جولاقى تولەۋدىڭ ءتيىمدى ۇلگىسى ەلوردادا دا جۇزەگە اسا باستادى

ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا ۇكىمەتكە «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. IT سالاسىن دامىتۋ ەكسپو كورمەسى قارساڭىندا تۇرعان استانا قالاسى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. الەمدەگى دامىعان ەل­دەردىڭ وزىق تەحنولوگياسىن پايدالانۋدىڭ ءبىر كورى­نىسى – بىلتىردان بەرى ەلور­­دامىزداعى قوعامدىق كولىك­تەرگە ەنگىزىلىپ جاتقان ەلەك­­تروندى تولەم جۇيەسى. استانا قالاسىندا قوعامدىق كولىكتە ەلەكتروندى جولاقى تولەۋ جۇيەسى 2016 جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭى­مەن ەنگىزىلۋدە. بۇل جۇيە – AstraPlat, ال كولىك كارتا­سى Astra Card دەپ اتالادى. جوبا­­نى جاساۋ­­شىلاردىڭ ايتۋىن­شا, جۇيەنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلورداداعى جولاۋشى­لار تاسىمالىن بۇرىنعىدان دا جايلىراق ەتۋ, قالتالار مەن ءاميانداردا اقشا, تيىنداردى ۇستاپ ءجۇرۋ قاجەتتىلىگىنەن ارىلتۋ, قوعامدىق كولىك قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ تابىستى جاسى­رىپ قالۋىنىڭ الدىن الۋ جانە تاعى باسقا دا ماسەلەلەر. «استانا قالاسىندا AstraPlat بىرىڭعاي ەلەك­تروندى تولەم جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە اۆتوبۋسقا كىرگەن كەزدە ارنايى كارتاڭىزدى ۆاليداتورعا ءسال عانا تيگىز­سەڭىز بولعانى. ەگەر جاسىل ءتۇس جانسا, جولاقىسى الىن­عانىن, سايكەسىنشە, جول جۇرۋگە رۇقسات بەرىلگەنىن ءبىل­دىرەدى. جولاۋشىلارعا ەسكەر­تە كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, كارتاڭىزدى ۆاليدا­تور­عا تيگىزگەننەن باستاپ, ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە كەلەسى اۆتوبۋسقا تەگىن مىنۋىڭىزگە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان», دەيدى «استانا LRT» جشس تولەم جۇيەلەر ورتالىعى­نىڭ جەتەكشىسى سەرگەي پوپوۆ. سونىمەن قاتار, ول شى­­عىنداردى, ساتىلعان كار­­تالاردىڭ ەسەبىن جانە قۇرىلعىلاردا تۋىندايتىن اقاۋلاردى ورتالىقتان باقىلاپ وتىراتىندارىن تىلگە تيەك ەتتى. «ەكى نەمەسە ودان دا كوپ جولاۋشىلار ءۇشىن ءبىر AstraPlat كارتالارىمەن تولەم جاساۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى. تىركەلگەن جەڭىلدىكتەرى بار جانە مەكتەپكە ارنالعان كولىك كارتوچكالارىن وزگە ادامعا بەرۋگە تىيىم سالىنادى. كولىكتىك كارتالاردى ءۇشىنشى تاراپ قولىندا پايدالانۋ بارىسىندا ۇستالعان جاع­دايدا كولىكتىك باقىلاۋ قىز­مەتىنىڭ اگەنتتەرى الىپ قويۋ­عا قۇقىلى. ءوز اتىنداعى كولىك­تىك كارتانى تەك يەسى عانا پايدالانا الادى. جولاۋ­شى باسقا ازاماتقا تيەسىلى جەڭىل­دىگى بار كولىك كارتاسىن بيلەت­سىز قولدانسا, اكىمشى­لىك جاۋاپ­قا تارتىلىپ, جول­اقىسىن تولەۋدەن جالتارعان بولىپ سانالماق», دەيدى ول. بۇل رەتتە زەينەتكەر­لەر, مەم­­لەكەتتىك, الەۋمەتتىك كومەك بەرىلەتىن ادامدار, اسى­راۋ­­­شى­سىنان ايىرىلعان تۇلعا­­لار, كوپ بالالى انالار, كوپ بالالى وتباسىلار, مۇگە­دەك­تەر, 18 جاسقا دەيىنگى مۇگە­دەك بالا­لار, ۇلى وتان سوعى­سى­نىڭ ارداگەرلەرى ار­نايى جەڭىل­دىكتەرگە يە ەكە­نىن دە ايتا كەتسەك دەيمىز. ودان ءبو­لەك, 7 جاسقا دەيىنگى بالا­­لارعا دا تەگىن. ال 7-15 جاس ارالى­عىن­داعى بالالار تولەما­قى­نىڭ 50 پايىزىن عانا تولەيدى. ەندى كارتانى قايدان الامىز, قانشاعا تولتىرامىز دەگەن سۇراققا كوشسەك. تاريفتىك جوسپار بويىنشا, 10 رەت جول جۇرۋگە ارنالعان تولەم ەرەسەكتەرگە 900 تەڭگە, وقۋشىلارعا 400 تەڭگەنى قۇرايدى. جانە 11-ءشى مارتە تەگىن قاتىناۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلادى. ال, 20 رەت جول جۇرۋگە ارنالعان تولەم ەرەسەكتەرگە 1800 تەڭگەنى, بالالارعا 800 تەڭگەنى قۇرايدى, وعان قوسا 2 رەت تەگىن جۇرۋگە جەڭىلدىك الاسىز. 30 رەت جول ءجۇرۋدى قالاساڭىز 2700 تەڭگە تولەيسىز, وقۋشىلار 1200 تەڭگە تولەيدى, سونىمەن قاتار, 3 رەت تەگىن جۇرە الادى. ال 40 رەت جول جۇرۋگە ارنالعان تولەم قۇنى ەرەسەكتەرگە – 3600, بالالارعا 1600 تەڭگە, 4 رەت تەگىن جۇرەسىز, سول سياقتى 50 رەت جول جۇرۋگە ارنالعان تولەم ۇلكەندەرگە – 4500, بالالارعا 2000 تەڭگە جانە قوسىمشا 5 رەت تەگىن ءجۇرۋ جەڭىلدىگى قاراستىرىلعان. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, كولىك كارتالارىنىڭ كەپىلدىك مەرزىمى – 2 جىل, قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 5 جىلدان كەم ەمەس. جول ءجۇرۋ ءۇشىن كولىكتىك كارتاعا جۇكتەلگەن تاريفتىك جوسپارلار جارامدىلىعى كەمىندە 3 اي. قاراجات قۇيىپ وتىراتىن كولىكتىك كارتا قۇنى – 400 تگ. مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان تۇلعالارعا قايتارىمسىز قولدانۋعا ارنالعان كارتالار تاراتىلادى. كارتا زاقىمدانعان نەمەسە جوعالعان جاعدايدا ارنايى كاسسالارعا بارىپ, 400 تەڭگە تولەپ, كارتاڭىزدى جاڭارتا الاسىز. جول ءجۇرۋ كارتاسىنداعى بالانس قانشا قولدانعانىڭىزعا بايلانىستى شەگەرىلىپ وتىرادى. استرا PLAT جوباسىنىڭ وتە ماڭىزدى بولىگى كولىكتىك كارتالاردى ساتۋ مەن تولىقتىرۋ جەلىسىن ىڭعايلى ەتۋ. استانادا ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىندا 30 ارنايى ماشينا RTVM قۇرىلعان, سۋپەرماركەتتەر مەن قالانىڭ نەگىزگى نۇكتەلەرىندە ورنالاسقان. كولىك كارتالارىن Card ساتۋ نۇكتەلەرىن جانە تولىقتىرۋ تۋرالى تولىق اقپاراتتى استانا LRT-ءنىڭ رەسمي ۆەب-سايتىنان تابۋعا بولادى نەمەسە Astra Bus باعدارلاماسىن جۇكتەپ الۋ قاجەت. جۇيەنى ازىرلەۋ جانە جوبالاۋ شارالارى كەزىندە وسىنداي جول ءجۇرۋ تولەمىنىڭ ەلەكتروندى جۇيەسى ەنگىزىلگەن رەسەي, بەلورۋسسيا, يتاليا, فرانتسيا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, يزرايل, كورەيا, اقش سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى پايدالانىلعان. مىسالى, حەلسينكيدە ەلەكتروندى جول ءجۇرۋ قۇجاتى رەتىندە 2006 جىلدان باستاپ سمارت-كارتالار قولدانىلادى. ال, لوندونداعى جول ءجۇرۋ قۇجاتى بايلانىسسىز سمارت-كارتا نەگىزىندە دايىندالعان. ونى قولدانۋ ارقىلى تولەم جاساۋ تۇرىنە قاراي اۆتوبۋسقا كىرەردە نەمەسە اۆتوبۋس سالونىندا ىسكە اسىرىلادى. اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىسىنە قولما قول اقشا بەرۋ ارقىلى دا تولەم جاساۋعا بولادى. مەتروعا ارنالعان جول ءجۇرۋ بيلەتى اۆتوبۋستاردا دا جارامدى بولىپ تابىلادى. سونداي-اق, چيكاگوداعى جول ءجۇرۋدىڭ بىرىڭعاي تولەم جۇيەسى مەترو جانە قالالىق اۆتوبۋستارداعى جول ءجۇرۋدى قامتيدى. ەلەكتروندى جول ءجۇرۋ قۇجاتىمەن قاتار, قولما-قول اقشا تولەۋ مۇمكىندىگى دە بار. ال, سەۋلدە قوعامدىق كولىك رەفورماسى بويىنشا جوبا «T-money» كارتالارىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ كەلەدى. كەز كەلگەن قوعامدىق كولىك تۇرلەرىندە جول ءجۇرۋ اقىسىن تولەۋگە ارنالعان جيناقتاۋشى جەڭىلدىك جۇيەسى قولدانىلادى. جولاۋشىلار مارشرۋتتا ءبىر رەت قانا جول ءجۇرۋ اقىسىن تولەي وتىرىپ, ءارتۇرلى قوعامدىق كولىكتەرىنە اۋىسىپ مىنە الادى. بۇگىنگى تاڭدا استانادا 35 اۆتوبۋس تاجىريبەلى تۇردە زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. ەلەكتروندى كارتالاردى ساتىپ الۋ جانە بالانستى تولىقتىرۋ ءۇشىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 10 كەڭسە اشىلماق, 30 اۆتومات ورناتىلىپ, 25 ساتۋ پۋنكتى ىسكە قوسىلادى. بولاشاقتا اتالعان جەلى كەڭەيتىلىپ, ونى تولەم تەرمينالدارى جۇيەسىمەن جانە ينتەرنەت-بانكينگ پورتالدارىمەن ينتەگراتسيالاۋ كوزدەلگەن. اتالعان جۇيەنى حالىقتىڭ قانشالىقتى پايدالانىپ جۇرگەنىن ءبىلۋ ءۇشىن №10 اۆتوبۋستىڭ كوندۋكتورى ساندۋعاش جولداسوۆانى اڭگىمەگە تارتتىق. «بۇل الەم ەلدەرىنىڭ بىرقاتارىندا قولدانىلىپ كەلە جاتقان جۇيە بولعاندىقتان ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە ەنگەنى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. العاشقىدا اۆتوبۋسقا كىرگەن ادامداردىڭ اراسىنان تەك زەينەتكەرلەردەن بايقاعانمىن, قازىرگى ۋاقىتتا كارتانى پايدالانۋشى ادامداردىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانى اڭعارىلادى. باستاپقىدا ولار ءبىر ايعا ساتىپ الىنعان جول ءجۇرۋ بيلەتى سياقتى كورسەتىپ, ۆاليداتورعا تيگىزبەيتىن. ال قازىر كوبىسى ۇيرەنىپ قالدى», دەيدى ول. بۇدان ەلدىڭ بارلىعى جاپپاي كارتانى پايدالانىپ ءجۇر دەپ ايتۋ ارتىق بولار. جول اقىسىن ءالى دە اقشامەن تولەپ جۇرگەندەر جەتەرلىك. جۇيەنىڭ جۇيەلى جۇمىس جاساۋى ءۇشىن ەل ىشىندە اقپارات, ناسيحات قىزمەتىن قىزدىرا ءتۇسۋ قاجەت سياقتى. ال كارتانى الىپ, پايدالانىپ ۇلگەرگەندەر ونىڭ ءتيىمدى تۇستارى كوپ ەكەنىن العا تارتادى. «مەنىڭشە جاڭا جۇيەنى قولدانۋ ارقىلى ادامدار قالتادا ارتىق تيىن, ارتىق جۇك كوتەرىپ جۇرۋدەن ارىلادى. كەيدە ءبىر جەرگە جەتۋ ءۇشىن ەكى اۆتوبۋسقا ءمىنىپ, وعان قوسىمشا اقشا تولەۋگە تۋرا كەلەدى. ال بۇل كارتانى پايدالانىپ, 60 مينۋتتىڭ ىشىندە كەلەسى اۆتوبۋسقا وتىرساڭىز تەگىن جۇرە الاسىز. بۇل دەگەنىڭىز, قالتاڭىزعا جەڭىلدىك, قارجىڭىزعا ۇلكەن ۇنەم ەمەس پە؟» دەيدى قالا تۇرعىنى ۆەرا كانشينا. راۋان قايدار, «ەگەمەن قازاقستان»