سوڭعى جىلدارى ساحنادان جىراقتاپ, تەك كىتاپ سورەلەرىن ۇزاقتاۋ تۇراق ەتىپ قالعان ورالحان بوكەي شىعارماشىلىعى ساحنالانىپ قانا قويماي, كورەرمەنىنە جانرلىق تۇرعىدان دا ۇلكەن جاڭالىعىن الا كەلدى.
مونوسپەكتاكل – الەمدىك تەاتر ۇردىسىندە كەڭىنەن تاراعان, ەكسپەريمەنتتىك دەڭگەيدەگى جانرلىق تابيعاتى قالىپتاسىپ, كورەرمەن تالعامىن ءوز ەرەكشەلىگىنە توسەلتكەنىمەن, قازاق اۋديتورياسىنا, ءبىز تىلگە تيەك ەتكەن قويىلىم سىندى قاداۋ-قاداۋ ءبىردى-ەكىلى تاجىريبەلىك جۇمىستار بولماسا, ءالى تولىقتاي ەنىپ, سىڭىسە قويعان جوق. سول سەڭ ەندى بۇزىلدى! قولعا العان قاي جۇمىسىنان دا جاڭالىق كۇتىپ ۇيرەنىپ قالعان تەاترسۇيەر قاۋىم داۋرەن سەرعازيندى «ۇيقىم كەلمەيدى...» مۋزىكالىق مونوسپەكتاكلى ارقىلى جاڭا قىرىنان تانىدى. ول – ساحناگەردىڭ اكتەرلىك پەن رەجيسسەرلىكتەن بولەك, سازگەرلىك قىرى. ءبىر ءوزى رەجيسسەر, ءبىر ءوزى باستى رولدە ويناعان ونەر يەسىنە سپەكتاكل بارىسىندا قولدانىلعان اۋەندەردىڭ دە اۆتورلىعى تيەسىلى. «ءسوز جەتكىزە الماس جەردى مۋزىكا جەتكىزەدى», دەيدى ايگىلى كومپوزيتور شوپەن. ورالحان بوكەيدىڭ درامالىق بوياۋعا باي سىرشىل تۋىندىسىنا رومانتيكالىق لەپ سىيلاعان ادەمى تاجىريبەنىڭ كۋاسى بولىپ تارقاستىق تەاتردان!
ءيا, ءدال جازۋشى ورالحان بوكەي سەكىلدى ونىڭ دا ۇيقىسى كەلمەيدى... جانىنا شابىت ۇيا سالعاندا, ساناسىن سەزىم ءسىلكىنتكەندە, وزگە ەمەس, وزىمەن, ءوزىنىڭ ءىشكى الەمىمەن سىرلاسقىسى كەلگەندە... ساحناگەردىڭ وسىلاي كىرپىگى ايقاسپاي قوياتىنى بار ەكەن. ونداي ساتتە اكتەر داۋرەن گيتاراسىن قولىنا الىپ, كوڭىلىن تەربەگەن جۇرەكتىڭ جازبالارىن اۋەن تىلىنە اينالدىرۋدى قاشاننان بەرى داعدىعا اينالدىرىپتى. ءحانبيبى ەسەنقاراقىزى, قايرات يمانبەكوۆ, ايباتىر سەيتاق, حامزا كوكسەبەك سىندى اقىنداردىڭ ولەڭدەرىندەگى ورالىمدى ويلار دا سپەكتاكل اتموسفەراسىنا سۇلۋلىق ءۇستەپتى. بىرنەشە مۋزىكالىق اسپاپتىڭ جاندى سۇيەمەلدەۋىمەن ورىندالعان اندەر قويىلىمنىڭ ليريكالىق يىرىمدەرىن ايشىقتاي ءتۇسكەندەي. مەيىرعات امانگەلدين, ىڭكار ءناسيەۆا, ايسۇلتان جاليەۆ, اقجان ورىنباساروۆا سىندى تەاتر اكتەرلەرىنىڭ ۆوكالدىق ءھام ورىنداۋشىلىق مۇمكىندىكتەرىنە دە اتالعان قويىلىم ارقىلى كۋا بولىپ, ساحناگەرلەردى وزگە قىرىنان تانىدىق.
شىعارماشىلىعىنا ۇنەمى جاستىق تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن جازۋشىنىڭ تۋىندىسىنا جاس رەجيسسەردىڭ تاڭداۋىنىڭ ءتۇسۋى تاڭسىق جايت ەمەس, قالىپتى جاعدايداي قابىلدانعانى جانە راس. نەگە دەسەڭىز, جازىلۋ تاريحى ءوتكەن عاسىرعا تيەسىلى «ۇيقىم كەلمەيدى...» تۋىندىسى تاقىرىپتىق وزەكتىلىك, مازمۇندىق اۋقىمدىلىق تۇرعىسىنان ءتىپتى دە ەسكىرمەپتى. جازۋشىنىڭ جاڭا عاسىردا دا ايتارى بار كورىنەدى. ول – ادامي قۇندىلىقتار مەن جاستار بويىنداعى تاربيە ءماسەلەسى. وسىنى سۋرەتكەرلىك سۇڭعىلالىقپەن سەزىنە ءبىلگەن رەجيسسەر بىزگە بۇگىن باسقاشا وي سالدى, ورالحان الەمىنە وزگەشە كوز تىگۋگە شاقىردى.
ورالحاننىڭ ءوزى ايتپاقشى, ءبىزدەر – ادامدار, سەزىمدى باعالاۋ, ادامي قۇندىلىقتاردى قاستەر تۇتۋ, ۇلتتىق بولمىسقا باس يۋ, كيە مەن قۇدىرەتتىڭ پارقىنا بويلاۋدى جاڭا زاماننىڭ تىم اسىعىستاۋ اعىمىنا ىلەسەمىز دەپ ءجۇرىپ ۇمىتىڭقىراپ بارادى ەكەنبىز. سونىڭ سالدارىنان بولسا كەرەك, كۇنى بۇگىن كەشە تابىسىپ, ەرتەڭىندە اجىراسىپ جاتقان جاس وتباسىلاردىڭ, تاستاندى بالا مەن تەكسىز ۇرپاق سانىنىڭ ارتۋىنا دا سەبەپشى بولىپ وتىرعان كورىنەمىز. تال بەسىكتەن بويعا داريتىن تاربيەنى ەسىكتەن شىعا بەرە تەكسىزدىككە ۇلاستىرىپ الىپ جاتقان جاستار ارەكەتىنىڭ استارىندا دا وسى ادامي قۇندىلىقتارعا نەمقۇرايلى, سەزىمگە سەلكەۋ قاراۋدىڭ سالدارى جاتسا كەرەك. قويىلىمدا باس كەيىپكەر جەڭىسحاننىڭ اۋزىمەن كەشەگى كۇن مەن بۇگىنگى ءتۇسىنىگىمىزدى پاراللەل الا وتىرىپ, پسيحولوگيالىق تۇرعىدان ساراپتايدى. ماسەلەن, كەيىپكەردىڭ جەزدەسى تۇرمىسىنا قاراماستان, ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى, ءبىرىنىڭ سوڭىنان ءبىرى ەرگەن ون ەكى بالاسىنىڭ اماندىعى مەن بەيقام بولاشاعى ءۇشىن تىنىمسىز تەر توگىپ, ءوز ءومىرىن تۇتاسىمەن سولاردىڭ تىرشىلىگى مەن تاربيەسى ءۇشىن سارپ ەتەدى جانە ونىڭ وتەۋىنە ەشتەڭە دامەتپەيدى.
ال بۇگىندە قاندايمىز؟ تۇڭعىشىمىزدى كوزىمىز قيىپ, قوقىسقا تاستايمىز. ءسال قيىندىق كەزىكسە, جەتىمدەر ءۇيىن جاعالاپ, بالالار ءۇيىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا بەيىلمىز. وسى سارىنداس قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەر قويىلىمنىڭ اللەگوريالىق استارىن بايىتا تۇسكەندەي.
سپەكتاكلدەگى كەلەسى ايتا كەتەتىن تۇس – ستسەنوگرافيا مەن جارىق ءماسەلەسى. ءاسىرەسە, شىعارمانىڭ كوركەم-ەستەتيكالىق اسەرىن ارتتىرۋدا دەكوراتسيا مەن جارىقتىڭ اتقارعان ءرولى وراسان زور. قويىلىمنىڭ قويۋشى سۋرەتشىسى ەرلان تۇياقوۆ پەن جارىق قويۋشىلار ەڭبەگىنەن دە ءساتتى ءىزدەنىستەردى بايقادىق. زالعا كىرگەن ءساتتە بىردەن ساحنانىڭ ورتاسىندا قازىقشا قاعىلعان ادام بويىمەن شامالاس جالاڭاش قۋىرشاققا (مانيكەن) كوزىڭىز ءتۇسەدى. سالعان بەتتەن: «مۇنىسى نەسى؟», «ۇيات ەمەس پە؟» دەگەن ويعا كەلۋىڭىز ء(بالكىم, كەلمەۋىڭىز دە) مۇمكىن. ءبىراق ول دا – وبراز. بۇگىنگى جالاڭاشتانىپ بارا جاتقان قۇندىلىقتارىمىزدىڭ سيمۆولمەن بەدەرلەنگەن كوركەم بەينەسى. قويىلىم اتموسفەراسىنا ەنە بەرە جاي-جايلاپ زامان كەلبەتى كوز الدىڭىزدا وسىلايشا سۋرەتتەلە بەرەدى ءسويتىپ. ساحنادان ورالحاننىڭ ويىن وقىپ وتىرعانىڭىزبەن, ءتۇيسىگىڭىز ءبۇگىنگى كۇننىڭ بەت-بەدەرىن كوز الدىڭىزعا اكەلەدى.
جالپى, مونوسپەكتاكلدىڭ ادەتتەگى اۋقىمدى سپەكتاكلدەرمەن سالىستىرعانداعى ءبىر ارتىقشىلىعى – اكتەردىڭ ساحنادا بار ءمۇمكىندىگىن اشىپ كورسەتە الۋىنا جاعداي تۋعىزىلادى. اكتەر ءان دە سالادى, بي دە بيلەيدى, جان الەمىن اقتارا كورەرمەنىمەن سىرلاسادى. بۇل جاعىنان رەجيسسەردىڭ ۇتقان تۇسى – سپەكتاكلدى شاعىن ساحناعا قۇرىپ, بار وي-تولعانىسىن شەكتەۋلى اۋديتورياعا باعىتتاۋى. كورەرمەننىڭ دەمىن سەزىنە ءجۇرىپ, ەتەنە ونەر كورسەتۋ اكتەر ءۇشىن, ءبىرىنشىدەن, ۇلكەن سىن بولسا, ەكىنشىدەن, كوپشىلىكپەن شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتىپ, قويىلىم اتموسفەراسىنا ەنگىزۋدىڭ ۇتىمدى ءبىر جولى دا. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, داۋرەن سەرعازين رەجيسسەر رەتىندە ءدىتتەگەنىنە جەتتى دەپ ەسەپتەيمىز. كورەرمەن سپەكتاكل جۇرگەن ۋاقىت ارالىعىندا ۆيرتۋالدى الەمدى ۇمىتىپ, ءوزىنىڭ ىشكى جان ءدۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ, ىشتەي ويلانىپ كورۋگە تىرىستى. قويىلىمنان سوڭ قانشاما كورەرمەننىڭ ورالحان بوكەي كىتاپتارىن قايتا پاراقتاپ ءھام پارىقتاۋعا اسىعىپ, تەاتردان شىعىپ بارا جاتقانىن كوزىمىز شالدى. جۇزدەرىنەن اڭدادىم: ولار بۇگىن ۇيىقتامايدى, ورالحاندى وقيدى!
نازەركە جۇماباي
استانا
