الەمگە ەسىمى ايگىلى فرانتسۋز ءانشىسى ميرەي ماتە مۇلدەم تۇرمىسقا شىقپادى, پاتريسيا كااستىڭ ءالى كۇنگە دەيىن سۇيىكتىسى جوق. بەلگىلى تەلەجۇرگىزۋشى وپرا ۋينفري الپىستى القىمداسا دا, تۇرمىس قۇرعىسى كەلمەيدى.
بۇگىندە «ماحابباتقا سەنبەيمىن», «ومىردە ماحاببات جوق», «نامىستى, كەلىستى ەر جىگىتتى كەزدەستىرۋ قيىن» دەگەن سوزدەردى ءجيى ەستيمىز. مۇنى جاي ايتىلعان ءسوز دەپ قابىلداساڭىز, قاتەلەسەسىز. بۇل – فوبيا. قايتا-قايتا سانانى مازالاعان ۇرەي. الەم بويىنشا عىلىمدا 10 مىڭ فوبيا تىركەلسە, سونىڭ ىشىندە سۇيۋدەن, عاشىق بولۋدان قورقۋ فيلوفوبيا دەپ اتالادى.
پسيحولوگيالىق دەرت اتانۋدىڭ الدىندا تۇرعان «فوبيا» قازاق ايەلى ءۇشىن دە تاڭسىق ەمەس. مامانداردىڭ جۋىردا جاساعان ساۋالناما ناتيجەسى بويىنشا, ءاربىر ءۇشىنشى ايەل ۇيىنەن ەسىگىنىڭ الدىنا بويانباي شىعۋعا باتىلى بارمايتىنىن ايتقان. ساۋالناماعا ءۇش مىڭ ايەل قاتىسقان. ءاربىر ونىنشى بويجەتكەن سۇيىكتىسىنىڭ كوزىنشە ۇنەمى بويانىپ ءجۇرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزگەن. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ادامنىڭ كەمشىلىكتەن قاشۋ سەبەبىنەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى تومەندەيدى. وسىنىڭ سالدارىنان فيلوفوبتاردىڭ قاتارى كۇن ساناپ ارتۋدا.
تاعى ءبىر قىرىنان قاراپ كورسەك, ماحاببات – حيميالىق فورمۋلالاردىڭ جيىنتىعى. ياعني, بىرەۋدى جاقسى كورۋدىڭ ءوزى بيولوگيالىق اعزاڭىزعا بايلانىستى بولادى. مىسالى, سۇيىكتىڭىزدى ەسكە تۇسىرەتىن بولساڭىز, دەنەڭىزدە دوفامين مولشەرى ۇلعايادى. جۇرەك سوعىسىڭىز جيىلەپ, قان اينالىمىنىڭ جىلدامدىعىنان ادرەنالين بولىنەدى. قارتايۋ پروتسەسى دە دوفامين مولشەرى ازايعاندا باستالادى. انتروپولوگ راتدجەرس حەلەن فيشەردىڭ ايتۋىنشا, دوفامين جان-تانىمەن عاشىق بولۋعا اسەر ەتسە, سەروتونين باۋىر باسقان كەزدە بولىنەدى. وكسيتوتسين گورمونى سۇيىكتىڭىزبەن سالماقتى قارىم-قاتىناستى, ءتىپتى ادالدىقتى قاداعالايدى. ال اعزاڭىزدا دوفامين, سەروتونين مەن وكسيتوتسين گورمونى جەتىسپەسە, ميىڭىزداعى نەيروندار زاقىمدانىپ, ءسوزسىز فيلوفوب بولىپ شىعا كەلەسىز. نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى ۋولتەر ۋايت «ءبارىمىز حيميا ەلەمەنتىنەن قۇرالعانبىز» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.
پسيحولوگتار ماحابباتقا سەنبەيتىندەردىڭ كوپشىلىگىنە مىنا جاعدايلار اسەر ەتۋى مۇمكىن دەيدى:
– بالالىق شاعىندا اتا-اناسىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سۋىق سەزىمىن كورىپ ءوسكەن بالا ماحابباتتىڭ بارىنا سەنبەيدى;
– اكە-شەشەسىنىڭ اجىراسىپ, وزگەمەن وتاۋ قۇرعانىن قايتالاعىسى كەلمەيدى;
– جاۋاپسىز سەزىمدى باسىنان وتكەرگەندەر عاشىق بولۋدان قورقادى;
– بوستاندىققا ۇيرەنگەن بويجەتكەندەر باسىبايلى بولعىسى كەلمەيدى;
– ءساتسىز نەكەدەن كەيىن, ەكىنشى رەت تۇرمىسقا شىعۋدان تارتىنادى.
عىلىم ءتىلى بىلاي دەيدى: فوبياعا دۋشار بولعان ادام مازاسىزدانادى, تامىرىنىڭ سوعۋى مەن دەمى ۇلعايادى, بوزعىلتتانادى جانە تەز قىزارادى. بۇل بەلگىلەردى كۇيزەلىسكە بەيىم ادامداردىڭ بويىنان اڭعارۋعا بولادى.
جوعارىداعى بەلگىلەردىڭ ءبارى ءۇمىتسىزدىككە الىپ كەلەدى. «شال مەن تەڭىزدى» جازعان ەرنەست حەمينگۋەي: «ادامدا قيىنشىلىق پەن قۋانىش اياقتالعاندا, كەۋدەنى بوس قۋىس كەرنەيدى», دەگەن ەدى.
ايتار ويدىن ءتۇيىنى, عاشىق بولۋدان قورىقپاعان ابزال. «قورىققانعا قوس كورىنەر» دەگەن ءسوزدى جادىمىزدا بەرىك ورناتساق, بارلىق اۋىرتپاشىلىقتان ارىلا الادى ەكەنبىز.
سالتانات سۇگىر
الەمگە ەسىمى ايگىلى فرانتسۋز ءانشىسى ميرەي ماتە مۇلدەم تۇرمىسقا شىقپادى, پاتريسيا كااستىڭ ءالى كۇنگە دەيىن سۇيىكتىسى جوق. بەلگىلى تەلەجۇرگىزۋشى وپرا ۋينفري الپىستى القىمداسا دا, تۇرمىس قۇرعىسى كەلمەيدى.
بۇگىندە «ماحابباتقا سەنبەيمىن», «ومىردە ماحاببات جوق», «نامىستى, كەلىستى ەر جىگىتتى كەزدەستىرۋ قيىن» دەگەن سوزدەردى ءجيى ەستيمىز. مۇنى جاي ايتىلعان ءسوز دەپ قابىلداساڭىز, قاتەلەسەسىز. بۇل – فوبيا. قايتا-قايتا سانانى مازالاعان ۇرەي. الەم بويىنشا عىلىمدا 10 مىڭ فوبيا تىركەلسە, سونىڭ ىشىندە سۇيۋدەن, عاشىق بولۋدان قورقۋ فيلوفوبيا دەپ اتالادى.
پسيحولوگيالىق دەرت اتانۋدىڭ الدىندا تۇرعان «فوبيا» قازاق ايەلى ءۇشىن دە تاڭسىق ەمەس. مامانداردىڭ جۋىردا جاساعان ساۋالناما ناتيجەسى بويىنشا, ءاربىر ءۇشىنشى ايەل ۇيىنەن ەسىگىنىڭ الدىنا بويانباي شىعۋعا باتىلى بارمايتىنىن ايتقان. ساۋالناماعا ءۇش مىڭ ايەل قاتىسقان. ءاربىر ونىنشى بويجەتكەن سۇيىكتىسىنىڭ كوزىنشە ۇنەمى بويانىپ ءجۇرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزگەن. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ادامنىڭ كەمشىلىكتەن قاشۋ سەبەبىنەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى تومەندەيدى. وسىنىڭ سالدارىنان فيلوفوبتاردىڭ قاتارى كۇن ساناپ ارتۋدا.
تاعى ءبىر قىرىنان قاراپ كورسەك, ماحاببات – حيميالىق فورمۋلالاردىڭ جيىنتىعى. ياعني, بىرەۋدى جاقسى كورۋدىڭ ءوزى بيولوگيالىق اعزاڭىزعا بايلانىستى بولادى. مىسالى, سۇيىكتىڭىزدى ەسكە تۇسىرەتىن بولساڭىز, دەنەڭىزدە دوفامين مولشەرى ۇلعايادى. جۇرەك سوعىسىڭىز جيىلەپ, قان اينالىمىنىڭ جىلدامدىعىنان ادرەنالين بولىنەدى. قارتايۋ پروتسەسى دە دوفامين مولشەرى ازايعاندا باستالادى. انتروپولوگ راتدجەرس حەلەن فيشەردىڭ ايتۋىنشا, دوفامين جان-تانىمەن عاشىق بولۋعا اسەر ەتسە, سەروتونين باۋىر باسقان كەزدە بولىنەدى. وكسيتوتسين گورمونى سۇيىكتىڭىزبەن سالماقتى قارىم-قاتىناستى, ءتىپتى ادالدىقتى قاداعالايدى. ال اعزاڭىزدا دوفامين, سەروتونين مەن وكسيتوتسين گورمونى جەتىسپەسە, ميىڭىزداعى نەيروندار زاقىمدانىپ, ءسوزسىز فيلوفوب بولىپ شىعا كەلەسىز. نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى ۋولتەر ۋايت «ءبارىمىز حيميا ەلەمەنتىنەن قۇرالعانبىز» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.
پسيحولوگتار ماحابباتقا سەنبەيتىندەردىڭ كوپشىلىگىنە مىنا جاعدايلار اسەر ەتۋى مۇمكىن دەيدى:
– بالالىق شاعىندا اتا-اناسىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سۋىق سەزىمىن كورىپ ءوسكەن بالا ماحابباتتىڭ بارىنا سەنبەيدى;
– اكە-شەشەسىنىڭ اجىراسىپ, وزگەمەن وتاۋ قۇرعانىن قايتالاعىسى كەلمەيدى;
– جاۋاپسىز سەزىمدى باسىنان وتكەرگەندەر عاشىق بولۋدان قورقادى;
– بوستاندىققا ۇيرەنگەن بويجەتكەندەر باسىبايلى بولعىسى كەلمەيدى;
– ءساتسىز نەكەدەن كەيىن, ەكىنشى رەت تۇرمىسقا شىعۋدان تارتىنادى.
عىلىم ءتىلى بىلاي دەيدى: فوبياعا دۋشار بولعان ادام مازاسىزدانادى, تامىرىنىڭ سوعۋى مەن دەمى ۇلعايادى, بوزعىلتتانادى جانە تەز قىزارادى. بۇل بەلگىلەردى كۇيزەلىسكە بەيىم ادامداردىڭ بويىنان اڭعارۋعا بولادى.
جوعارىداعى بەلگىلەردىڭ ءبارى ءۇمىتسىزدىككە الىپ كەلەدى. «شال مەن تەڭىزدى» جازعان ەرنەست حەمينگۋەي: «ادامدا قيىنشىلىق پەن قۋانىش اياقتالعاندا, كەۋدەنى بوس قۋىس كەرنەيدى», دەگەن ەدى.
ايتار ويدىن ءتۇيىنى, عاشىق بولۋدان قورىقپاعان ابزال. «قورىققانعا قوس كورىنەر» دەگەن ءسوزدى جادىمىزدا بەرىك ورناتساق, بارلىق اۋىرتپاشىلىقتان ارىلا الادى ەكەنبىز.
سالتانات سۇگىر
سوڭعى جاڭالىقتار
پەتروپاۆلدا «تۇقىم كۇنى – 2026» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى
ايماقتار • كەشە
ەرتەڭ ءبىرىنشى اۋىسىمنىڭ 0-9 سىنىپ وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
اياز, بوران, كوكتايعاق: ەلىمىزدىڭ 16 وڭىرىندە ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
نۇرتاي سابيليانوۆ: تەڭگە كونستيتۋتسيادا قورعالۋعا ءتيىس
اتا زاڭ • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا – حالىق تالقىسىندا
اتا زاڭ • كەشە
