«ءتورتىنشى توڭكەرىستەگى» ءۇشىنشى جاڭعىرۋ

جازۋدىڭ پايدا بولۋى, كىتاپتىڭ دۇنيەگە كەلۋى, ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءوندىرىلۋى سەكىلدى ءۇش اقپاراتتىق رەۆوليۋتسيانى باستان وتكەرگەن جاھاندىق قوعامداستىق ءدال قازىر حح عاسىردىڭ 70-جىلدارى باستالعان, ياعني دەربەس كومپيۋتەر, كومپيۋتەرلىك جەلىلەر, مالىمەتتەردى جىبەرۋدىڭ سپۋتنيكتىك جۇيەلەرى, اقپاراتتىق تەلەكوممۋنيكاتسيالار پايدا بولعان ءتورتىنشى اقپاراتتىق توڭكەرىستىڭ بەل ورتاسىندا تۇر. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار الەم الدىنا ءسات سايىن جاڭا قاۋىپتەردى تۋىنداتىپ قانا قويماي, لەزدە باسقاشا ءارى زاماناۋي ويلاۋعا يتەرمەلەگەن جاڭالىقتاردى دا اكەلىپ جاتىر. جاڭاشا ويلاۋ تۋرالى ءبىلىمدى ۇسىنۋ مەن وڭدەۋ – قوعامدا قۇرىق سالدىرماي بارا جاتقانى انىق. سوندىقتان, ۋاقىتقا قالىپتاسۋدى العا تارتاتىن اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن الداعى كۇندەردىڭ جاڭا قادامدارىن الدىن الا بولجاپ, وعان مىقتى تەتىكتەردى ويلاستىرا الاتىن كەمەڭ­گەر ستراتەگتەر عانا يگەرەدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاق­ستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابى­لەت­تىلىك» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنا ءدال وسىن­داي باعا بەرۋگە بولادى. ويتكەنى, قازاقستاننىڭ ءۇشىن­شى جاڭعىرۋى – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ يننوۆا­تسيا­لىق وزەگىنە اينالىپ, باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرا تۇسپەك. بۇدان كەيىن مەملەكەت تسيفرلى تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن بولاشاعى زور باعىتتارعا ايرىقشا ءمان بەرە­تىن ەلگە اينالماق. ونىڭ ىشىندە ەڭ باستى دۇنيە – ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە باس­پانامەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ماڭىزدى سالالار ادەت­تەگىدەي ءبىرىنشى كەزەكتە قارالعان. راسىندا, ءسات سايىن وزگەرىپ جاتقان تۇتاس الەم قازاقستان ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە تولى جاڭا تاريحتىڭ بەتىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇل پرەزيدەنت جولداۋىندا ايقىن ايشىقتالعان. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا بەس نەگىزگى باسىم­دىقتى ۇسىنعان. ءبىرىنشىسى – ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنا ارنالعان. ەلدە 3D-پرينتينگ, ونلاين-ساۋدا, ءموبيلدى بانكينگ, تسيفرلى قىزمەت كورسەتۋ سەكىلدى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ ىسىندە قولدانىلاتىن جانە باسقا دا كەلەشەگى بار سالالار دامىتىلىپ, ەل ۇكىمەتى «تسيفرلىق قازاقستان» جەكە باعدارلاماسىن ازىرلەمەك. دەمەك, كەز كەلگەن سالا ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ ەسەپتەلەتىن ساندىق جۇيە الدىڭعى قاتارعا شىعارىلادى. بۇل – ءبىلىم قوعامىن باستى ارنادا قاراستىراتىن يننوۆاتسيالىق ەل بولۋ ءۇشىن وتە قاجەت يدەيا. قۇقىقتىق قازاقستاننىڭ الدىندا تسيفرلى مەملەكەت بولۋ مىندەتى تۇر دەگەن ءسوز. مۇندا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تۋرالى جان-جاقتى ايتىلىپ, اقىل-ويدىڭ ءومىر سۇرۋدەگى وزەكتى تەتىك ەكەنىن ايقىن ۇعىنامىز. ەكىنشى باسىمدىق «بيزنەس-ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە كەڭەيتۋدى» قاراستىرسا, كەلەسى باسىمدىقتار «ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق», «ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ», «ينستيتۋتتىق وزگەرىستەرگە, قاۋىپسىزدىككە جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسكە قاتىستى» مەملەكەت دامۋىنداعى اسا قۇندى باعىتتارعا ارنالعان. ادامي كاپيتالدى ارتتىرۋعا بايلانىستى ايتساق, بۇل ماسەلە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءرولىن وزگەرتىپ, ءبىلىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋعا مىندەتتەيدى. وقىتۋ باعدارلامالارىن ادامنىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتىن جانە ءوز بەتىمەن ىزدەنۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتاۋ, IT-ءبىلىمدى, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋ سەكىلدى تارماقتاردى ءسوز ەتە وتىرىپ, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنا تۇزدىق بولاتىن ۇلتجاندىلىقتى دامىتۋعا باسا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگى اتاپ كورسەتىلگەن. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ الشاقتىعىن ازايتۋ ارقىلى ءبىلىم قوعامىنىڭ تەڭدەسكەن قۇرىلىمىن جاساۋ دا بارىنشا قامتىلعان. جولداۋدا الەۋمەتتىك سالالارعا دەگەن كوزقاراستىڭ ەش وزگەرمەگەنىن بايقاساق, بۇل ەلباسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسى, الەۋمەتتىك قۇندىلىقتارعا دەگەن ۇشان-تەڭىز قامقورلىعىن بىلدىرسە كەرەك. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, بيىلعى جولداۋدىڭ كىرىسپەسى ەلباسى مالىمدەمەسى ارقىلى تۇڭعىش رەت رەسپۋبليكالىق ارنالاردان بەرىلىپ, ءماتىنى مەرزىمدى باسپاسوزدە جاريالاندى. بۇل كورەگەن باسشىنىڭ الداعى ۋاقىتتا اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنا اسا جوعارى ءمان بەرىلەتىنىن مەڭزەگەنى ەكەنىن ايتپاي-اق تۇسىنۋگە بولادى. دينار نوكەتاەۆا, قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى الماتى