جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك – وركەندەۋ جولى

زامان ءبىر ورىندا تۇرمايدى, ول ۇنەمى العا جىلجيدى. ونىڭ تالابىنا ساي ءداۋىر دي­دا­­رىنىڭ, ادام مەن قوعامنىڭ وزگەرۋى دە اقيقات. تاۋەلسىزدىك العانىنا شيرەك عاسىر تول­عان ەلىمىزدىڭ دامۋ جولى دا وزگەرىس ۇستىندە. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ستراتەگ رەتىندە ءسات سايىن قۇبىلعان زامان تالابىنا, «قازاقستاندى كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن بۇدان دا ءوسىپ-وركەندەگەن ەلگە اينالدىرۋ» مىندەتىنە سايكەس, جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن شىڭ­­دايتىن جولداۋىن جاريالادى. ستراتەگيالىق ماڭىزى زور قۇجات قازاقستاننىڭ ءۇشىن­شى جاڭعىرۋى كەزەڭىندە اتقارىلاتىن جۇمىستار كەشەنىن قامتيدى. الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلى­نىڭ­ قاتارىنان كورىنۋگە بەت العان قازاق­ستان­­نىڭ دامۋىنا قاتىستى كوكەيكەستى ءما­­سە­­لە­­لەردى كوتەرگەن جولداۋدى وقي وتى­ر­ىپ, كوش­­باسشىسى كەمەڭگەر ەل كو­شىنىڭ ەش­قا­شان اداسپايتىندىعىنا تا­­عى ءبىر ءمار­تە كوز جەت­كىزگەندەيمىز. ەل­­باسىنىڭ سترا­تە­گيا­لىق جوس­پار­لا­رى­نىڭ تابىستى جۇزەگە اسى­رى­لۋى­­نىڭ ءنا­تيجەسىندە, قازاقستان جاڭ­­­عى­رۋ­د­ىڭ ەكى ساتىسىن ارتقا تاستاپ, ءۇشىن­شى­سىنە قا­­دام باس­تى. بۇل جاڭعىرۋ – ەكو­نو­­مي­كا­نىڭ جە­دەل­دە­تىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭ­­­­ع­ىرتىلۋى; بيز­نەس-ورتانى ءتۇ­بە­گەيلى جاق­سار­تۋ جانە كە­ڭەي­تۋ; ماكرو­ەكو­­نوميكالىق تۇ­راق­­تىلىق; ادا­مي كا­پي­تال ساپاسىن جاقسارتۋ; ينس­تي­تۋت­تىق ءو­ز­گە­رىس­تەرگە, قاۋىپسىزدىككە جانە سى­­باي­لاس جەم­قورلىقپەن كۇرەسكە قاتىستى بەس با­سى­م­دىق­قا نەگىزدەلگەن. قۇجاتتا تسيفرلىق تەح­نو­لو­گيا­لار­دىڭ كو­مە­گىمەن ەل ەكونوميكاسىن ودان ءارى وركەندەتۋ كوز­دەلىپ وتىر. وسى باعىتتا ۇكىمەتكە «تسيفرلىق قازاقستان» جەكە باعدارلاماسىن ءازىر­لەۋ ءجا­نە قابىلداۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسىنان كۇنى كەشە عانا پرە­زي­دە­نتتىڭ بىرقاتار وكى­­لەتتىكتەرىن بي­لىك تارماقتارى اراسىندا قايتا ءبو­لۋ جونىندەگى ۇندەۋىمەن استاسىپ جات­قان­دىعىن كورۋگە بولادى. بۇگىنگى عى­لىم مەن تەحنيكانىڭ دامىعان زامانى­ن­دا ەلى­مىز­دە ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رە­ۆوليۋتسيا ەلە­­مەنتتەرىن ەنگىزۋ قاجەت­تى­گى اتاپ ءوتىلدى. ەكسپو-2017 نى­سان­دارىنىڭ بازاسىندا IT-ستارتاپتار حا­­لىقارالىق تەحنوپاركىن قۇ­رۋ, نا­زار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەت جانە «الا­تاۋ» ين­نو­­­ۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لار پار­كى بازاسىندا عى­لىمي جانە يننو­­ۆا­تسيا­لىق الەۋەتىمىزدى دا­مى­تۋ ءمىن­دەتتەرى قوي­ى­لدى. بيزنەس-ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ مەن كە­ڭەيتۋدى كوزدەيتىن ەكىنشى با­سىم­دىق كا­سىپ­­كەرلىكتى دامىتۋ باع­دار­لامالارىن جۇزەگە اسى­­رۋ مەن حا­لىق­تى جۇمىسپەن قامتۋعا, مەم­لە­كەت­تىك قىز­­مەت كورسەتۋ ۇدەرىسىن مەيلىنشە وڭ­­­تاي­لاندىرىپ, مەملەكەتتىك-جەكە­مەن­­شىك ءارىپ­تەستىگىن ودان ءارى دامىتۋعا ءجا­نە مەنەدج­مە­نت پەن كورپوراتيۆتى باس­قارۋ ساپاسىن حا­لىق­ارالىق دەڭ­گەي­گە جەتكىزۋگە باعىتتالسا, ءۇشىن­شى باسىمدىق ماكروەكونوميكالىق تۇ­راق­تىلىققا نەگىزدەلگەن. ارينە, ەلباسى بۇل با­سىمدىقتا ەرەكشە نازار­دى ورتا مەرزىم ءىش­ىن­دە ينفلياتسيا دەڭ­گەيىن 3-4%-عا دەيىن ءتو­مەن­دەتۋگە قول جەت­كىزۋگە, قارجى سەكتورىن «قاي­تا جاڭ­عىر­تۋعا», قور نارىعىن ودان ءارى دا­مى­تۋعا, سالىق-بيۋدجەت ساياساتىن جاڭا ەكو­­نو­مي­كالىق جاعدايعا بەيىمدەۋگە اۋ­دار­دى. وسى رەتتە ۇلتتىق بانككە زور جاۋ­اپكەرشىلىك جۇك­تەلىپ وتىر. كەز كەلگەن ەلدەگi بiلiم بەرۋ جۇيەسi ۇل­ت­­­تىق مادەنيەتتiڭ جانە تانىمنىڭ كور­­­­سە­ت­كi­­­شi رەتىندە ەكونوميكا, سايا­سات, مادەنيەت سا­­لالارىنداعى وزگە­رiس­­­تەرگە دە اسەر ەتە­تىن­­دىگى انىق. بiل­iم بۇكiل الەمدە تۇلعانى الەۋ­­مەت­تiك-ەكونوميكالىق ۇدەرىسكە تيiمدi قا­­­تىسۋىن قامتاماسىز ەتەتiن نەگiزگi فاكتور بولىپ سانالادى. سوندىقتان, ەلباسى ءتورتىنشى با­سىمدىقتا ءبىلىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ءوسۋ­دىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. بۇل با­عىت­­تا وقىتۋ باعدارلامالارىن ءبىلىم الۋ­شى­لاردىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتىن, ءوز بەتىمەن ءىز­دەنۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتاۋ, ۇلت­جان­دىلىقتى, IT-ءبىلىم­دى دامىتۋ جۇمىستارىن ءجۇر­­گىزۋ قاجەت­تى­لى­گىنە توقتالدى. سونداي-اق, عى­لىمنىڭ نە­گىزى اعىلشىن تىلىندە ەكەن­دى­گى­نە ءجىتى نا­زا اۋدارعان ەلباسى وقىتۋ جۇيە­سى­نە اعىل­­شىن ءتىلىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋ كە­­رەك­تى­گىن اتاپ ءوتتى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. اسىرەسە, ءبىلىم سا­پاسى, ءبىلىم بە­رۋ باعدارلامالارى, جو­عارى وقۋ ورىندارىن­دا قىز­مەت اتقا­راتىن كادر قۇرامى, وقۋ ور­نى­نىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن جاب­دىق­تالۋ دەڭگەيىنە قاتىستى با­قىلاۋ مەن تالاپ كۇشەيتىلەتىن بولادى. ەل دامۋىنىڭ سترا­تە­گيا­­سىن دۇرىس تاڭ­داپ, ونى ءارi قاراي جۇزەگە اسى­رۋ ءبىرىن­شى كەزەكتە ادامي كاپيتالعا بايلا­نىس­­تى. سوندىقتان, كەز كەلگەن ەلدىڭ ءبۇ­كىل الەم­دىك جۇيەدەگى بولاشاق ورنى مەن ءرولى ادامي كا­پيتالدىڭ ساپاسىنا قاتىستى بولعاندىقتان, مەم­لەكەت باس­شىسى بۇل ماسەلەگە تەرەڭ ءمان بە­رىپ وتىر. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جول­­داۋ­ىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 ءشىل­دەسىنەن باس­­تاپ مەملەكەتتىڭ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ, ازا­­ماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نە­گىز­دەل­گەن مىندەتتى مە­ديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەن­گى­­زىلەتىندىگىن, زاڭنامالىق تۇرعىدان بار­لىق ءدا­رى-دارمەكتىڭ باعاسىن رەتتەۋ قا­جەتتىگىن ايت­تى. تاعى ءبىر اسا ءمان بەرىلگەن سالا – الەۋ­مەتتىك قام­تاماسىز ەتۋ سالاسى. 2017 جىلعى 1 ءشىل­دەدەن باستاپ 2,1 ميلليون زەينەتكەر ءۇشىن زەي­نەتاقى 2016 جىلعى دەڭگەيدەن 20%-عا دەيىن ارتتى­رى­لادى. سونداي-اق, 1 شىلدەدەن باستاپ با­لا تۋ­عاندا بەرىلەتىن ءبىر رەتتىك جاردەماقى كو­­لەمى 20%-عا وسەدى. بۇعان قوسا, 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ اتاۋلى الەۋ­مەت­تىك كو­مەك ەڭ تومەنگى كۇنكورىس شە­گى­نىڭ 40%-ىنان 50%-ىنا دەيىن وسەدى دەپ بەلگىلەنگەن. وسىنىڭ بار­لىعى حا­لىق­تىڭ الاڭسىز ءومىر سۇرۋىنە ال­عى­شارت جا­سايتىن بولادى. بەسىنشى باسىمدىق بويىنشا ەل­باسى ۇكى­مەت­كە بىرقاتار مىندەتتەر جۇك­تەدى. سولاردىڭ ءبى­­رى – كەز كەلگەن دامۋشى مەملەكەتتەگى قو­عام دەر­تى بولىپ تا­ب­ىلاتىن سىبايلاس جەم­قور­لىق­تىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرى مەن ال­عى­شارت­تا­رىن انىقتاپ, ولاردى جويۋدىڭ جولدا­رىن قا­راستىرۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. سو­­نى­مەن قاتار, ءدىني راديكاليزمگە باي­لانىستى ارە­كەت­تەرگە قوعام ءمۇ­شە­لە­رىنىڭ «مۇلدەم ءتوز­بەۋشىلىگىن» قال­ىپ­­تاستىرۋ, سوت جۇيەسىنە ەل س­ە­نى­مىن ارت­ت­ىرۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سا­لا­سىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى قام­تىلدى. جالپى, جولداۋدا ايتىلعان بار­لىق با­سىم­دىق ەلىمىزدى ودان دا بيىك بەلەس­تەر­دى با­­عىندىرۋعا جەتەلەيتىنى انىق. مەم­ل­ە­كە­ت­ى­مىز­دىڭ كەمەلدى بولا­شا­عىنىڭ ايقىن جوس­پا­رى بولىپ تابىلا­تىن جولداۋدى ما­ز­مۇنى, ال­­عا قويعان ماقساتى جاعىنان دا سترا­تە­گيا­لىق ماڭىزى زور قۇجات دەپ بىلەمىن. ال اي­قىندالعان جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ – بارشامىزدىڭ ابىرويلى مىندەتىمىز. ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور