بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋعا جالپىۇلتتىق باسىمدىق كەرەك

كەشە پارلامەنت سەناتىندا «بيزنەستىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنتتىك تىڭداۋ بولدى. ونىڭ جۇمىسىنا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ءوز سوزىندە ق.توقاەۆ بيز­نەس­تەگى ازاماتتاردىڭ قۇ­قىق­تارى مەن مۇددەلەرىن زاڭ تۇرعى­سىنان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ – وزەكتى ماسەلە ەكەنىن ايتتى. ودان ءارى توراعا مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ كەزەكتى جولداۋىندا بيزنەس احۋال­دى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە ونىڭ اياسىن كەڭەيتۋ – نەگىز­گى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. پرە­زي­دەنت ءبىزدىڭ الدىمىزعا بۇقارا­لىق كاسىپكەرلىك پەن باسە­كەلەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ, بيزنەس شىعىن­دارىن بارىنشا ازايتۋ, مەم­لەكەت كورسەتەتىن قىزمەتتەردىڭ ءبىر­قاتارىن بيزنەسكە بەرۋ, باعا مەن تاريفتەردى بەلگىلەۋدە ىمىرا­شىلدىققا جول بەرمەۋ ءجونىن­دە ناقتى مىندەتتەر قويدى. وسى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋى مەم­لە­كەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 15 پايىزىنا دەيىن تومەندەتۋگە, ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 50 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس. بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مىندەت, دەدى ق.توقاەۆ. ودان ءارى توراعا ەلىمىزدە كاسىپ­كەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ­دىڭ زاڭنامالىق جانە ۇيىم­داس­تىرۋ­شىلىق نەگىزدەرى قالىپتاس­قانىن, ال كاسىپكەرلەرگە سالىناتىن سالىق­تى, ولارعا بەرىلەتىن نەسيەلەر مەن گرانتتاردىڭ شارتتارىن جەڭىل­دەتۋ بويىنشا ايتارلىقتاي جۇ­مىستار اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ەلىمىزدەگى بارلىق كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن كومەك كورسە­تۋدە. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «اگروبيزنەس-2020», يندۋستريالىق جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لامالارى ازىرلەنىپ, ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋدا. بيىلعى جىلدان باستاپ كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە دامىتۋ ماقساتىندا 2017-2021 جىل­دارعا ارنالعان ء"تيىمدى ەڭبەكپەن قامتۋ جانە بۇقارالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىن" ىسكە اسىرۋ جۇمىسى باستالدى, دەي كەلىپ قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مەملەكەتتىڭ بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالىپ وتىرعانىن ءسوز ەتتى. سونىمەن بىرگە ول قابىلدانعان شارالاردىڭ ءالى دە جەتكىلىكسىز ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسىم بولىگىن ءالى كۇنگە دەيىن مۇناي جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى سەكتورىنان تۇراتىن ءىرى بيزنەس قۇرايدى, ياعني ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرا­لى ايتۋ ءالى ەرتە. ءىجو-دەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 25 پا­يىزدان اسپايدى. ونىڭ با­سىم بولىگى ساۋدا جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى سالالارىنا تيەسىلى. ال دامىعان ەلدەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ارقاۋى بولىپ تابىلادى جانە ول ءىجو-ءنىڭ 50 پايىزدان استامىن قامتاماسىز ەتەدى. وتاندىق بيزنەس-ورتا يننوۆاتسيالاردى پايدالانۋدا ءالى دە بەلسەندى ەمەس. قازاقستاننىڭ ءىجو-سىندەگى يننوۆاتسيالىق ءونىمنىڭ ۇلەسى 2015 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا شامامەن ءبىر-اق پايىزدى قۇراعانىن كولدەنەڭ تارتادى. ءبىز ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن ءمىن­دەت­تەرگە قايشى كەلىپ وتىرعان وسىن­داي احۋالدىڭ نە سەبەپتەن ورىن الىپ وتىرعانىن ەگجەي-تەگ­جەي قاراپ, انىقتاۋىمىز قاجەت, دەدى ول. ودان ءارى توراعا وسىنداي احۋال­دىڭ ورناپ وتىرعان سەبەپتەرى­نە توقتالدى. كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە, مىسالى, گەرمانيادا مەم­لەكەتتىڭ قولداۋىنا قاراعاندا كا­سىپورىننىڭ دەربەستىگىنە با­سىم­دىق بەرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. مەم­لەكەت كاسىپكەرلىككە تەحنو­لوگيالاردى ۇسىنۋ, ءتيىستى ەكو­نو­ميكالىق اقپارات بەرۋ, يننو­ۆاتسيا­لىق قىزمەت تۇرلەرىن ىن­تالاندىرۋ ارقىلى عانا قول­داۋ كورسەتەدى, دەدى ول. ءبىز ەلىمىز­دە­گى وندىرىستىك جانە جوعارى تەح­نولوگيالى بيزنەستى دامىتۋعا ەرەك­شە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. مەملەكەتتىك قولداۋ ءدال وسىن­داي كاسىپكەرلىككە باعىتتالۋى ءتيىس, ونىڭ ىشىندە ولاردى كۆازي­مەم­لەكەتتىك سەكتور تاراپىنان تاپسىرىستارمەن قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى. سوندىقتان, وندىرىستىك بيزنەستى, اتاپ ايتقاندا, كەلەشەگى زور دەپ سانالاتىن سالالاردى ىنتالاندىرۋدا مەملەكەت وندىرىسپەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەردى ىرىكتەپ, سولارعا قولداۋ كورسەتىپ, نەعۇرلىم قولايلى جاعداي تۋعىزۋى قاجەت. بۇل سالىق سالۋ جۇيەسىنە دە قاتىستى. وندىرىسپەن اينالىساتىندارعا ەلەۋلى ارتىقشىلىقتار ۇسىنىلۋى قاجەت. كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىنە قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىپ, ولاردى بىردەن جازالاۋ شارالارىن قولدان­عاننان گورى, سونداي جاعدايلاردى بولدىرماۋدىڭ امالدارىن قاراس­تىرىپ, ەسكەرتۋ جاساۋ تەتىكتەرىنە كوشۋ قاجەت. ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىن­دا, ق.توقاەۆ پرەزيدەنتتىڭ جاڭا جول­­­د­اۋ­ىنداعى تالاپتاردى ىسكە اسى­رۋ شەڭ­بەرىندە ەكونوميكا سالا­سىن­داعى قىلمىستارعا قولدانىلاتىن جازا­­لار­دى جەڭىلدەتىپ, كاسىپكەرلىك ور­ت­اداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قا­تىستى سانكتسيالار قولدانۋ ماسە­لەسىنە سالماقتى تۇردە قاراعانىمىز ءجون ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. پارلامەنتتىك تىڭداۋدا «اتا­مە­كەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ نەگىزگى بايان­دامانى جاساپ, بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋدىڭ جولدارى تۋرالى ايتتى. ونىڭ ويىنشا, الدىمەن سالىق سالۋدى جەڭىلدەتۋ كەرەك ەكەن. سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جەڭىلدەتۋ, بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردى دۇرىس ارناعا بۇرۋ ماڭىزدى مىندەت دەي كەلىپ ول: «بۇگىنگى تاڭدا وسى ماسەلەنى كەڭىنەن ساراپتاۋ كەرەك. سالىقتىق شارالار ينۆەستيتسيا تارتۋعا, وتاندىق ەكونوميكانىڭ وندىرىستىك سالاسىن دامىتۋعا قىزمەت ەتۋى كەرەك. بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋداعى ەكىنشى ماسەلە شوب-تىڭ دامۋىنا ەركىندىك بەرىپ, ونى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى ازايتۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا تەكسەرىستەر مەن باقىلاۋلاردى بارىنشا ازايتقان ءجون», دەدى ول. پارلامەنتتىك تىڭداۋدا ا.مىر­­زاح­­مەتوۆتەن باسقا باس پرو­كۋ­رور­دىڭ ورىنباسارى مارات احمەت­جانوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, قار­جى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, «شەتەل­دىك ينۆەستورلاردىڭ قازاق­ستاندىق كەڭەسى» اسسوتسياتسياسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ۋلف ۆوكۋركا, قاراعاندى وبلىسى اكىمى­نىڭ ورىنباسارى مارعۇلان كارى­بەكوۆ جانە ت.ب. ءسوز سويلەدى. وتىرىستى مودەراتورلىق ەتۋشى اسقار بەيسەنباەۆ قورىتىندىلاپ, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەرى تولىق قالانعان جانە سوڭعى جىل­دارى ىسكەرلىك جاعداي جاقسارۋدا دەپ ايتۋعا بارلىق نەگىز بار ەكەنىن ايتتى. قۇرىلعان ەكونوميكالىق ينس­تيتۋتتار تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ال ەكو­­نوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى ەلە­مەنتتەرىنىڭ ءبىرى – جەكەمەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستانداعى بيزنەس قۇقىعى مەن مۇددەسىن قورعاۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋدە بۇگىنگى تىڭداۋ­دا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ەسكەرت­پەلەردىڭ بارلىعىنىڭ دا ۇلكەن تاجىريبەلىك قۇندىلىقتارى بار جانە الداعى ۋاقىتتا سەنات دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار ولاردى زەردەلەپ, ءوز جۇمىسىندا ەسكەرەتىن بولادى, دەدى. وتىرىستىڭ اياعىندا پارلا­مەنت­تىك تىڭداۋدىڭ ۇسىنىم جوبا­لارى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلۋى ءۇشىن ولار ۇكىمەتكە, سالالىق ورتا­لىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گاندارعا, ءتيىستى ۇيىمدارعا جىبە­رى­لەتىن بولدى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»