سارايشىققا قارجى بولىنە باستادى

اتىراۋ وبلىسىنداعى كونە قالا سارايشىقتىڭ ورنىن ساقتاپ قالۋعا بايلانىستى اتقارىلىپ جاتقان شارالار ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. جىل ساناپ جايىق سۋى شايىپ, ەسكى شاھاردىڭ قورشاۋى قۇلاپ جاتقانى جايىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى (01.02.2017) بەتىندە جازعان ەدىك. ەل گازەتىندە كوتەرىلگەن ماسەلە قۇزىرلى ورىندار تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بابالار اماناتىن قورعاپ, كەلەر ۇرپاققا مۇرا ەتۋ ماسەلەسىن اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى «حان وردالى سارايشىق» تاريحي-مادەني كەشەنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىس­تى. وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سارايشىق ماسەلەسىنە ارنالعان كەڭەيتىلگەن كەڭەسكە قاتىستى. – قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىل­دىعى اياسىندا تاراز قالا­سىندا اشىق ارحەولوگيالىق مۋزەي جاسادىق. تۇركىستان قالاسىن تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى دەپ ناۋرىز ايىندا ۇلكەن شارا وتكىزگەلى وتىرمىز. مۇنىڭ ءبارى دۇنيە ءجۇزى تاڭ قالاتىنداي ساۋلەتىمىزدىڭ بارىن كورسەتۋگە باعىتتالعان. 2015 جىلى ەلىمىزدەگى سەگىز قالا « ۇلى جىبەك جولى» اتالىمىنا ەندى. قىتاي, قىرعىزستان مەملەكەتتەرىمەن بىرلەسىپ كەرۋەن جولىنا كىرەتىن قالالاردىڭ ءتىزىمىن دايىندادىق. قازىر وسى جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋدامىز. التىن وردانىڭ استاناسى بولعان سارايشىق قالاسىن ءارى قاراي ارلەندىرۋگە مينيسترلىك مۇددەلى جانە وبلىستىق اكىمشىلىك تاراپىنان ناقتى شارالار اتقارىلىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق, دەدى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى. سارايشىقتى ساقتاپ قالۋ جۇمىستارىنا وبلىستىق اكىمدىك 1 ملرد 600 ملن تەڭگە قارجى بولگەن. قازىر جاعا بەكىتىلىپ جاتىر. تىم بولماعاندا كونە قالانىڭ جەر بەتىندە قالعان بولىگىن سۋ شايىپ كەتپەۋىنە توسقاۋىل قويا الساق جاقسى. باعزى زاماننىڭ كوزى بولعان قالاعا 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ءا.مار­عۇلان اتىندا­عى ارحەولو­گيا ينستيتۋتى استانا ءبولىم­شە­سى­نىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زەينوللا ساماشەۆ جەر تە­لىم­دە­رىن زاڭداستىرۋ ماسەلەسىنە نازار اۋ­دار­ۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «قا­لا­نىڭ ناقتى اۋماعىن بەلگىلەۋ قا­جەت. 1997 جىلى ورتالىق بولىگىن انىق­ ­تادىق, ودان بەرى دە ءبىراز ۋاقىت ءوتتى, كوپ نارسەنى سۋ شايدى. 1989 جىلدان بەرى قاراي 60 مەتر جەر جايىق­قا جۇتىلىپ كەتتى. قان­شا تاريحي جادىگەرلەرىمىزدى جوعال­تىپ الدىق؟ «حان وردالى ساراي­شىق» كەشەنىندەگى مۋزەيدى كەڭەيتۋ ماسەلەسى دە ۇمىت قالماعانى ءجون. تۋريستىك-مۋزەيلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كەرەك», – دەيدى ارحەولوگ. وبلىستىق قۇرىلىس باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى تىلەك ماحۋوۆ وڭ جاق جاعالاۋدىڭ سۋ اسە­رىنەن شايىلىپ, جايىق وزەنى ار­نا­سىنىڭ قالاشىق ورنىنا قاراي جىلجۋىنا بايلانىستى جاعا بەكىتۋ جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى. قازىر نىسان باسىندا قادالار قاعىلىپ جاتىر. جوبا بويىنشا سارايشىق اۋىلى ىرگەسىنەن ۇزىندىعى 1,5 شاقىرىم بولاتىن جاعالاۋ قۇرى­لىسىن سالۋ كوزدەلگەن. «جۇمىس مۇنىمەن شەكتەلمەۋى كەرەك, – دەدى مينيستر. – ساراي­شىقتى قالىپقا كەلتىرىپ, حالىقتىڭ يگى­لىگىنە بەرۋگە ءتيىسپىز. ارحەو­لو­گيالىق قازبالار جۇرگىزۋدى جال­عاس­­تىرامىز. تابىلعان ءجادى­گەرلەردى قالپىنا كەلتىرەمىز». ال وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى مەم­لەكەتتىك ينسپەكتسيانىڭ باسشىسى مۇقامبەتقالي كيپيەۆ ماسكەۋ­دەگى رەسەي مەملەكەتتىك اسكەري-تاريحي مۇراعاتىندا ساقتالعان ساراي­شىق قالاشىعىنىڭ 1861 جىلى قولمەن سىزىلعان كارتاسىنىڭ كوشىرمەسىن نەگىزگە الۋ كەرەك دەگەن پىكىرىن ايتادى. ونىڭ ويىنشا, كارتا سارايشىق قالاشىعىنىڭ كوپ بولىگى سۋمەن شايىلىپ كەتتى دەگەن تۇجىرىمدى وزگەرتەدى. «ءبىز كارتانى سارايشىقتىڭ قازىرگى كەزەڭ­دەگى جاعدايىمەن سالىستىرا قاراۋ ءۇشىن سپۋتنيكتىك ءتۇ­سىرى­­لىممەن بايلانىستىردىق. ونىڭ قورىتىندىسىن قاراساق, سارايشىقتىڭ بۇرىن سۋ شايىلىپ كەتتى دەگەن ورنى ءالى دە ساقتالعان جانە جەرگىلىكتى حالىق اڭىز قىلىپ ايتاتىن سەكەر كولىنىڭ ورنى دا بار, كارتادا كورسەتىلگەن ەكى اۋليەلى ورىن 150 جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە جوعالماعان. سول سەبەپتى, كارتا سارايشىقتىڭ تاريحىمەن قوسا, ونى ودان ءارى ساقتاۋ جۇمىسىن جاڭاشا جۇرگىزۋگە جول اشادى دەپ ەسەپتەيمىز, بۇل جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىن بەكىتۋ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ودان ءارى ارتتىرا تۇسەدى», دەدى م.كيپيەۆ. سارايشىقتى تاريحي-مادەني ءىرى ورتالىققا اينالدىرۋ ماسە­لەسىنە پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى عاريفوللا ەسىم, تاريح عىلىم­دارىنىڭ دوكتورلارى كارل بايپا­قوۆ, بەرەكەت كارىباەۆ, بۇركىتباي اياعان, مەملە­كەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى مەرە­كە قۇلكەنوۆ پەن قويشىعۇل جىلقىشيەۆ تا ءۇن قوستى. باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ سۋرەتتى تۇسىرگەن نۇربەيبىت نۇعمانوۆ