01 ناۋرىز, 2017

ورتاق مۇددە ءوزارا ىقپالداستىققا جول اشادى

407 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
بۇگىن پاكىستاننىڭ استاناسى يسلامابادتا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەىۇ) ءحىىى ءسامميتى باستالدى. حالىقارالىق ارەنادا وزىندىك بەدەلى زور ۇيىمنىڭ بۇل ايتۋلى جيىنىنا ەلىمىز اتىنان قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى-اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ قاتىسۋدا. سامميتتە ەىۇ-نىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارى جانە ۇيىمدى رەفورمالاۋ جونىندەگى ماسەلەلەر قاراستىرىلۋدا. جالپى, ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءۇل­كەن ماڭىزعا يە بىرلەستىك ەكەنى تالاسسىز. ويتكەنى, قازاقستان وسى ۇيىم شەڭ­بە­رىن­دەگى ءىس-قيمىلى ارقىلى بىرقاتار تا­بىس­تارعا قول جەتكىزگەنى انىق. سون­دىق­تان, بۇگىن ەىۇ تۇرعىسىندا از-كەم ءسوز قوزعاۋدى ءجون كوردىك. ەىۇ 1985 جىلى قۇرىلعان, ايماقتىق ىن­تىماقتاستىقتى دامىتۋ قۇقىعىنا يە ۇكىمەتارالىق ۇيىم بولىپ تابىلا­دى. العاشقىدا ەىۇ ءوزىنىڭ ءۇش قۇ­رىل­­­تايشىسى – يران, پاكىستان جانە تۇركيا مەملەكەتتەرىنىڭ 1977 جىلدىڭ ناۋ­رىزى­ن­­داعى يزمير شارتىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا قول قويىلعان جارعى اياسىندا ارەكەت جا­سادى. ەىۇ شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىق 1992 جىلعا دەيىن ەكىجاقتى قاتىناستاعى سي­­پاتتا بولدى. ۇيىم جۇمىسى 1992 جىل­دان باستاپ جاڭا جەتى مەملەكەتتىڭ – قازاقستان, ازەربايجان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, اۋعانستان, قىرعىزستان ءجا­­نە وزبەكستاننىڭ قوسىلۋىنا باي­ل­ا­نىس­­­تى بەلسەندى تۇردە دامىدى. قازاقستان ەىۇ-عا رەسمي تۇردە 1992 جىلى 28 قاراشادا يسلاماباد قالا­سىن­دا وتكەن ۇيىمنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ توتەنشە وتىرى­سىندا قابىلداندى. دالىرەگى, ءبىزدىڭ ەلى­مىز اتالعان جيىندا ۇيىمنىڭ تولىق ءمۇ­شەسى بولىپ سايلاندى. بۇل داتا رەسمي تۇردە ەىۇ كۇنى بولىپ ەسەپتەلەدى. ۇيىم­نىڭ رەسمي ءتىلى – اعىلشىن ءتىلى. قازىرگى تاڭدا ەىۇ-عا مۇشە مەم­لە­كەت­تەردىڭ بارلىق جەر كولەمى 7 ملن شارشى كيلومەتردى الىپ جاتىر, حال­قىنىڭ سانى 440 ملن ادامنان اسىپ جى­­عى­لادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەىۇ-نىڭ ەكو­­نوميكالىق الەۋەتىنىڭ زور ەكەنىن كور­سە­تەدى. ەىۇ شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىق مۇشە ەلدەردىڭ سەنىمدى ارىپتەستىك جانە ءوزارا تۇسىنىستىك, سونداي-اق, تەپە-تەڭدىك قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. ۇيىمنىڭ نە­گىز­گى مىندەتى ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دا­مۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ, ىشكى قاتىناستاردى ءوزارا ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەي وتىرىپ, الەۋمەتتىك, مادەني, عى­لىمي-تەحنيكالىق سالالاردى دامىتۋ, ءمۇ­شە ەلدەردى ۋاقىت تالابىنا ساي ينتەگرا­تسيالاۋ بولىپ تابىلادى. جالپى, ەىۇ ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە ەنەرگيا رەسۋرستارى مەن قازبا باي­لىق­تارى مول ايماقتاردى بىرىكتىرەدى. ۇيىم­عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ورتاق ستراتەگيالىق ماقساتى – ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, زاماناۋي ينستيتۋتتار قۇرۋ, ءوندىرىستى ىلگەرىلەتۋ جانە ايماقتىق ساۋدا كولەمىن ارتتىرۋ. وسى ورايدا ەىۇ-نىڭ ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا باعىتىنداعى, ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋداعى ءرولى زور. ەىۇ – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تاراپىنان ىرگەلى ۇيىم رەتىندە مويىندالعان بىرلەستىك. سونداي-اق, ول بۇۇ جانە يىۇ-دان (يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيى­مى) بايقاۋشى مارتەبەسىن العان. وسى ارادا بۇۇ باس اسسامبلەياسى ءوزى­­­نىڭ 50-سەسسياسىندا ەىۇ-مەن ىن­تى­­ماقتاستىق جونىندە ارنايى قا­رار قا­­بىلداعانىن دا ايتا كە­تەي­ىك. بۇ­­لار­دان بولەك, ەىۇ وتىز حا­لىق­ارا­­لىق ۇي­ىم­نىڭ, ەۋروپالىق وداق, شىۇ­, اوسشك جانە باسقا دا بەدەلدى ءبىر­لەس­­تىكتەرگە مۇشە ەلدەردىڭ تاراپىنان موي­ىندالعان. ەىۇ اياسىندا ماڭىزى جوعارى, ءتۇر­ل­ى سالانى قامتيتىن 14 مەكەمە, 6 ما­­مان­داندىرىلعان ينستيتۋت, 5 قور جۇ­­­مىس ىستەۋدە. بۇعان قوسا, ەىۇ پولي­تسيا­­سى (ECOPOL), زەرتتەۋ ورتالىعى ءجا­­نە كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەس ۆەدوم­ستۆو­لارى جانە ومبۋدسمەندەرمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ايماقتىق ورتالىق قىزمەت كورسەتەدى. قازىرگى تاڭدا ۇيىمعا مۇشە مەم­لە­كەت­تەردىڭ الدىندا ەىۇ-نىڭ الەۋەتىن ارت­تىرۋ, ونىڭ قىزمەتىن جاڭا سىن-قاتەرلەرگە لايىقتى جاۋاپ بەرەتىندەي دامىتۋ, ۋاقىت تالابىنا ساي بەيىمدەۋ مىندەتى تۇر. سوندىقتان دا, بۇگىنگى ءحىىى سامميتتە ەىۇ-نىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارى قاراستىرىلۋدا. ەىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ەكو­نو­ميكالىق دامۋ باعىتىندا ايماق­تىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ءمۇد­دە­لى. وسى ورايدا, ۇيىمنىڭ الداعى ۋاقىت­تا­عى دامۋ باعدارلاماسىندا ساۋدا, كولىك ءجا­نە كوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا, تۋريزم, حا­لىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىنا باسىمدىق بەرىلمەك. ساۋدا سالاسى ەىۇ-عا مۇشە مەم­لە­كەت­تەردىڭ ءوزارا ىنتى­ماق­تاس­تىعىنىڭ نە­گىزگى تىرەگى بولىپ قالا بەرەدى. ەىۇ-نىڭ 2025 جىلعا ارنالعان جوسپارىندا ەكو­نوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن اي­ماقتىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ۇيىم­­نىڭ الەمدىك ساۋداداعى ۇلەسىن ارت­تى­­رۋ كوزدەلۋدە. سول سياقتى, كولىك جانە كوممۋنيكا­تسيا, تۋريزم, ەنەرگەتيكا سالالارى دا ەىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ىق­پالداسۋىندا اسا ماڭىزدى رولگە يە. سونداي-اق, 2014 جىلى قۇرىلىسى اياق­­تالىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن, قازاقستان, تۇرىكمەنستان جانە يران پرە­­­ز­يدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇساۋى كە­­­س­ىلگەن «وزەن – قىزىلقيا – بەرەكەت – گور­گان» باعىتىنداعى ۇزىندىعى 900 شا­قى­­رىم­دى قۇرايتىن ترانسۇلتتىق تەمىر جول جەلىسىنىڭ ورنى بولەك ەكەنىن ايتۋى­مىز كەرەك. بۇل – قازاقستاندى تەڭىزگە شى­عاراتىن ەڭ قىسقا جول. ايماقتاعى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ نەگىزى فاكتورى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. ەىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءىجو-ءنىڭ 14,5 پايىزى اگروونەركاسىپتىك كە­شەننىڭ ۇلەسىندە. ۇيىم ەلدەرىنىڭ بەل­سەندى تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ءىس­تەي­دى. ەىۇ-نىڭ اگروونەركاسىپ كەشە­نىن دامىتۋعا ارنالعان ازىق-ت ۇلىك قاۋ­ىپ­سىزدىگى جونىندەگى باعدارلاماسى دايىن­دال­­عان. وسى باعدارلاما اياسىندا مۇشە مەم­­لەكەتتەردىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇرلى اي­ماق­­تىق ورتالىقتار قۇرىلىپ, جۇمىس ءىس­تەۋ­دە. جالپى, ەىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ, ىسكەرلىك بايلانىستى ءوز دەڭگەيىندە ورناتا ءبىلدى. قارىم-قاتىناستىڭ وسىلايشا جاقسى ىرعاقتا دامۋىنا ەىۇ سامميتتەرىنىڭ ەلەۋلى ىقپالى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتۋ كەرەك. بۇل القالى جيىندار ءار سالاداعى پروبلەمالار بويىنشا اي­ماقتىق سيپاتتا نەمەسە جاھاندىق ما­ڭىز­دا پىكىر الماسۋ بولىپ تابىلادى. ەىۇ-نىڭ ءى ءسامميتى 1992 جىلدىڭ اق­پانىندا تەگەراندا ءوتتى. سودان بەرى ءۇزى­لىسسىز ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان بۇل سامميت ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردى ودان ءارى ۇيىستىرا ءتۇسىپ, ءوز مىندەتىن لايىقتى ورىنداۋدا. بۇگىن باستالاتىن, يسلاماباد ءتورىن­دە­گى ءحىىى سامميت تە لايىقتى دەڭگەيدە اياق­تالادى دەپ ويلايمىز. سامميت اياسىن­دا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى شارالار ۇيىمداستىرىلادى. بۇل ۇنقاتىسۋ الاڭى قازاقستاندىقتار ءۇشىن وزدەرىنىڭ ەكونوميكا باعىتىنداعى الەمدىك جانە ايماقتىق باستامالارىن العا شىعارۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا, اتال­عان سامميت شەڭبەرىندە ەىۇ-عا ءمۇ­شە مەم­لەكەتتەردىڭ ەكسپو-2017 حالىق­ارا­لىق كورمەسىنە قاتىسۋعا قاتىستى دايىن­دى­عى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يس­لام ۇيىمىنىڭ قىزمەتى دە باستى نازار­دا بولماق. استانا حالىقارالىق قارجى ورتا­لى­عىنىڭ قىزمەتىن دامىتۋ بويىنشا ەىۇ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋ دا ماڭىزعا يە. بۇل حالىق­ارا­لىق قارجى ۇيىمىنىڭ نەگىزگى قىز­مە­تى استانادا ايماقتىق كاپيتال نا­رى­عىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ال بۇل كاپيتال نارىعى ور­تا­لىق ازيا ءوڭىر­ى­ن­دەگى ءتۇرلى كوم­پا­نيالارعا ەىۇ اي­ما­­عىنداعى حا­لىق­ارا­لىق قارجى جانە ينۆەس­تي­تسيالىق قۇ­رى­لىمداردىڭ قارجىلىق رەسۋرستارىن تارتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. يسلامابادتاعى ەىۇ ءسامميتى كەلەر جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا استانادا وتەتىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى­نىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيا سامميتىنە ساپالى دايىندىق جاساۋعا دا جاقسى مۇمكىندىك بەرەدى. باعدات امىرەەۆ, قازاقستاننىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
سوڭعى جاڭالىقتار