18 ناۋرىز, 2017

ۇيلەسىمىن تاپقان ۇتىلمايدى

254 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىرگى جاھاندىق وركەنيەت ءوزىنىڭ قۇندىلىقتارىن قايتا قاراۋ ۇستىندە. بۇل ۇدەرىس ءبىرشاما كۇردەلى سيپاتتا وتۋدە. زاماناۋي تاريحي كەزەڭدە كەز كەلگەن تۇراقتى دامۋدى وزىنە ساياسي باعدار ەتكەن ەل ءۇشىن ماسەلەنىڭ بارلىق قىرلارىن ەسكەرۋ ماڭىزدى. جالپى, قۇندىلىقتار داعدارىسى داۋىرىندە سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتى ۇيلەسىمدى جاعدايدا ۇستاۋعا ۇمتىلعان ۇتىلمايدى.

ۇيلەسىمىن تاپقان ۇتىلمايدى

قازاقستان دا ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەن تاريحي كەزەڭنەن بەرى ءوزىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ تۇبەگەيلى تۇستارىن ناقتى زەردەلەۋلەردەن وتكىزىپ, جۇيەلى تۇردە وربىتۋدە. بۇۇ-نىڭ بارلىق جيىندارىندا ايتىلىپ جۇرگەن زاماناۋي ۇردىستەرگە قاتىستى مەملەكەتىمىزدىڭ ناقتى كوزقاراسى قالىپتاسقان. ەلىمىز دەموكراتيا مەن گۋمانيزم قاعيدالارىن, جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار مەن تاريحي سانانى ناسيحاتتاۋ بويىنشا تانىمال بولا تۇسۋدە.

قازىرگى كەزەڭدە قازاقستان الەم جۇرتشىلىعى مەن حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمدار مويىندايتىن مەملەكەتكە اينالدى. تىپتەن, كەيبىر ساياسي قاقتىعىستاردىڭ شەشىمدەرىن ىزدەۋدە ەلارالىق مامىلەگە كەلتىرۋشى, بىتىمگە شاقىرۋشى قىزمەتتى دە اتقارا باستادى. ماسەلەن, قازاقستان سيريا مەن ۋكرايناداعى وقيعالارعا بەي-جاي قاراعان جوق. قازاقستاندىق ديپلوماتيا ماسەلەنى كۇشپەن ەمەس, ساياسي تاسىلدەرمەن, ءوزارا كەلىسىمدەرمەن شەشۋگە شاقىرىپ كەلەدى.

مەملەكەتىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتا وتىرىپ, كۇردەلى ساياسي جانە اسكەري قايشىلىقتاردى شەشۋ بارىسىندا ۇنەمى بەيبىتشىل, ەمپاتيالىق (سۋبەكتىلەردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى) سايا­ساتتى ۇستانۋعا تىرىسۋى دا قازاق­ستان حالقىنىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ تۇلعا­لىق مۇددەسىنە تولىق سايكەس كەلەدى جانە ونىڭ بولاشاعىنا يگىلىكتى اسەر ەتەدى, ناتيجەسىندە الەمدىك كەڭىستىكتەگى ەلىمىزدىڭ بەدەلى بيىكتەي تۇسەتىنى انىق.

ستراتەگيالىق جاعىنان العاندا مەملەكەتارالىق قاتىناستاردا اگرەس­سيانى اۋىزدىقتاۋ قادامىنا باسىمدىق بەرۋ بۇكىل ادامزات ءۇشىن ماڭىزدى. وكىنىشكە قاراي, سولتۇستىك كورەيا سياقتى ەلدەر وزدەرىنىڭ اسكەري قارۋلارىن سىناقتان وتكىزۋىن توقتاتپاي وتىر. قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىن بۇۇ-نىڭ قۇرامىنداعى بار­لىق ەلدەر 1991 جىلدان بەرى تولىق مويىن­داعاندىعىن ەسكەرسەك, وندا ەلىمىز قازىرگى زاماندا تولىققاندى «تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى» دەگەن اتىنا ساي كەيىپتە تانىلۋى زاڭدى دۇنيە.

قازىرگى كەزەڭدە ىشكى ساياساتىمىزدا ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. وسى باعىتتاعى قارىشتى قادامداردى جاساۋ ءۇشىن شەت ەل ينۆەستورلارىنىڭ كەلۋى دە ماڭىزدى. اقش جانە ەۋرووداق ەلدەرىمەن قاتار, يسلام ءدىنى تاراعان مەملەكەتتەرگە, قازىرگى تاريحي كەزەڭدە پارمەندى دامىپ كەلە جاتقان قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا جانە جاپونيا سياقتى شىعىستاعى ەلدەردىڭ الەۋەتىنە نازار اۋدارۋعا ءتيىستىمىز, كورشىلەس ەلدەرمەن بارىنشا كوپسالالى ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن پارمەندى جۇزەگە اسىرا الامىز.

ەشقانداي حالىق ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءتىلى مەن ءدىلىن, مادەنيەتى مەن قۇندىلىقتارىن قۇرباندىققا شالىپ نەمەسە ۇمىتىپ, مادەني-الەۋمەتتىك دامۋدا جەتىستىكتەرگە جەتپەيتىنى انىق. سوندىقتان قوعامداعى ادام فاكتورىنا, رۋحانياتتىڭ دامۋىنا ماڭىز بەرۋ ارقىلى عانا ناقتى الەۋمەتتىك پروگرەسكە قول جەتكىزە الامىز. وسىنداي قۇندىلىقتىق پاراديگما جاڭا تاريحي كەزەڭ ۇسىنعان جانە ادامزات الدىنا قويىلاتىن زاماناۋي وركەنيەتتىك تالاپ­تاردىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى.

ەكونوميكا سالاسىندا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ءارى رۋحاني قۋاتتى بولا ءتۇسۋىمىز ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىمەن قاتار, وركەندەگەن مادەنيەتتەردىڭ الەۋەتىنەن ۇنەمى سۋسىن­داپ وتىرۋىمىز كەرەك. ول تۋرالى كەزىن­دە دانىشپان اباي دا ءوزىنىڭ «قارا سوز­دەرىندە» جاقسى ايتىپ وتكەن بولاتىن. ال ەندى قازىرگى زاماندا تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ ەكپىنى ءارى قاراي ءوربي بەرەتىنى انىق, ونى توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. قوعامدىق دامۋدىڭ زاماناۋي قيسىنى دا سوعان كەلىپ تۇر.

كەز كەلگەن دامۋ جولىنداعى قوعامنىڭ ىشكى الەمىندەگى قايشىلىقتار قايدان پايدا بولۋى مۇمكىن؟ قوعامعا دا, ادامعا دا ەڭ نەگىزگى قاۋىپ رۋحاني قۇلدىراۋدان تۋىنداپ, رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ تومەندەۋىمەن استاسىپ جاتادى.

ءوزىنىڭ رۋحانياتىن ۇنەمى تۇگەندەپ وتىرماعان, يگەرىپ, دامىتپاعان قوعامداستىق ادەتتە باسقا مادەنيەتتەردىڭ سولعىن كوشىرمەسىن, سۋرروگاتتى ءتۇرىن وزىنە ۇلگى ەتەدى. وسى ورايدا, حالقىمىز ناعىز تولتۋمالىق, وتانسۇيگىشتىك نەگىزدەردەن اجىراپ قالماۋ ءۇشىن «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىنىڭ گۋمانيستىك ۇستانىمدارىن ايقىنداپ, عىلىمي پايىمداپ, جۇرتشىلىق اراسىندا بارىنشا ناسيحاتتاي ءتۇسۋىمىز كەرەك. رۋحاني كۇشتەردىڭ جاسامپازدىعىن ۇنەمى جادىمىزدا ۇستاپ, ۇمىتپاعانىمىز ابزال. اقپاراتتار اعىنى زامانىندا ماتەريالدىق جانە رۋحاني قۋاتىمىز بىرتە-بىرتە ارتقان سايىن, مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى دە تەرەڭدەي تۇسەتىنى كۇمانسىز.

زارەما شاۋكەنوۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ
ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى

سوڭعى جاڭالىقتار