مەملەكەت باسشىسى ەرتەرەكتە ايتقان ءبىر سوزىندە: “ەلدىڭ ەكونوميكاسى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 7-8 پايىز ءوسىپ وتىرادى. ءبىز وسىنداي ناتيجەگە جۇمىس جاسايمىز”, دەگەن ەدى. قۇدايعا شۇكىر, بەرگەن ۋادە ورىندالدى. ەلدىڭ جاعدايى جىل وتكەن سايىن جاقسارىپ كەلەدى.
“كورمەس, تۇيەنى دە كورمەس”, دەيدى قازاق. ەل ىشىندە اشتان ءولىپ, كوشتەن قالعانداي كۇڭىرەنىپ ءسويلەيتىندەر ءالى دە بار. ءومىر عوي. اۋزىنان اق ماي اقتارىلىپ وتىر دەيتىن الپاۋىت ەلدەردىڭ وزىندە تىسكە باسار ەشتەڭە تابا الماي, قايىر سۇراپ جۇرگەندەر جەتەدى. ءدۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق ءورلەۋدە كوش باستاپ كەلە جاتقان ۇلى قىتاي مەملەكەتىنىڭ وزىندە ءتىسىنىڭ سۋىن سورىپ وتىرعاندار بار.
ال ءوز ءسوزىمىزدى تياناقتار ءدالەل ىزدەسەك, قاپتاعان تسيفرعا ءسۇرىنۋدىڭ قاجەتى جوق. ەلىمىزدە 1991 جىلى ەسەپتە جەكە كولىك 800 مىڭ كولەمىندە عانا بولسا, وتكەن جىلى 2,5 ميلليونعا جەتكەن. ياعني, كولىكسىز ءۇي از. بۇرىن جەكە ءماشينە ءبىر وتباسىنىڭ ءال-اۋقاتىن كورسەتەتىن كورسەتكىش بولسا, قازىر كولىكتى ماقتان ءۇشىن ەمەس, ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, قوزعالىس قۇرالى رەتىندە مىنەدى ەل.
سوزاق اۋدانىنا ىسساپارمەن بارعانىمىزدا ءبىر اقساقال: “بۇرىن شەتەلدىڭ قىمبات ماشينەلەرىن باستىقتار, بايلار عانا مىنەدى دەپ ويلايتىن ەدىك. قازىر كاسىپكەر دە, فەرمەر دە, مالى كوپ قويشى دا مىنە بەرەتىن بولدى. توقشىلىق دەگەنىڭىز وسى شىعار”, دەگەن. راس ءسوز. قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى قيمىلدايدى. ەلباسىمىز جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادامعا بار جاعدايدى جاسادى. اۋىلدا تۇرساڭ, جەرىڭ بار. مال ءوسىرەم دەسەڭ, از پايىزبەن نەسيە دايىن. باقشامەن شۇعىلدانامىن دەسەڭ, سۋلاندىرۋدان باستاپ, كوشەت, تىڭايتقىشتارعا, جانارمايلارعا دەيىن سۋبسيديا بەرىلەدى. قالاعا كەلسەڭ, اشىلىپ جاتقان كاسىپورىندار كوپ. مەكەمەلەر دانەكەرلەۋشى, قۇرىلىسشى, مونتاجشى, كرانشى, توكار, سانتەحنيك سياقتى تولىپ جاتقان ماماندىقتارعا ءزارۋ. قوسىمشا ماماندىق كەرەك پە, مەملەكەت ەسەبىنەن تەگىن وقيسىڭ.
كوكتەم شىعا قازاقستانعا جۇمىس ىزدەپ وزبەك, تاجىك, قىرعىز اعايىندار قاپتاپ كەلەدى. كەتپەيدى. نەگە كەلەدى؟ ءوز ەلىندە كۇن كورە الماي قالعان سوڭ كەلەدى. قازاقستاندا سولاردىڭ بارىنە جۇمىس تابىلىپ جاتىر. سوندىقتان, جاعدايىم ناشار, جۇمىس تاپپاي ءجۇرمىن دەگەندەرگە ءوز باسىم ونشالىقتى سەنە بەرمەيمىن.
ەلباسى بىردە: “شاعىن جانە ورتا كاسىپتى وڭتۇستىكتەن ۇيرەنۋ كەرەك”, دەدى. جالپى وڭىرلىك ءونىمى العاش رەت 1 ترلن. تەڭگەدەن اسقان وڭتۇستىك بۇل ناتيجەگە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا جەتتى.
قازاقستان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىندە كورشى ەلدەرگە تاۋەلدى بولماۋى كەرەك. اسىرەسە, كوكونىس ءماسەلەسىندە. وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ وسى شارۋانى وڭتايلى شەشىپ جاتىر. ەڭبەك ءونىمدىلىگىن كوتەرۋ, ازىق-ت ۇلىك قورىن مولايتۋ ءۇشىن تامشىلاتىپ سۋارۋ, جىلىجايلار, كوكونىس قويمالارىن سالۋ, پايدالانۋدان شىعىپ قالعان سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن قىرۋار جۇمىستاردى قولعا الدى.
مەملەكەت باسشىسى شيكىزاتقا تاۋەلدى بولماۋ ءۇشىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى ءجۇزەگە اسىرۋعا تاپسىرما بەردى. ۇكىمەت تاراپىنان ۇلكەن جەڭىلدىكتەر جاسالدى. قازىر بۇرىنعى “فوسفور” زاۋىتى جانىنان “يندۋستريالىق ايماق” قۇرىلدى. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى تالداۋ ءجانە ىرىكتەۋ كەڭەسى ۇيىمداسىپ, زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن جاڭا كاسىپورىندار شوعىرلانا باستادى. وسىنداي جۇمىستار ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان “وڭتۇستىك” ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىندا دا ءجۇرىپ جاتىر.
وبلىس العاش رەت ءبىلىم سالاسىندا ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ پروبلەماسىنان قۇتىلدى. وتكەن جىلى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 98,6 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. مۇنىڭىز كەيبىر شاعىن مەملەكەتتەردىڭ جىلدىق بيۋدجەتىنە بارابار. جىل سايىن مەكتەپ, بالاباقشالار سالىنىپ, ءبارى تولىق كەرەك-جاراقتارمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە.
ەلباسى وڭتۇستىككە ءۇش جىل بۇرىن كەلگەن ساپارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ الدىنا ءتورت ءىرى ماسەلە قويعان ەدى. ولار انا مەن بالا ءولىمىن تومەندەتۋ. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى مەن جۇرت اراسىن جايلاعان قۇرت اۋرۋىنىڭ الدىن الۋ بولاتىن. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جۇماعالي يسمايلوۆ وسى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءتۇيىنىن تاپتى. ءتورت تاپسىرما بويىنشا دا ءجۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلگەندىكتەن جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتتى. بۇل جۇمىستارعا وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىندا تمد-دا بالاماسى جوق اۋرۋحاناسى مەن پەرزەنتحانا ءۇيىن اشۋ سالتاناتىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ريزالىق ءبىلدىردى. شىمكەنت قالاسى دا جىل وتكەن سايىن اجارلانىپ كەلەدى. عالامات قۇرىلىستار ءجۇرىپ جاتىر. قالا اكىمى ارمان جەتپىسباەۆتىڭ كومانداسى ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتۋدە. جىل سايىن زەينەتاقى, انا مەن بالاعا كومەك كولەمى كوبەيىپ كەلەدى. قارتتار ەرتەڭگى كۇنى ءۇشىن الاڭدامايدى. جاستار بولاشاققا سەنەدى.
وسى شارۋالار جەكە ادامداردىڭ ىسكەرلىگىمەن عانا بىتەتىن جۇمىستار ەمەس. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە جەتەتىن جەتىستىكتەر.
ءبىز ءبىر وبلىستاعى جاقسى جاعدايلاردى عانا ءسوز ەتتىك. قازاقستان بويىنشا الىپ جۇمىستار ءجۇرىپ جاتقانىنان حاباردارمىز.
بيىل تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعى. وسى جيىرما جىلدا كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ەلۋ-ءجۇز جىلدا زورعا باعىندىراتىن اسۋلارىنان وتتىك. بۇل ءبىزدىڭ باعا عانا ەمەس, شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ دا باعالاۋى.
قازاقستاننىڭ كەلەشەگى كەمەل. وسىعان وڭاي جەتتىك دەسەك, قاتتى قاتەلەسەر ەدىك.
ەلباسىمىزدىڭ سىنداردى ساياساتى, كورەگەندىگى, حالقى ءۇشىن وت پەن سۋعا تۇسۋگە تايسالمايتىن قاسيەتى, پاراساتى جەتكىزدى. سوندىقتان دا قازاقستان حالقى كوشباسشىسىنا سەنەدى. ۇنەمى قاسىندا بولادى. جانىنان تابىلادى.
ءۋاليحان سۇلەيمەنوۆ, شىمكەنت قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
شىمكەنت.
