بىردە...
حالىق باتىرى, مايدانگەر جازۋشى باۋىرجان مومىش ۇلى ەرتەرەكتە «سارىاعاش» شيپاجايىنا بارا جاتىپ, شىمكەنت قالاسىنداعى ءبىر قوناقۇيگە ايالداپتى. مۇنى ەستىگەن جازۋشى ناسىرەددين سەراليەۆ ءبىر توپ جاس قالامگەردى ەرتىپ, باتىرعا سالەم بەرمەككە قوناقۇيگە كەلەدى.
جۇرەكسىنە ەسىكتى تىقىلداتادى.
– ۆويديتە! – دەيدى ارعى جاقتان. جازۋشىلار يمەنە ىشكە كىرەدى. ۇستەل ۇستىندە قاعاز اقتارىپ وتىرعان باۋكەڭ:
– كىمسىڭدەر؟ – دەپ سۇرايدى.
– مىنا جاستار سالەم بەرىپ, ءسىزدى كورۋگە كەلىپ ەدى! – دەيدى ناسىرەددين كۇمىلجىپ.
سوندا باۋكەڭ:
– سالەمدەرىڭ ءجون, قابىلدادىم, ال كورەتىن مەن سەندەرگە زووپارك ەمەسپىن! – دەپ شىعارىپ سالىپتى.
***
بەلگىلى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين سەكسەنىنشى جىلداردىڭ ورتا كەزىندە «جازۋشى» باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى. بىردە باسپانىڭ كۇيىپ-جانىپ جاتاتىن جۇمىسىمەن رەنجىڭكىرەپ وتىرسا, قالامداس دوستارىنىڭ ءبىرى كەلىپ:
– مۇحا, شارشاپ وتىرسىز عوي, جۇمىس كوپ-اۋ شاماسى, – دەيدى.
سوندا مۇحتار:
– باسپانىڭ جۇمىسى ەمەس, باسقانىڭ جۇمىسى شارشاتادى, – دەپتى.
– ءيا, قاعازباستى جۇمىس قوي, – دەيدى قالامداس دوسى جانى اشىعان كەيىپتە.
– جۇمىسىڭ بۇزىق بولسا دا, قاعازىڭ تۇزىك بولۋ كەرەك, – دەپ مۇحتار بۇل جولى دا كەلتە ءتىل قاتادى.
– مۇحا-اۋ, تەك ماقالمەن سويلەيتىن بولعانبىسىز؟ – دەيدى دوسى. سوندا مۇحتار:
– ماقال جەتىسكەننەن شىقپايدى, – دەپ بۇل جولى دا كەلتە قايىرعان ەكەن.
***
قازاق بالۋاندارىنان شىققان تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ تورعاي وبلىسىن ارالاعاندا اتاقتى حالىق اقىنى قونىسباي ءابىلوۆ جانىندا جۇرەدى. ءبىر وتىرىستا ەلدىڭ ازىلكەش جىگىتتەرىنىڭ ءبىرى:
– قونىس اعا, قاجىمۇقان اتا مەن جاقسىلىقتىڭ ۇقساستىعى نەدە, ايىرماشىلىعى نەدە؟ – دەپ سۇراپتى.
سوندا قونىسباي:
– ەگەر ەل الدىنداعى قىزمەتتەرىن تارازىعا تارتسا, تەڭ ءتۇسىپ قالۋعا ءتيىس. ال دەنەسى جاعىنان كەلسەك, – دەپ, جىميا كۇلەدى دە:
– تاۋلاردى ىرعاپ سالعان ارقاسىنا,
ەسىمىن ويىپ جازعان ءار تاسىنا.
قاجىمۇقان اتاسى ءتىرى بولسا,
سىيىپ-اق كەتەر ەدى قالتاسىنا, – دەپ ءسوزىنىڭ اياعىن ولەڭدەتىپ جىبەرىپتى.
كورگەن بىلگەنوۆ
استانا
ءبىز نە وندىرەمىز؟
ديرەكتور كابينەتىندەگى تەتىكتى باسادى, حاتشى قىز كىرەدى.
ديرەكتور: – باس ينجەنەردى شاقىرىڭىزشى.
– قازىر, يگور الەكساندروۆيچ.
باس ينجەنەر كىرەدى.
ينجەنەر: – سالەمەتسىز بە, يگور الەكساندروۆيچ.
ديرەكتور: – سالەمەت پە, ۆيكتور يۆانوۆيچ. ايتشى, وسى ءبىز نە وندىرەمىز؟
ينجەنەر ساسقالاقتاپ: – تۇسىنەم, ديرەكتور مىرزا... دەگەندە ءسوزىڭىزدىڭ جانى بار. تاۋاردىڭ ارقيلىلىعى جاعىنان ونشا ەمەسپىز. ساپادان گورى جوسپاردى ورىنداۋعا كوپ ءمان بەرىپ كەلدىك... بىراق...
ديرەكتور: – توقتاي تۇر, سەن ءسوز اۋانىن باسقا جاققا بۇرىپ جىبەردىڭ. مەن سەنەن: «ءبىز قانداي ءونىم ءوندىرىپ وتىرمىز؟» دەپ سۇراپ تۇرمىن.
ينجەنەر: – ارينە, ونىمدەرىمىزدىڭ ساپاسى الەمدىك جوباعا ساي كەلمەي جاتىر, بىراق تاۋار جەتكىزۋشىلەر...
ديرەكتور: – سەن تاعى دا مەن سۇراعان نارسەدەن اۋىتقىپ كەتتىڭ. مەن سەنەن: «ءبىز نە وندىرەمىز؟» دەپ سۇراپ تۇرمىن, ميىڭ بار ما ءوزىڭنىڭ؟
ينجەنەر قيپاقتاپ: – ءيا... ءسىز جارنامالاۋ جاعىنىڭ كەمشىلىكتەرىن تەرىپ ايتقىڭىز كەلگەن بولار... بىلەسىز بە, بىزبەن بايلانىستاعى كاسىپورىندار ۇنەمى ءبىزدى ۇياتقا قالدىرا بەرەدى...
ديرەكتور اشۋلانىپ: – سەن ءوزىڭ نە وتتاپ وتىرسىڭ؟ مەن سەنەن: «ءبىز قانداي ءونىم وندىرەمىز؟» دەپ سۇراپ وتىرمىن. مەنى وسىندا اسىعىس-ۇسىگىس اۋىستىرعاندىقتان, قانداي ءوندىرىس ورنىنا ديرەكتور بولىپ تاعايىندالعانىمدى ءالى بىلمەيمىن. سونىمەن, ءبىز نە وندىرەمىز؟..
يۋري ريحتەر
اۋدارعان
ءۇمىت زۇلحاروۆا
شىمشىما شۋماقتار
ءپىل مەن تىشقان
پىلدەي ەركەك سىرت كوزگە جايناڭ قاقتى,
وزگەلەردى الدىندا مايماڭداتتى.
ال ۇيىندە تىشقانداي جاس ايەلى,
توبەسىنە وت جاعىپ, شاي قايناتتى.
«ماڭگىلىك» پەن اڭگۇدىك
ءتورتىنشى رەت جاس قاتىن الىپ تۇرىپ,
«ماحابباتىمىز ماڭگىلىك» دەدى.
سوندا الگىسى: «كوپ سويلەمە قارىق قىلىپ,
ماڭگىلىك ەشتەڭە جوق, اڭگۇدىك» دەدى.
قارا جەرگە تويمادى
مىڭ گەكتار قارا جەردى ساتىپ الدى,
سودان سوڭ قىبىر ەتپەي جاتىپ الدى.
بۇل بايدىڭ بار بىتىرگەن شارۋاسى,
جىلعادان ءبىر قوياندى اتىپ الدى.
«كرەسلومدى قىزعانامىن»
«قىرىق بەستە قىزىل گۇل قىز بالامىن,
ءىشىم جىلى, سىرت كوزگە سىزدانامىن.
قىل مويىنىم قيسايىپ قالعانشا ءبىر,
كرەسلومدى ولگەنشە قىزعانامىن».
اكەسى كولەڭكەدە قالدى
تويدا اكىم باتا ءسوزدى باستادى,
جاتتاندى ءسوز «ءالاۋلايدان» اسپادى.
توي يەسى قارت اكەسىن «ۇمىتىپ»,
جاۋتاڭداتىپ كولەڭكەدە تاستادى.
«قاي بەتىڭمەن...»
ءومىر بويى ورەكپىپ وردە ءجۇردىڭ,
«اكۋلا» بوپ تۇڭعيىق كولدە ءجۇردىڭ.
اليمەنتتى تولەمەي بالدارىڭا,
قاي بەتىڭمەن ۇيالماي كورگە كىردىڭ؟
ءازىربايجان قونارباەۆ
ماڭعىستاۋ وبلىسى
اۋىلدىڭ ايتقىشتارى
«وپتىم» تۋعا جازسىن
بىردە وڭ جاقتا وتىرىڭقىراپ قالعان قىزمەتتەس قىز بالا ءۇستى-ۇستىنە تۇشكىرسىن كەلىپ. اياق استىنان ابىگەرگە تۇسكەنىنە قىسىلىپ «كەشىرىڭىزدەر» دەپ جاتىر. سوندا سيقىم تۇرىپ:
– وي, بارەكەلدى! جاراكىمالدا!!! ۇزىك, ۇزىك جىبەرمەي, «وپتىم» جىبەرگەنىڭ دە دۇرىس بولدى. ەرتەڭ ءساتىن سالىپ, ورنىڭدى تاۋىپ كۇيەۋگە شىققاندا دا بالانى ەگىزدەتىپ, ۇشەمدەتىپ, «وپتىم» تۋعا جازسىن, – دەپ ازىلدەگەن ەكەن.
قۋعىن قاعاز
– مەن ءبىر بازارلىق سۇرايتىنداي قالا شىعىپ كەلگەنىڭدى جاسىرساڭ دا ەستىدىك.
– ءيا, ال قايدا بارىپپىن؟
– كەڭسەگە ءوزىڭدى ىزدەپ قالاداعى ايىقتىرعىش ۇيىنەن «قۋعىن قاعاز» كەلدى. سىبىرلاعاندى جەل ەستيدى, جەلدەن ەل ەستيدى دە.
جەڭىل بۋىڭىزبەن
– جينالىسقا ءتۇسىپ شىقتىم. قۇرىسىن, تەر ودان دا كەتتى, بۇدان دا كەتتى.
– ە, بارەكەلدى, جەڭىل بۋىڭىزبەن!
ولمەۋدىڭ كوزى
– ءاي, وسى سەنىڭ, ساپسەم بىلمەيتىنىڭ جوق كورىنەدى عوي. ولمەۋدىڭ كوزىن ءبىلدىڭ بە؟
– ءبىلدىم. تۋماساڭ ولمەيتىن كورىنەسىڭ.
جارلى بولساڭ...
ءتول تەڭگەمىز شىققان الاساپىران كەزىندە بولەكباي ساۋدادان ارتىلىپ, ساۋداگەرلەردەن قالعان ازىن-اۋلاق اقشاسى ءجۇز مىڭنان اسىپ تۇسكەسىن, جوق-جۇقالتاڭداۋ-اۋ دەگەن دوس-جاراندارىنا قوسىپ, ىڭ-شىڭسىز اۋىستىرا قويعىسى كەلدى. 100 مىڭنان ارتىق اقشا اۋىستىرۋدىڭ ماشاقاتى بولدى سوندا. ويى وڭدى. ويلادى دا ايدابول دوسىنا تەلەفون سالدى. «ءسۇت سۇرايىن دەپ تۇرسا دا, ىدىسىن جاسىرىپ»: – اللەۋ, ايدابول, وسىندايدا پايدا بول. مىنا جارلى-جاقىباي دوسىڭدى نارىقتىڭ تىرناعىنان قۇتقارا كور. قىسىلىپ تۇرمىن. ەلۋ-الپىس مىڭداي قارىز بەرە تۇرشى, وتە قاجەت بوپ تۇرعانى, – دەپ قيىلىپ جورتا جىلارمانعا باردى. «قارىز ك ۇلىپ بارىپ, جىلاپ قايتادىنى» بەتكە ۇستادى ما ايدابول:
– بوكە, ءبۇتىن بولكەمدى دە, بوتەلكەمدى دە ءبولىپ بەرۋگە بارمىن, ۇيدە سوقىر سوم قالماپتى, بۇيىرماسىن, – دەپ قالتاسىن قاعىنىپ شىعا كەلدى. «قۇلاننىڭ قاشۋىنا مىلتىقتىڭ باسۋى». ايدابولعا دا كەرەگى وسى ەدى: – ە, بارەكەلدى, سەندە اقشا جوق ەكەن عوي, وندا سەن مەنىڭ 100 مىڭ سومىمدى تەڭگەگە ايىرباستاپ بەرە قويشى, – دەپ كەنەدەي جابىستى.
ايدابول قىسىلىڭقىراپ قالىپ: – بوكە-اۋ, ەندى «جارلى بولساڭ, كوشىپ كور» دەمەكشى, كەشەلى بەرى وسى كورپە استىن كوتەرىپ انە جەر, مىنا جەردى قوپارىپ, جان قالتا, ءتوس قالتا, ىشقىر قالتا, جاسىرىن قالتالاردى اقتارىپ دەگەندەي. مەن دە 100 مىڭعا جەتىپ جىعىلىپ دەگەندەي ... – دەپ تىگىسىن جاتقىزىپ, قاشقاقتاي باستادى.
– ءاي, بۇل ادامنان ايلا ارتىلماس, – دەپ بولەكباي تەلەفون تۇتقاسىن تاستاي سالدى.
سۇيكەي سالار
– سىلقىم جان-اۋ, ءبىز سەندەردەن ەشتەڭە دامەتپەيمىز. ءوز تاپقانىمىز وزىمىزگە جەتەدى. ەڭ بولماعاندا, ايىنا ءبىر رەت اماندىق-ساۋلىقتارىڭدى ءبىلدىرىپ, حات جازىپ تۇرساڭدارشى.
– ءسىز دە قىزىقسىز-اۋ, اكە! حاتتى ايتاسىز, سەس كورسەتىپ اندا-ساندا دومالاق ارىز-مارىز سۇيكەي سالاتىن دا مۇرشا جوق قوي قازىر بىزدە.
ساپار ابىلكاكىمتەگى
قوستاناي
سۋرەتشىلەردىڭ اراسىنداعى اڭگىمە:
– كەشە سۋرەت كورمەسىنە باردىم. بارعانىمدى قايتەيىن, سەنىكىنەن باسقا سۋرەت كورمەدىم. كورۋگە بولاتىن جالعىز سۋرەت سەنىكى ەكەن.
– قالعاندارى ونشا ەمەس پە ەكەن؟
– جوق. باسقا سۋرەتتەردىڭ الدى قۇجىناعان ادام. تۇك كورسەتپەيدى...
***
ەندى جارقىراپ كەلە جاتقان ەسترادا «جۇلدىزى» پروديۋسەرىنە:
– رەپەرتۋارىمداعى جالعىز ءاندى ايتا بەرىپ جالىقتىم, ەندى ءبىر ءان جازدىرىپ, كونتسەرت بەرسەم دەپ ەدىم...
***
جازۋشىنىڭ ءۇش ءتۇرى بولادى:
1.ناعىز جازۋشى.
2. ارىز جازۋشى.
3. باس جازۋشى.
***
م. اۋەزوۆ تەاترىنا حابارلاسادى.
– بىزگە ەرتەڭگى سپەكتاكلگە ەكى بيلەت كەرەك ەدى.
– رومەو مەن دجۋلەتتاعا ما؟
– ءسىز مەنى بىرەۋمەن شاتاستىرىپ تۇرعان شىعارسىز؟ مەن سارسەنمىن عوي, بيلەت ايەلىمىز ەكەۋىمىزگە كەرەك.
