كورسەتكىشتەر كوڭىل كونشىتەدى
جوعارىداعى ماقساتتى ناقتى ساندارمەن بەدەرلەسەك, مەجەگە دەيىن 4 نىسانالى ينديكاتوردى بايقايمىز. ايتالىق, الدىمەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2015 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 22 پايىزعا ارتتىرۋ. ەكىنشى, وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ قۇندىق كولەمىن العاشقى جىلداعىدان 19 پايىزعا ارتىق ورىنداۋ. ءۇشىنشى, 2015-2019 جىلدارى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 4,5 ترلن تەڭگە سوماسىندا ينۆەستيتسيا تارتۋ. سوڭعىسى, ءوڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن 2014 جىلعا قاراعاندا كەمىندە 7 پايىزعا تومەندەتۋ.
وسىنداي ناتيجەنى كوزدەگەن باعدارلامانىڭ بىلتىرعى جىلعى قورىتىندىسىن دا نازاردان تىس قالدىرماعان ءجون. اتالعان 4 نىسانالى ينديكاتور اياسىندا 11 كورسەتكىش قاراستىرىلعان بولسا, 2016 جىلى 3 نىسانالى ينديكاتور مەن 8 كورسەتكىش بويىنشا جوسپار ورىندالىپتى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءمالىمەتى نەگىزىندە اتاپ ايتساق, ەكسپورتتىڭ قۇن كولەمىنىڭ وزگەرۋ ينديكاتورىنداعى كورسەتكىش 90,2 پايىزدى قۇراعان. ال باستاپقى جوسپاردىڭ 86 پايىز ەكەنىن ەسكەرسەك, الگى تسيفر كوڭىل كونشىتەدى. جىلىكتەي تۇسەيىك, 2016 جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورتىنىڭ كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 9,8 پايىزعا قىسقارىپ, 12,7 ملرد اقش دوللارىنا ءتۇسكەن. مەتاللۋرگيا, حيميا جانە مۇناي وڭدەۋ سياقتى سالالاردا دا الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى تومەندەۋلەر بار. «ماسەلەن, ءبىز كاتودتى مىستى 40,3 مىڭ تونناعا ارتىق ەكسپورتتادىق, ناقتى ءوسىم – 14 پايىز. الايدا, ەكسپورتتىڭ اقشالاي ءتۇسىمى 53,5 ملن دوللارعا تومەندەدى. مينەرالدى تىڭايتقىشتار ەكسپورتىنىڭ ناقتى كولەمى 22,3 مىڭ تونناعا ءوستى. الايدا, قۇندىق ءمانى 0,66 ملن دوللاردان استامعا تومەندەدى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك تاياۋداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا.
ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ناقتى ءوسىم ينديكاتورىنا كەلسەك, كورسەتكىش 131,7 پايىز بولعان. ال جوسپار – 101,3 پايىز. بىلتىرعى قورىتىندى, 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا, دەۆالۆاتسيا سالدارىنان اقشاعا شاققاندا 44,4 مىڭ دوللاردان 38,9 مىڭعا دەيىن تومەندەدى. بۇل جالپىالەمدىك ترەند ەكەنىن ايتۋ كەرەك.
نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى ينديكاتورى بويىنشا كورسەتكىش 834,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جوسپارداعىدان 81 ملرد تەڭگە شاماسىندا ارتىق. «وڭدەۋ سەكتورىنا باعىتتالعان قارجى ءبىر جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا 8,8 ملرد تەڭگەگە باعالانىپ, 1,1 پايىزدىق ءوسىم كورسەتتى. ناقتى كورسەتكىش 3,3 پايىزعا قىسقاردى. وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا عانا وڭدەۋ ونەركاسىبىنە 2,6 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل بۇرناعى جىلعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 1,3 ەسەگە ارتىق», دەيدى مينيستر.
وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەنەرگيا سىيىمدىلىعىنىڭ تومەندەۋ ينديكاتورى بويىنشا دەرەكتەردى ستاتيستيكا كوميتەتى قاراشادا جاريالايدى ەكەن. سوندىقتان, بۇل باعىتتاعى كورسەتكىشتى باعالاۋ ازىرشە مۇمكىن ەمەس.
ديناميكا دەڭگەيى: دامۋ مەن ىلگەرىلەۋ
بىلتىرعى ناتيجە كوڭىل كونشىتەدى دەۋگە نەگىز بار. ويتكەنى, سول جىلعا جوسپارلانعان باعدارلاماداعى 10 جوبانىڭ سەگىزى ورىندالعان. ناتيجەسىندە, ءداستۇرلى سەكتورلارداعى كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن ءتيىمدى بازالىق يندۋستريانى قۇرۋدى اياقتاۋ بويىنشا ەلدىڭ 7 ايماعىندا قولدانىستاعى ءوندىرىستەردى جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋدە جالپى سوماسى 68,7 ملرد تەڭگەگە جۋىق 10 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپتى.
– ءىرى سالالارعا نەگىز بولاتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى يندۋستريالى وركەندەۋدىڭ جاڭا نىساندارىن اشۋ اياسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ مەتاللۋرگيا, مۇناي وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس يندۋسترياسى سياقتى نەگىزگى 4 سەكتورىندا جالپى سوماسى 154,9 ملرد تەڭگەگە 6 جاڭا ءىرى ءوندىرىس قۇرىلدى. سونداي-اق, ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن Global-2000 جوسپارىنا ەنگىزىلگەن كومپانيالار تىزىمىنەن 7 ينۆەستور تارتىلدى. بيىل باعدارلامادا كورسەتىلگەن 2 جاڭا ءىرى ءوندىرىس وشاعىن قۇرۋدى باستاماقپىز, – دەيدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك.
ولاردىڭ قاتارىندا پاۆلودار وبلىسىندا ورنالاسقان «پرومماشكومپلەكت» دەپ اتالاتىن تەمىر جولدا قولدانىلاتىن دوڭعالاق ءوندىرىسى كەشەنى مەن سىر بويىنداعى شىنى ءوندىرۋ زاۋىتى الدىمەن اتالادى.
جوعارى ءتيىمدى يندۋستريالىق كاسىپكەرلىكتىڭ قالىپتاسۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ 13 وڭىرىندەگى 46 كاسىپورىنعا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 379,9 ملن تەڭگە كولەمىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى باعدارلاما ينديكاتورلارى مەن كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ دارەجەسى 84,6 پايىزدى قۇراعان. ال يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى بويىنشا ءوڭىرلەر بولىنىسىندە مىناداي ديناميكا بايقالادى: وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ ناقتى ءوسىمى 12 وڭىردە بار. ءۇزدىكتەر قاتارىندا 115,8 پايىز كورسەتكىشپەن اقتوبە وبلىسى, ودان ءسال تومەندەۋ كورسەتكىشتەگى (115 پايىز) قىزىلوردا وبلىسى جانە 110,9 پايىزدىق وسىمگە قول جەتكىزگەن ماڭعىستاۋ وبلىستارى تۇر. ال ەڭبەك ونىمدىلىگى بارلىق وڭىرلەردە بايقالادى. ەڭ كوپ ءوسىم اقمولا (1,9 ەسەگە), ماڭعىستاۋ (1,7 ەسەگە), اقتوبە جانە جامبىل (1,6 ەسەگە) وبلىستارىندا. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 10 وڭىردە ايتا كەتەرلىكتەي, سونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ءوسىم جامبىل (3,8 ەسەگە ارتقان), سولتۇستىك قازاقستان (2,9 ەسە), الماتى (1,2 ەسە) وبلىستارىندا.
جوبالاردان پايدا زور
بىلتىرعى ناتيجەنى سارالاي تۇسسەك, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ تارماقتارىن ىسكە اسىرۋ 97,6 پايىزعا ورىندالعانىن اڭعارامىز. باعدارلاماداعى بۇل باعىتتا 87 تارماق قاراستىرىلعان بولسا, ونىڭ 42 تارماعىن 2016 جىلى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن ەكەن. الايدا, «بايتەرەك» ۇبح» اق ەنشىسىندەگى 1 تارماق ورىندالماي قالعان.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ مالىمەتىنشە, جوباداعى شارالاردى ىسكە اسىرۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جانە ۇلتتىق قوردان وتكەن جىلعا 183,2 ملرد تەڭگە ءبولىنگەن. قاراجاتتاردىڭ يگەرىلۋى ۇلتتىق قور بويىنشا 100 پايىز بولسا, مەملەكەتتىك بيۋدجەت بويىنشا 99,5 پايىزدى قۇراعان.
2016 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 878 ملرد تەڭگەنىڭ 130 جوباسى ىسكە قوسىلدى, 10 مىڭنان اساتىن تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. بىرنەشەۋىن تىلگە تيەك ەتسەك, قاراعاندى وبلىسىنداعى «التاي پوليمەتالدار» جشس «كوكتاسجال» كەن-بايىتۋ كومبيناتى, الماتى ايماعىنداعى «Bapy Mining» جشس قايتا بالقىتىلعان شويىن الاتىن كەن جانە قايتا وڭدەۋ كەشەنى, ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ورنالاسقان «كازاحستان پايپ ترەدەرس» جشس پرەميۋم كلاسىنىڭ گاز-گەرمەتيكالىق ويمالى قوسىلعىلار زاۋىتى قۇرىلىسى, باتىس قازاقستانداعى «كوندەنسات» اق ك5 ەكوكلاستى موتورلىق جانار-جاعارماي ءوندىرۋ كەشەنى جانە وڭتۇستىك وڭىردەگى «KARLSKRONA LC جشس جالپى ماشينا جاساۋ جانە ارنايى قۇيمالاردى دايىندايتىن زاۋىت.
«ىسكە قوسىلعان جوبالاردان وتكەن جىلى 2,2 ترلن تەڭگەدەن اساتىن ءونىم ءوندىرىلدى. سونىمەن قاتار, وڭدەۋ ونەركاسىبى جالپى كولەمىنىڭ 18,5 پايىزى وندىرىلگەنىن دە اتاپ ءوتۋ قاجەت. سالا بويىنشا سارالاساق, مەتاللۋرگيانىڭ 22 پايىزى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جوبالارى ەسەبىنەن الىندى, بۇل كورسەتكىش قۇرىلىس يندۋسترياسىندا – 33 پايىز, حيميا ونەركاسىبىندە – 30 پايىز, فارماتسەۆتيكادا – 38 پايىز. يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ وتىرعان جۇمىستىڭ, سونداي-اق باعدارلاما اياسىندا وڭدەۋ سالالارىن قولداۋدىڭ ارقاسىندا وڭدەۋ سالاسىنداعى داعدارىس پەن كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ تومەندەۋى جاعدايىندا تۇراقتى ءوسىم بايقالىپ وتىر», دەيدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى.
تاعى ءبىر اتاپ ايتارلىعى, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعالى بەرى جالپى قۇنى 4,7 ترلن تەڭگە بولاتىن 1028 جوبا جاساقتالىپ, ىسكە قوسىلىپتى. وسىنىڭ وڭ ناتيجەسىندە 97 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. جالپى, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ناتيجەلى ءجۇرگىزىلىپ, ناقتى جەمىسىن بەرگەن كەزەڭ رەتىندە وتكەن جىلدى ايتا كەتكەن ورىندى. بۇل رەتتەگى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق كورسەتكىشتەردى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنان بايقاۋعا بولادى. مىسالعا, 2016 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 878 ملرد تەڭگەنىڭ 130 جوباسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. بۇل دەگەنىڭىز 10 مىڭنان اسا تۇراقتى جۇمىس ورنىنىڭ قۇرىلعاندىعىن ايعاقتايدى. وسى ىسكە قوسىلعان جوبالار بويىنشا جىل ىشىندە جالپى سوماسى 2,2 ترلن تەڭگەدەن اساتىن ءونىم ءوندىرىلدى. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 12,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. جالپى, ەكسپورتتىق ءونىمنىڭ قۇندىق كولەمى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ نەگىزى باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعان 8 باعىتى بويىنشا جوعارىلادى. اتاپ ايتقاندا, كەن ماشينا جاساۋ سالاسىندا 2,2 ەسە, اۆتوموبيل جاساۋدا 2,1 ەسە, قۇرىلىس ماتەريالدارى نارىعىندا 1,4 ەسەگە ءوسىم بايقالدى.
وسى جەردە 2010-2016 جىلدارى ارالىعىندا ىسكە قوسىلعان 1028 جوبانىڭ وتكەن جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جۇمىس جۇكتەمەسى جايىندا از ءسوز ايتۋ كەرەك شىعار. اسىرەسە, باعدارلاما بويىنشا باستالعان 72 جوبانىڭ تومەنگى جۇكتەمەمەن جۇمىس جاساۋى نەمەسە ۋاقىتشا توقتاپ قالۋىنا قاتىستى تۇسىنىك بەرگەن ءجون. ماسەلەن, اتالعان 72 جوبانىڭ 57 جوباسى تومەنگى جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەسە, 15 جوبا توقتاتىلۋعا ءماجبۇر بولدى. مۇنىڭ نەگىزى سەبەپتەرىنە تالداۋ جاساۋ بارىسىندا ءۇش ءتۇرلى جاعداي انىقتالىپ وتىر: ءبىرىنشىدەن, تاپسىرىستىڭ, شيكىزاتتىڭ ازدىعى, ەكىنشىدەن, ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ تۇراقسىزدىعىنا بايلانىستى كاسىپورىننىڭ تيىمسىزدىگى, ءۇشىنشىدەن, وندىرىستەگى قۇرال-جابدىقتاردى جاڭعىرتۋعا بايلانىستى كىدىرىس نەمەسە قۇقىقتىق-قۇجاتتىق تۇرعىداعى شەشىمىن تاپپاعان جاعدايلار. ال وسى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا توقتاپ تۇرعان نەمەسە از جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەگەن 72 جوبانىڭ 23 جوباسى ءدال قازىرگى كۇيى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ءىستەپ تۇر. نارىقتاعى ماۋسىمدىق سۇرانىسقا بايلانىستى تومەنگى جۇكتەمەمەن جۇمىس جاساپ تۇرعان نىساندار مەن ۋاقىتشا توقتاپ قالعان جوبالارعا دا جان بىتە باستايدى.
ءتۇيىن
جوعارىداعى دايەكتەر مەن دەرەكتەردەن ەل ەكونوميكاسىنداعى قايتا وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى ۇلعايعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. 2016 جىلى ءوڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 10,7 پايىزعا, ونەركاسىپتە 41,5 پايىزعا ءوسىپتى. مەجەگە جەتكەنشە ءۇش جىل بار, وسى ىلگەرىلەۋ مەن ىلكىمدى ىستەر قارقىنىن جوعالتپاسا, قارىشتى قادامىڭ جالعاساتىنىنا سەنىم زور.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
