بۇل رەفورمالاردى حالىق جىلى قابىلدادى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 25 قاڭتارىندا بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ جونىندەگى ۇندەۋىن جاريالاي وتىرىپ, سوعان سايكەس قولعا الىنعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ جوباسىن جالپىحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان-دى. وسىلايشا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن حالىق بەلگىلەنگەن ءبىر اي كولەمىندە كەڭىنەن تالقىلادى. ەندى, مىنە, بۇل تالقىلاۋعا بەرىلگەن مەرزىم كۇنى كەشە اياقتالدى. وسى ورايدا بۇگىن ءبىز پارلامەنت ءماجىلىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆپەن جولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, حالىق ەلىمىزدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفور­مالارعا قاتىستى زاڭ جوباسىن ءبىر اي بويى كەڭىنەن تالقىلادى. ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە, بۇل تالقىلاۋ قانداي دەڭگەيدە ءوتتى جانە ول كۇتىلگەن ناتيجە بەرەدى دەپ ويلايسىز با؟ – مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان كۇن تارتىبىنە قويىلىپ, جالپى­حالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان بۇل رەفورما ۇلكەن ستراتەگيالىق ءمان­گە يە. ونىڭ ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن كەلە­شەگى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنىن حالىق ءا دەگەننەن ءتۇسىندى. سوندىقتان, ەلبا­سى ۇندەۋىندە نەگىزگى قاعيدالارى, ماق­سات-مىندەتتەرى ناقتىلانعان, كونس­تيتۋتسياعا ەنگىزىلۋى ىقتيمال وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار قامتىل­عان بۇل جوبانى تالقىلاۋ بارىسىندا قوعا­مىمىز جوعارى دەڭگەيدە بەل­سەندى­لىك كورسەتتى. ال حالىق بەل­سەن­دىلىك تانى­تىپ, قىزۋ قولداۋ بىلدىرگەن ءىس ءناتي­جەلى بولادى ەمەس پە... – حالىقپەن كەزدەسكەن ساتتە­رى­ڭىزدە كوپشىلىك تاراپىنان قانداي جاعداياتتار تۇرعىسىندا كوبىرەك ءسوز بولدى؟ – ەلمەن ەتەنە اڭگىمەلەسۋ كەزىندە جينالعان قاۋىم كوڭىلگە قونىمدى, ەلباسىنىڭ ساياساتىمەن ۇندەس ماسەلەلەردى كوبىرەك قوزعادى. ارينە, ونىڭ بارلىعىن ءتىزىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, حالىقتى جيىرەك تولعاندىراتىن ءبىردى-ەكىلى جايتتى ايتا كەتەيىن. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەت­كىزىلگەن تابىستارىمىزدىڭ بارلىعى پرە­زيدەنتتىك بيلىكپەن, ەلباسىمەن تىكە­لەي بايلانىستى ەكەنىن العا تارتقان جۇرت­شىلىق قولعا الىنعان بۇل رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ پرەزيدەنتتىك تەگەۋرىندى بيلىكتى السىرەتىپ جىبەر­مەي مە دەپ الاڭداۋشىلىق ءبىل­دىرۋمەن بولدى. ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە ولارعا بۇل رەفورمالاردى پرەزي­دەنتتىك بيلىكتى السىرەتەدى دەپ قابىلداماۋ كەرەكتىگىن, كەرىسىنشە, ونىڭ پرەزيدەنتكە حالىقتىڭ, ەلدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى ۇلكەن ستراتەگيالىق ماسەلەلەرمەن شۇ­عىل­­دانۋعا مۇمكىندىك بەرەتى­نىن تۇسىندىردىك. سونداي-اق, مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ بيلىك تارماق­تارى اراسىنداعى ۇيلەسىمدى جۇمىس­تى قامتاماسىز ەتىپ وتىراتىن جوعارعى اربيتر ءرولىن اتقارا­تىنىن جەتكىزدىك. – جۇمىس توبىنا پارلامەنت­تىڭ ءرولىن, ۇكىمەتتىڭ جانە جەر­گىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جانە سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, سونداي-اق, مەنشىك قۇقىعى ماسەلەلەرى بويىنشا ءۇش مىڭداي ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن ەكەن. ەندى ءىس بارىسى قالاي ءوربيدى؟ – جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى وزدەرىنە تۇسكەن بارلىق ۇسىنىس­تار­دى جيناق­تاپ, قورىتىپ, مۇ­قيات قاراستىرادى, جۇيەلەيد­ى. سودان كەيىن باق-تا جاريالانعان «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تيتۋتسياسى­نا وزگەرىستەر مەن تول­ىق­تىرۋلار ەن­گىزۋ تۋرالى» زاڭ­نىڭ جوباسى جالپىحا­لىق­تىق تالقىلاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا جەتىلدىرىلىپ, تولىقتىرى­لىپ, پرەزيدەنتتىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلادى. ەگەر, ەلباسى ونى قولداپ جاتسا, جوبا پارلامەنتكە جولدانادى. – وسى ارادا مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرىنىڭ ىشكى يىرىمدەرىنە, بۇگىنگى كەزەڭنىڭ سۇرانىستارىنا تۇسپالداس كەلەتىن مازمۇنىنا از-كەم توقتالا كەتسەڭىز. – ەلىمىزدەگى بۇل باستامالار دەر كەزىن­دە كۇن تارتىبىنە شىعا­رى­لىپ وتىر. مۇن­داعى نەگىزگى ماق­سات – مەملەكەتىمىزدىڭ باس­قارۋ جۇيە­سىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. بۇگىن­دە جۇمىس ىستەپ جاتقان ساياسي ءجۇ­يە­مىز ءوز قىزمەتىن 1995 جىلى قابىلدان­عان كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزىندە اتقارىپ كەلەدى. سودان بەرى 22 جىل ءوتىپتى. وسى ارا­لىقتا الەمدە دە, ەلىمىزدە دە كوپ وزگەرىس بولدى. سونىڭ بارلىعىن ەسكەرە كەلىپ, ەلباسى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيە­سىن جاڭعىرتۋ كەرەكتىگىن العا تارتۋدا. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, 25 جىل­دىڭ ىشىندە قازاقستان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدا «الدى­مەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن سايا­سات» قاعيداسىن ۇستاندى. وسى قاعي­دات نەگىزىندە كوپ شارۋا جۇزە­گە اسىرىلدى. ەكونوميكادا, الەۋ­مەت­تىك سالادا, باسقا دا باعىتتاردا جاقسى, جاعىمدى وزگەرىستەر ورىن الدى, ماڭىزدى رەفورمالار جۇزەگە استى. ەندىگى ۋاقىتتا «ال­دى­مەن – ەكونوميكا, ودان كەيىن ساياسات» قاعيداسىنان «ەكونوميكا مەن ساياسي رەفورمالاردى قاتار الىپ ءجۇرۋ» دەگەن ۇستانىمعا ويى­سىپ جاتىرمىز. سوندىقتان, قازىر­گى تاڭدا ەلباسى جولداۋىندا ايتىل­عان ەكونوميكا­­لىق جاڭعىرۋعا قاتىستى رەفورمالار مەن ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق رەفور­مالار قاتارلاستىرىلا قولعا الىنىپ وتىر. وسى ارادا حالىق تاراپىنان «بۇل رەفورمالار نە ءۇشىن جاسالىپ جاتىر؟» دەگەن مازمۇندا سۇراق تۋىنداۋدا. حالىقپەن كەزدەسۋ كەزدەرىندە مۇنداي مازمۇنداعى ساۋالدار سان مارتە قويىلدى. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا قازاق­ستانداعى جاعدايدى ودان ءارى جاقسارتۋعا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن ودان ءارى كوتەرۋگە مۇمكىندىكتەر تۋاتىن بولادى. بارلىق رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ماق­ساتى حالىقتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋ­مەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ ەكە­نىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. – وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قانداي ناقتى مىندەتتەردى ات­قارۋىمىز كەرەك, قانداي تەتىكتەردى پاي­دا­لانعانىمىز ءجون؟ – بىرىنشىدەن, بيلىك تار­ماقتارى ارا­سىنداعى تەڭگە­رىمدى قالىپ­تاستىرۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, پارلامەنت پەن ۇكىمەت جانە سوت بيلىگى ءوز وكىلەتتىكتەرى اياسىندا, تەڭگەرىمدى جاعدايدا جۇمىس ءىس­تەر بولسا, بۇل جاقسىلىققا باستايدى. ال بۇلاردىڭ بىرەۋى كۇشەيىپ كەتسە, قيىن. مىسالى, پارلامەنت ءرولى تىم كۇشەي­تىلىپ, ۇكىمەتكە جۇمىس ىستەتپەي جاتسا, بۇل دامۋعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. تەك, بۇل ارادا ۇكىمەت جۇمىسى ناشارلاسا, سوعان بايلانىستى پارلامەنتتىڭ ءتيىستى شارالار قابىلداۋىنا مۇمكىندىكتەرى بولۋى كەرەك. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ۇكى­مەتتىڭ كەيبىر باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى وزىندىك بىرقاتار وكىلەتتىگى بولۋى كەرەك. جالپى, پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ, وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ دەگەن ءسوز, ول – پارلامەنتتى رە­سۋرس­­تىق تۇرعىدان قام­تاماسىز ەتۋ دەگەندى دە بىلدىرەدى. ءتۇسىن­دىرە ءسوي­­لەر بولسام, ءبىز كوپ زاڭعا باس­تا­ما­شى بولىپ ءجۇرمىز. بۇل وڭاي­شى­لىقپەن ىسكە اساتىن جۇمىس ەمەس. ونى جان-جاقتى ساراپتاۋ كەرەك. بارلىق زاڭداردى قاراپ شىعۋ كەرەك. سونداي-اق, حالىقارالىق زاڭداردى دا ءجىتى قاراماي بولمايدى. سوندىقتان, پارلامەنت­تىڭ جانىندا زاڭ جوبالارىن قاراپ, قاتە تۇستارىن تۇزەپ, كۇزەپ وتىراتىن عىلىمي ينستيتۋتتار, ساراپ­­تامالىق ورتالىقتار بولۋى قاجەت. ءما­سەلەن, ۇكىمەت جانىندا عىلىمي-زەرت­تەۋ ينس­تيتۋتتارى جۇمىس ىستەيدى. وسىن­داي ءمۇم­كىندىك پارلامەنتتە دە بول­عانى ابزال. پارلامەنت كوپ ماسەلەدە ۇكى­مەت­كە تاۋەلدى. زاڭ جوباسىن جاسا­ساق, ۇكىمەتپەن كەلىسىپ, ۇكىمەت­ت­ىڭ قورىتىندىسىن الۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت كەلىسپەي جاتسا, ونى اي­نالىمعا الىپ شىعۋ قيىن بولادى. سوندىقتان, وسىنداي ماسە­لەلەردى رەت­تەۋ ارقىلى زاڭ شى­عارۋشى بيلىككە ءمۇم­كىن­دىكتەر بەرىلگەنى دۇرىس. زاڭداردى شى­عارۋعا, كومەكتەسىپ وتىراتىن الگى ينستيتۋتتار وسىندايدا كەرەك. مىنە, بيلىك تارماقتارى ارا­سىنداعى تەڭگەرىم دەگەن ماسەلە وسىلاردى دا قامتيدى. ەكىنشىدەن, ۇكىمەتتىڭ, پار­لا­مەنت­تىڭ جۇمىسىنداعى اشىق­تىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىز­دى. سوڭعى جىلدىڭ ىشىندە ەل­باسى­نىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, پارلامەنتتىڭ اشىقتىعىن قام­تاماسىز ەتۋگە ۇمتىلىپ جا­تىر­مىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ جۇ­مىس توپ­تارىمىزعا ءارتۇرلى ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىل­دەرى, پار­لا­مەنتكە كىرمەگەن پار­تيا­لار­دىڭ وكىلدەرى كەلىپ, وزدەرىنىڭ ۇسى­نىس­تارىن بەرە الادى. بىراق ءبىز مۇنى بۇگىنگى تىڭ رەفورما­لار اياسىندا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋى­مىز كەرەك. ۇكىمەت تە وسى باعىت­تى ۇستانۋى ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ, مي­نيستر­لىكتەردىڭ وتىرىستارىنا ازا­مات­تىق قوعام ۇيىمدارى­نىڭ وكىل­دەرى كەلىپ, پىكىرلەرىن ايتىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزە الۋى قاجەت. ماڭىزدى شەشىمدەر قابىل­داناتىن كەزەڭدە ازاماتتىق قوعام­نىڭ سوعان قاتىستى ساراپتاماسى, ۇسىنىستارى ەسكەرىلۋى ءتيىس. وسىلايشا, ازاماتتىق قو­عام وكىل­دەرىنىڭ شەشىمدەردىڭ دۇرىس قابىل­دانۋىنا سەپتىگىن, ۇلە­سىن تيگىزە­تىندەي مۇمكىندىكتەر بول­عا­نى ءجون. وسىنداي تەتىكتەر قالىپ­تاستىرۋ قاجەت. ۇشىنشىدەن, ەلباسى ۇندەۋىندە ايتىل­عانداي, پارلامەنتتىك ساي­لاۋدا جەڭگەن پارتيانىڭ ۇكىمەتتى جاساقتاۋعا تىكەلەي مۇمكىندىگى بولۋى كەرەك. بۇل ورايدا ۇكىمەت­تى جاساقتاۋدىڭ ناقتى تەتىك­تەرى انىقتالۋى ءتيىس. ول زاڭعا ەگ­جەي-تەگ­جەيلى جازىلعانى ابزال. ارينە, بۇل ۇكى­مەتتى تۇگەل جا­ساق­تاۋعا قاتىسۋ كەرەك دەگەن ءسوزدى بىلدىرمەيدى. ويتكەنى, سىرت­­قى ساياسات, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, قور­­­عانىس سالالارىنداعى ۆە­دومستۆ­ولار پرە­زيدەنتتىڭ قۇزى­ر­ەتىندە بولادى. بۇل جەردە الەۋمەتتىك-ەكونومكالىق سالا­داعى مينيسترلەردى تاعايىنداۋدا پار­لامەنتتىڭ رولىنە قاتىستى تەتىكتەردى انىقتاۋ قاجەت. وسى تۇستا ەرەكشە توقتالا كەتەر ءبىر جايت, پارلامەنت ءماجىلىسىن سايلاۋ بولعان كەزدە ساياسي پارتيالار وزدەرىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارىمەن باسەكەگە تۇسەدى. وسىنداي ساياسي ناۋقان كەزىندە حالىق وزىنە قاي پارتيانىڭ باعدارلا­ماسى ۇناسا, سوعان داۋىس بەرەدى. سول پارتيا شىن مانىندە ساياسي دودادا جەڭىپ, پارلامەنتكە كەلىپ جاتسا, ول ۇكىمەتتى جاساقتاۋدا شەشۋشى رولگە يە بولادى. ال جاڭادان جاساقتالعان ۇكىمەت ءوزىن قالىپتاستىرعان الگى پارتيانىڭ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس. ءسويتىپ, ءبىز ەندى حالىققا تەك قانا زاڭ شىعارۋشى بيلىكتى عانا ەمەس, اتقارۋشى بيلىكتى دە قالىپتاستىرۋعا مۇمكىن­دىك بەرەمىز. كونستيتۋتسيا بويىنشا, بيلىكتىڭ قاينار كوزى – حالىق. حالىق زاڭ شىعارۋ­شى بيلىكتى ءوزى تىكەلەي تاڭداي وتىرىپ, وزدەرى سايلاعان دەپۋتاتتار ارقىلى ۇكىمەتتى دە جاساقتاۋعا اسەر ەتەتىن بولادى. وسىلاي­شا, حالىق ات­قارۋشى بيلىكتى دە, زاڭ شىعارۋشى بيلىكتى دە ءوزى قالىپتاستىرادى. بۇدان كەيىن, ۇكىمەت جەڭگەن پارتيانىڭ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى بويىنشا پارلامەنتكە, دەپۋتاتتار حالىقتىڭ الدىندا ەسەپ بەرەدى. ەگەر وسى جۇيە دۇرىس ورنىعىپ جاتسا, بۇل حالىقتىڭ كوكەيىندەگىسىنىڭ, پىكىرلەرىنىڭ ەسكەرىلۋىنە, ماسەلەلەرىنىڭ شەشى­لۋىنە ىقپال ەتەدى. ويتكەنى, پارتيا باعدارلاماسى حالىق ۇسى­نى­سى نەگىزىندە قابىلدانادى. بۇل, اينالىپ كەلگەندە, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا جۇمىس ىستەيدى. مىنە, ءبىز وسى باعىتتى ۇستانۋىمىز كەرەك. سول ءۇشىن, جەڭگەن پارتيانىڭ ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى تەتىكتەرىن انىقتاپ, ناقتىلاۋ قاجەت. – كونستيتۋتسياعا اتالعان رەفور­ما­لارعا قاتىستى وزگە­رىس­تەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگى­ز­ىلگەن سوڭ ءبارى دە ءاپ-ساتتە جۇيە­لەنىپ, جەلىسىن تاۋىپ شىعا كەلەدى دەپ سانايتىن ازاماتتار دا جوق ەمەس... – ەل ىشىنە بارىپ, حالىقپەن كەزدەسكەندە ءدال ءسىز ايتقان­داي ويلايتىن ازاماتتاردى دا جولىق­تىردىق... كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەن­گىزىلگەن سوڭ ءتۇيىن بىردەن تارقا­تىلىپ كەتە قوي­مايدى. بۇل ىستە ناۋقانشىلىققا سالىنۋ­عا استە بولمايدى. ساياسي رەفورمالار ۇزاق مەرزىمدى قاجەت ەتەدى. كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەن­گىزىلگەن سوڭ, قاجەت دەپ تابىلعان زاڭنامالاردى قايتا قاراۋ ماسەلەسى تۋىندايدى. ولارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ءىسى الدىمىزدان شىعاتىنى ءسوزسىز. سونداي-اق, كونستيتۋتسيادا نەگىزگى ماسەلەلەر عانا قامتىلاتىنىن ەسكەرە ءسوي­لەسەك, جاڭا زاڭدار قابىلدانۋى ءمۇم­كىن. بۇعان قوسا, ولاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل دا ساياسي رەفورمالار اياسىندا اتقارىلاتىن جۇمىستار. زاڭداردى قاراپ, «ونىڭ تەتىكتەرى جۇمىس ىستەپ جاتىر ما؟», «كەيبىر تۇستارىن وزگەرتۋ كەرەك پە» دەگەندەي سۇ­راقتار تۋىنداماي قويمايدى. مۇ­نىڭ بارلىعى كوپ ۋاقىتتى الادى. سوندىقتان, ەلىمىزدەگى بۇگىنگى سايا­سي رەفورمالاردى از عانا ۋاقىت­تىڭ ءىشىن­­دە جۇزەگە اسىرىلا قويادى دەپ ەسەپ­تەمەۋىمىز كەرەك. قوعام بولىپ, حالىق بولىپ رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارى­سىن, اياق الىسىن ساراپتاپ, تالداۋ ءىسى دە قاپەردەن شىقپاۋى قاجەت. ءالى دە جەتىلدىرە ءتۇسۋدى قاجەتسىنەتىن تۇستار كەزدەسىپ جاتسا, ونى تەرەڭ زەردەلەگەن ءجون. – جالپى, وسى رەفورما­لار­دىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن قاجەت­تى قانداي نەگىزگى شارتتاردى ايتار ەدىڭىز؟ – جوعارىدا ايتىپ وتكەنىم­دەي, ساياسي رەفورمالار مەن ەكونو­ميكالىق رەفورمالاردى قاتار الىپ جۇرەتىن كەزەڭگە كەلىپ جاتىرمىز. وسى رەفورمالاردىڭ ءناتي­جە­سىندە ەلىمىزدە دەموكراتيا­لىق قاعيدالارعا بەرىك سۇيەنگەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى قالىپ­تاسادى دەپ سەنەمىز. بۇل جۇيەنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەپ كەتۋىنىڭ بىرنەشە شارتى بار. ولاردىڭ نەگىزگىسى – وسى رەفورمالاردى جالپى قوعامىمىزدىڭ بارىنشا قولداۋى. بۇل جەردە پارلامەنت, ۇكىمەت, اكىمدىكتەر, مينيسترلىكتەر اشىق تۇردە جۇمىس ىستەۋ كەرەك. اكىمدىكتەردىڭ, مەم­لەكەتتىك ورگاندار جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەر­دىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ماڭىزدى. ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى, بەلسەندى ازاماتتار وزدەرىنىڭ پىكىرلەرىن ايتىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلىس بىلدىرسە, قانەكي. بۇل ورايدا ازا­ماتتىق قوعامنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, قوعامدىق قوز­عا­لىستار مەن پارتيالاردىڭ بەل­سەن­دى ءىس-قيمىلى ۇلكەن ماڭىزعا يە. سونىمەن قاتار, رەفورما­لاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ەلىمىزدە مىقتى ساياسي پارتيالار بولۋى كەرەك. ولار باسەكەگە قابىلەتتى, قوعامعا ىقپالدى بول­عانى ماڭىزدى. سول ءۇشىن قازاق­ستاندىق پارتيالار جاڭا بيىككە كوتەرىلىپ, جاڭعىرۋى ءتيىس. بۇل – رەفورمالار ءۇشىن قاجەتتى شارت­تىڭ ءبىرى. قورىتا ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭ­عىرتۋ, جەتىلدىرۋ, سول ارقى­لى مەم­لەكە­تىمىزدى دامىتىپ, حال­قىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ وتىرعان بۇل رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارشامىز جۇمىلا اتسالىسساق, حالقىمىز ونىڭ جەمىسىن كورەتىنىنە سەنىم مول. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»