى.
وسىعان وراي, حالىق سانى ءوسىپ, كوپتەگەن مەكتەپتەر, بالاباقشالار اشىلىپ جاتقان ءىرى قالالاردا, ارنايى كوپسالالى پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ ينستيتۋتى, ۋنيۆەرسيتەتتەردە فاكۋلتەتتەر, ورتالىقتار قاجەتتىگى, پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تالاپكەرلەردى ەرەكشە سىناقتان ءوتكىزىپ, تەگىن وقىتۋ كەرەك ەكەندىگى ايدان انىق. ويتكەنى, «ادامي كاپيتال» قۇرامىنىڭ, بارلىق مامان يەلەرىنىڭ, بارشا قاۋىمنىڭ تۇلعالىق سيپاتتاماسىنا ەرەكشە اسەر ەتەتىن ادام – ۇستاز.
سونىمەن قاتار, ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, كەشىكتىرمەي ەلەۋلى ءوزگەرىستەردى تالاپ ەتەتىن سالا – كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ, سونىڭ ىشىندە «ادام-ادام» جۇيەسىندەگى مامانداردى دايارلاۋ.
سوڭعى كەزدە قوعامنىڭ دامۋىنا بايلانىستى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەردىڭ مازمۇنى دا ايتارلىقتاي وزگەردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ءبىلىم تۋرالى» زاڭىنا سايكەس «ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باستى ءمىندەتى – جان-جاقتى دامۋعا, كاسىبي شەبەرلىكتى جەتىلدىرۋگە, جەكە تۇلعانىڭ ساناسىن ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە تاربيەلەۋگە جاعداي جاساۋ» بولىپ وتىر. سوندىقتان, ءبۇگىنگى كۇنى مامانداردى دايارلاۋدىڭ مازمۇنى مەن تەحنولوگياسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ وزەكتى ءماسەلەگە اينالدى, اسىرەسە, «ادام-ادام» جۇيەسىندەگى مامانداردى دايارلاۋدىڭ كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسىن قايتا قۇرۋ قاجەت. بولاشاق ماماننىڭ ءبىلىم, ەپتىلىك, داعدى, قۇزىرلىعىمەن قاتار, ونىڭ دەونتولوگيالىق دايارلىعىن قالىپتاستىرۋ كەزەك كۇتتىرمەس ءماسەلە.
دەونتولوگيالىق دايارلىق – بۇل كاسىبي ءىس-ارەكەتتە ادامي, كاسىبي پارىزدىلىقتى مىندەتتەنۋدى, ياعني ادامگەرشىلىك, رۋحاني, مورالدىق قۇندىلىقتاردى قامتيتىن سانانىڭ كۇيى. سوندىقتان «دەونتولوگيا» دەپ اتاماسا دا پارىز-بورىشتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىككە قاتىستى فيلوسوفيالىق مانىنە اتا-بابالارىمىز, ۇلى-ويشىلدارىمىز ايتارلىقتاي باسىمدىق بەرگەن. ەل ەسىندە, ايتار اقىلىندا «پارىزدان كۇشتى كۇش جوق, پارىزدان قاتال سوت جوق» دەگەن ۇعىم بەرىك ورىنعا يە.
ۇلى اقىلشىمىز شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ پارىز, بورىش تۋرالى:
«ادامدىق بورىشىڭ,
حالقىڭا ەڭبەك قىل.
اق جولدان اينىماي,
ار ساقتا, ونى ءبىل...»,
– دەپ ايتقانى ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ باستى شارتى ءاربىر ەلىمىز ازاماتىنىڭ ادامدىق بورىشىنىڭ ءمان-ماعىناسىن ءبىلىپ, ەسكەرىپ ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا ەندىرۋدىڭ ءمانىن اشارى انىق. سوندىقتان, ەل ازاماتتارىنىڭ سانالىق قاسيەتتەرىن بالا كەزىنەن باستاپ ەلىنە, وتباسىنا, قىزمەتىنە دەگەن ادال پەيىلىن, پارىزدىلىق سانا-سەزىمىن ءجۇيەلى, مىندەتتى, نىق تاربيەلەۋ ارقىلى قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنى كۇمان تۋدىرمايدى.
وسىلايشا, ينتەللەكتۋالدى ۇلت يدەياسىن, ماڭگىلىك ەل يدەياسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وسىلاردىڭ ءناتيجەلەرىن كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىنە ەندىرۋدىڭ كەزى كەلگەنى انىق. وسىعان وراي «ادام-ادام» ءجۇيەسىندەگى مامان دايارلاۋدا باتىل بەتبۇرىس كەرەك.
عاليابانۋ كەرتاەۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
