02 ناۋرىز, 2017

قاعازدان «جاسالعان» كووپەراتيۆ...

215 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
نەمەسە باسقارما باسشىسىنىڭ جالعان اقپارى قالاي اشكەرە بولدى؟ ەسەپتەن جاڭىلىسۋ بار, ال جالعان اقپار بەرۋ مۇلدە بولەك. جۋىردا كەلەڭسىزدەۋ ءبىر كورىنىستىڭ كۋاسى بولدىق. رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق دەڭگەيدە لاۋازىمدى دا جاۋاپتى قىزمەتتەگىلەر, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى, ەسەپ-قيساپقا جۇيرىك, شارۋاعا مىعىم جۇرت جينالعان كەڭەستە بىلدەي باسقارما باسشىسى ساباققا دايىندىقسۋز كەلگەن وقۋشىنىڭ كەيپىن كەشتى. استاناداعى دەرەك پەن ايماقتىڭ مالىمەتى سايكەس كەلمەي, ورنىنان تۇرىپ اقتالۋعا تىرىسقان باسشىنىڭ ءۋاجى دە سەنىمسىز شىقتى. رەتىمەن باياداساق... ەلباسى ن.نازارباەۆ «قازاق­ستان­نىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋى: جاھاندىق ءبا­سەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى قازاقستان حال­قىنا جولداۋىندا اگرارلىق سەكتور ەكو­نوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينا­لۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. كوپتەگەن پو­زيتسيالار بويىنشا ەلىمىز الەم­دە ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم ءون­دى­رۋ­شىلەردىڭ ءبىرى بولا الادى. سونىمەن قا­ت­ار,­ استىق ونىمدەرى بويىن­شا قازاقستان ەۋرازيادا «نان سەبەتى» بولۋى كەرەك. باعىت ايقىن, تاپسىرما ناقتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىم­دىگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىن­با­سارى – اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيست­رى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ قا­تى­­­سۋىمەن وتكەن اگروونەركاسىپ كە­ش­ە­­نىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باع­دار­­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا كە­ڭەيتىلگەن كەڭ­ەستىڭ دە نەگىزگى ماق­سا­تى – جولداۋ جۇكتەگەن ءمىن­دەت­تەردى ءجۇ­­­زەگە اسىرۋ. ەلباسى تاپسىرماسى­نا ساي ءبۇ­­گىندە اگروونەركاسىپتىك كە­شەن­دى دا­­مىتۋدىڭ جاڭا مەم­­­لەكەتتىك باع­دار­ل­ا­ماسى ازىرلەنگەن. اۋىل­شا­رۋا­شى­­­لىق وندىرىستىك كووپەراتيۆتەرىن ءىرى­لەن­دىرۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىستاردى بايانداعان ۆيتسە-پرە­مەر وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا 15 مىڭ جەكە قو­سالقى شارۋاشىلىقتى قام­تى­عان 157 كووپەراتيۆ قۇ­رىل­عانىن اتاپ ءوتتى. مينيسترلىك الداعى بەس جىل ءىشىن­دە 500 مىڭنان استام جەكە ءۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەر­مەر­لەردى كووپەراتيۆتەرگە تارتىپ, ءونى­­منىڭ وڭدەۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا كۇش سالماق. بۇل ماق­ساتقا مەملەكەت بيۋد­جە­تىنەن 53 ميلليارد تەڭگە با­عىتتالىپ وتىر. قارجى وڭىرلەردىڭ سۇرانىسىنا ساي انىقتالعان. «ەندىگى جەردە بىلەك سىبانا كىرىسۋ ك­ەرەك. قاي وڭىردە جۇمىس تەزىرەك ۇيىم­داس­تىرىلسا, قارجى يگەرىلىپ, كور­سەت­كىشتەرى جاقساراتىن بولادى. وسى وراي­دا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋ­ەتى وتە جوعارى. ويتكەنى, كووپەرا­تيۆ­تەرگە بىرىگۋ بويىنشا جۇمىستى 2014 جىلى وسى وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىسى باستادى. كووپەراتيۆتەرگە شا­عىن قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى ءبى­رىك­تىرۋ, ولاردىڭ ماسەلەسىن شە­شۋ سىن­دى جۇمىستارعا 53 ميلليارد تەڭگە قا­­را­لىپ وتىر. ال ەندى وسى قارجىدان وب­لىس ءوزى­نىڭ ۇلە­­سىن قانشالىقتى الىپ وتىر؟ بە­رىپ وتىرعان ءوتى­­نىمى وبلىستىڭ الەۋ­ەتى­نە قانشالىقتى سايكەس دە­­گەن سۇراق تۋىن­دايدى. حالىقتىڭ, قوسالقى شا­رۋ­ا­­شى­­لى­قتاردىڭ وسى جوباعا سۇرانىسى وتە جو­عا­­رى. ەن­دى تەك ۇيىمداستىرۋ قا­جەت», دەدى اسقار مىر­زاح­مە­توۆ. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مال شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءجا­نە قايتا وڭدەۋ دەپارتامەنتى باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى بەرىك نىعماشەۆ بايانداماسىندا نەسيە شارۋالارعا 6 پاي­ىزدىق جەڭىلدىكپەن ۇلەستىرىلەتىنىن, نە­گىزگى تالاپ – كووپەراتيۆكە بىرىگەتىن شا­رۋا قوجالىقتاردىڭ سانى 20-دان كەم بولماۋى تيىستىگىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا ءسۇت پەن ەتتىڭ 75-80 پا- يىزى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردا ءو­ن­دىرىلەدى ەكەن. سۇتپەن ءوزىن تولىق قام­تاماسىز ەتىپ وتىرعان ەلىمىزدە ءسۇت ءونىم­­دەرىنىڭ, ياعني سارى ماي, سۇزبە, ءىرىم­شىك جانە باسقا دا قايتا وڭدەلگەن ءونىم­­دەر بويىنشا يمپورتتىق ۇلەسى 35-40 پايىز كولەمىندە. دەگەنمەن, ءسۇت ءوڭ­دەۋ شارۋاشىلىقتارى 42 پايىزعا عا­نا جۇكتەلگەن. اگروونەركاسىپتىك كە­شەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دار­عا ارنالعان جاڭا مەم­لە­كەت­تىك باع­­­­دارلاماسىنىڭ باس­تى ماق­سا­تى – اۋىل­­­­د­ىق جەر­لەردە اۋىل­شا­­­رۋا­شى­لىق كووپەراتسيالا­رىن دا­مى­­تۋ. بي­ىل بار­لىعى 326 اۋىل­شا­رۋا­شى­لىق كووپە­­را­تيۆىن قۇرۋ جوسپ­ار­­لان­عان. ين­ۆەس­تيتسيالىق سۋبسيديا باع­­دار­لا­ماسى بويىنشا باسىمدىق بە­­رى­لىپ, 50 پا­يى-ز­ىن مەملەكەت تولەپ بە­­رە­دى. مىسالى, مو­دۋلدىك تۇردەگى ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتى 5 ميلليون تەڭگە تۇ­­راتىن بولسا, 2,5 ملن تەڭ­گەنى ۇكىمەت سۋب­سيديامەن قايتارادى. سول سياقتى, مال سويۋ پۋنكتى 28 ملن 600 مىڭ تەڭگە بول­سا, وندا كووپەراتيۆكە 14 ملن 300 مىڭ­عا تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە نەسيە 6 پاي­ىزدىق جەڭىلدىكپەن بەرىلەدى. ءيا, باعدارلامادا بارلىق جەڭىل­دىك­تەر قارالعان, ەسەپ-قيسابى تولىق جا­سالعان. قارجى بار. مينيستر ايتق­انداي, بىلەكتى سىبانا جۇمىسقا كىرىسۋ عانا قالدى. الايدا, جەرگىلىكتى جەر­دە­گى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى جە­تىس­پەي تۇر. ياعني, وبلىستىق اۋىل شا­رۋا­شىلىعى باسقارماسىنىڭ بۇل ءما­سەلەدە كەجەگەسى كەيىن تارتىپ تۇرعان سە­كىلدى. كەڭەستەگى وبلىس اكىمى مەن باس­قار­ما باسشىسىنىڭ اراسىنداعى ءاڭ­گى­مەدەن وسىنى اڭعاردىق. – وبلىستىڭ بۇل سالادا قازىر ورتا­لىق­پەن بايلانىستا, كووپەراتيۆتەر قۇ­­رۋ­دا كەنجە قالىپ جات­قا­نىمىزدى ەل­باسى دا ايتتى. بۇگىن مۇنى پرەمەر-مي­ني­ستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مي­نيسترى دە ايتىپ وتىر. بۇل – بارلىعىمىزدىڭ كەم­شىلىگىمىز. ءبىزدىڭ وبلىستىڭ باسقا ۇلكەن بايلىعى جوق. اۋىل شا­رۋا­شىلىعى, مال شا­رۋاشىلىعى نەگىزگى باي­لىعىمىز. سون­­دىقتان, بارلىعىمىز اتسالىسۋىمىز قاجەت, – دە­دى وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ. سونداي-اق, وب­لىس باسشىسى كەڭەس بارىسىندا وبلىستىق اۋىل شا­رۋا­شىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرىك تۇربەكوۆكە تالقىلانعان ماسەلەلەر بويىنشا سۇراق قويدى. «ءسىز 20 مىڭنان اسا ۇساق شارۋاشىلىقتى 272 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنە بىرىكتىردىك دەيسىز. مىنا ەسەپتە بەسەۋ دەپ تۇر. قالاي تۇسىنەمىز ونى؟ ما­عان مينيسترلىكتەن بەرىلگەن مالىمەت باس­­قا­شا. قازىر اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى تالا­بى­نا سايكەس قۇرىلعان كووپەراتيۆىمىزدىڭ سا­نى مي­نيسترلىكتە جوق. ەگەر بولسا, مىنا ەسەپتە (ميني­ستر­­لىكتىڭ ەسەبىندە – ع.ە.) تۇرۋى كەرەك ەدى. سوندا قال­اي ماعان باسقاشا مالىمەت بەرەسىزدەر؟ باۋىرجان سال­دار­ ۇلى (وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى – ع.ە.) باسقارما باسشىسى ەكەۋىڭىز جاۋاپ بەرەسىزدەر, نەگە فاكتىلەر بۇر­­مالانعان؟» دەگەن سۇراعىنا وبلىس اكىمى ماردىمدى جاۋاپ ەستي ال­ما­د­ى. ال مينيسترلىك وكىلى بۇگىنگى تاڭ­دا تۇلكىباس, شاردارا اۋداندارىن­دا ءبىر-بىردەن كووپەراتيۆ قۇرۋ جوس­پار­لان­عانىمەن, ورىندالماعانىن ايتىپ ءوتتى. بۇل ورايدا ۆيتسە-پرەمەر ا.مىرزاحمەتوۆ تە بىلاي دەپ ءوز پىكىرىن ءبىل­دىردى: – بيىلعا 53 ملرد تەڭگە قارالىپ وتىر. وڭتۇستىكتىڭ ۇلەسى بار بولعانى 1 ملرد تەڭگە. اڭگىمە سوندا بولىپ وتىر. حالىقتىڭ 6 پايىزدىق نەسيە الۋعا قولى جەتپەي وتىر. قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جاعدايدىڭ ءبارى قارالعان. 35 كووپەراتيۆ قۇرىلعانىن ايتىپ اقتالماق بول­عان باسقارما باسشىسى سەرىك تۇربەكوۆتىڭ جاۋابىنا قاناعاتتانباعان وبلىس اكىمى: – قارسى الدىڭىزدا ءبارىن ەسەپتەپ, كەلتىرگەن دە­پار­تامەنت باسشىسى وتىر. ءسىزدىڭ جاۋابىڭىز مىناۋ, ءبۇ­كىل جۇرت­تىڭ كوزىنشە. سونداي قالاي؟ ناق­تى جوس­پار جاساڭىز. ءار اۋدان بويىن­شا. ءبۇ­كىل رەسپۋبليكاعا 53 ملرد تەڭ­گە ءبو­لىن­سە, سونىڭ 1 ميللياردىنا عانا ءبىز­دىڭ وبلىستان ءوتىنىم بەرىل­مەك. بۇل نە جوس­­پار سوندا؟ بارلىق ءمۇم­كىن­دىك­تى پاي­­دالانۋ كەرەك, – دەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقار­ماس­ى­نىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بۇعان دەيىن دە تالاي سىن ايتىلعان بولاتىن. جال­پى, وبلىس اكىمىنە جالعان مالىمەت بە­­رە­تىندەردىڭ بار ەكەنى ەل اۋزىندا, اق­پارات قۇرالدارىندا دا ايتىلىپ ءجۇر. سولاردىڭ ءبىرى – وسى كەڭەستە مي­نيستردىڭ, وبلىس اكىمىنىڭ الدىندا بۇر­ما­لانعان فاكتىنى بەرگەن باسقارما باسشىسى س.تۇربەكوۆ سىننىڭ شىن ەكەنىن راس­تاعانداي بولدى. ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ۇكىمەت جاساپ وتىرعان مۇمكىندىكتى پاي­دالانىپ, جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ ورنىنا باس­قار­ما باسشىسىنىڭ جالعان اقپارمەن قۇتىلعىسى كەلگەن ارەكەتىنەن تۇك شىقپادى. ايتا كەتەلىك, كەڭەس بارىسىندا, سونداي-اق, سۋارمالى جەر كولەمىن ۇلعايتۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. عالىمجان ەلشىباي, «ەگەمەن قازاقستان» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
سوڭعى جاڭالىقتار