مەڭدىقاراداعى ءۇش جىگىت

ايدىن ءسۇ­لەيمەنوۆ اۋدان اكىمىنىڭ ور­ىن­باسارى ءساڭ­كى­باي كيىكباەۆ اعا­سىنا يمەنە كىردى. ارقالىق قالاسىنداعى ى.التىنسارين اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ ونەر فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, مەڭدىعارا اۋدانىنا كەلگەن بەتى وسى ەدى. جازدىڭ ورتاسى اۋىپ قال­عان. تابيعاتتىڭ تولىسقان شاعى. اينالا اق قايىڭ قورشاعان مەڭدىعارا جەردىڭ سۇلۋى ەكەن. ايدىنعا بۇل اۋدان كەلگەن بەتتە ۇنا­دى. الدىن الا وسى اۋدانعا باراتىنى ءسوز بولعاندا كوڭىلى شامالى قوبالجىپ بارىپ با­سىلعان. ويتكەنى جاستىڭ اتى – جاس قوي. اقمولا وبلىسىنداعى جاق­سى اۋىلى كوز ال­دىنا كەلدى. دەگەنمەن, الىسقا شىعىپ كور­مە­گەن ادامعا ءبارى دە تاڭسىق, ءبارى دە قىزىق. ساڭكىباي اعاسى اقجارقىن, سوزشەڭ كىسى ەكەن. ايدىننىڭ قۋانعانى ساكەڭ «سىرەسىپ قالعان» شەنەۋنىك ەمەس, باۋىرىنا تارتا ءسوي­لەيدى ەكەن. «جىلقى كىسىنىسكەنشە, ادام ءتۇسى­نىسكەنشە» دەگەن ەمەس پە. ايدىننىڭ كوڭىلى كوتەرىلىپ سالا بەردى. تەزىرەك جۇمىسقا بار­عى­سى, ءوزىن تەزىرەك كورسەتكىسى, ساكەڭنىڭ اي­تىپ وتىرعان قامقورلىعىنا قاراي ونىڭ دا تەزىرەك سەنىمىنەن شىققىسى كەلەدى. ءاي, ۋاقىت-اي, ادامنىڭ يكەمىندە بولساڭشى. كەرەك كەزىندە وسىلاي جىلجىماي قالارىڭدى قايتەرسىڭ. – سەن سياقتى مامان مۋزىكانت جىگىتتەر بىزگە كەرەك. اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ءۇيىن كاسىبي ماماندارمەن جاساقتاماقپىز. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى مىقتى بولسا, اۋ­ىلدارداعى كلۋبتاردىڭ دا جاعدايى وڭالادى دەپ ويلاي بەر. كىشكەنتاي عانا اۋدان ەمەس پە, كەيىن ءبارىن دە سەندەر تۇزەپ جىبە­رە­سىڭ­دەر, – دەيدى ساڭكىباي اعاسى. كومپوزيتور ءارى ءانشى باقىتجان ساۋە­كە­نوۆ تە وسىندا. باكەڭ رەسپۋبليكاعا تانىمال اندەردىڭ اۆتورى. سونىمەن قاتار اۋىل ءما­دە­نيەتىن ورگە سۇيرەۋدە دە باقىتجاننىڭ ءسىڭىر­گەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. تورعاي وڭىرىندە سوناۋ نۇرحان احمەتبەكوۆ باستاعان ونەرپاز­دار­دىڭ, كونسەرۆاتوريانى احمەت جۇبانوۆتاي مۋزىكا اۋليەسىنىڭ الدىنان ءبىتىرىپ, عاجاپ اندەرىن تورعايعا, تۋعان جەرىنە كەلىپ جازعان بولات حامزيندەي كومپوزيتوردىڭ سالعان ءداستۇرى دالاداعى جاۋقازىنداي دۇركىرەپ شىققان جاستارعا مەكتەپ بولعان. باقىتجان ساۋەكەنوۆ, قاليبەك دەربىسالدين سياقتى ساز­گەرلەر, عازيزا جۇمەكەنوۆا ءتارىزدى ءانشى­لەر سول مەكتەپتى كورگەن, ونىڭ بۇلاعىنان سۋسىنداۋ باقىتىنا يە بولعاندار ەدى. سولار ەمەس پە ەدى تورعايدىڭ دابىسىن الىسقا اپارعان! قازاق ونەرىنەن, ادەبيەتىنەن حا­با­رى مول اۋدان اكىمى بازىل جاقىپوۆ تا, ونىڭ اۋدانداعى بۇكىل الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى ءيىرىپ ۇستاپ وتىرعان ورىنباسارى ساڭكىباي كيىكباەۆ تا مەڭدىعارانى سولاي دۇرىلدەتەتىن جاستاردى اۋىلعا تارتۋدى ماقسات ەتەدى. ساكەڭ اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى جانۇزاق ايساعاليەۆتى شاقىرىپ الىپ, جاس ماماندى تانىستىرىپ, ەرتىپ جىبەردى. جان­ۇزاق تا جوعارى ءبىلىمدى جاس مامان. كەلىنشەگى ءاليا ەكەۋى وسىدان ەكى جىل بۇرىن قول ۇس­تاسىپ, وسىندا كەلگەن. ەكەۋى دە قازاق ادە­بيەتى مەن قازاق ءتىلىنىڭ مامانى ەكەن. ءاليا­نىڭ مەكتەپتە ورنى دايار بولاتىن, ال جا­نۇز­اققا اۋدان باسشىلىعى اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ۇسىندى. ءوزى ءانشى, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى دە بار جانىپ تۇرعان جىگىت جاۋاپكەرشىلىككە جاۋاپكەرشىلىك تانىتتى, جۇمىستى ءۇيىرىپ الىپ كەتكەن. مەڭدىعاراعا ايدىننان كەيىن كوپ ۇزاماي رۋدنىي پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ مۋزىكا فا­كۋلتەتىن ءبىتىرىپ ءمادي نۇرمۇحامبەتوۆ كەل­دى. جانۇزاقتىڭ كوكتەن تىلەگەنى دە وسى ەدى. ەكى جاس ونىڭ تۋعان ىنىسىندەي بولىپ كەتتى. قازىر مەڭدىعارا اۋداندىق مادەنيەت ءۇي­ىن­دەگى «دومبىرا سازى» ءانسامبلى سول وڭىرگە بەلگىلى بولىپ قالدى. ءار مەرەكەلەردە جي­ىن­نىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن اۋدان ونەرپاز­دا­رى­نىڭ ەڭبەگى ەكەنى ءسوزسىز. ناۋرىز تويىنا داي­ىن­دىق كەزىندە ايدىن مەن ءمادي «قارا جورعا» ءبيىن شىعارۋدى ۇسىندى. مۋزى­كا­لىق ءبىلىمى بار ىنىلەرىنىڭ ونەرىنە قۇرمەتپەن قارايتىن جان­ۇز­اق ولاردىڭ مىنا پىكىرىن بىردەن حوش كوردى. – جىگىتتەر, «قارا جورعانى» شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىستارىڭا ءتىپتى قۋانىپ تۇرمىن. اۋەنىن انسامبل ويناسىن, ال ءبىزدىڭ بيشىلەرمەن قوسىلىپ, بۇكىل كورەرمەن بيلەپ كەتەتىندەي ەتىپ شىعارايىق!–دەپ جىگىتتەردى قاناتتاندىرىپ قويدى. مەڭدىعارادا ناۋرىز مەرەكەسى «دومبىرا سازى» ءانسامبلىنىڭ ور­ىن­داۋىنداعى «قارا جورعا» بيىمەن باستال­عاندا جينالعان كوپشىلىكتىڭ –ورىس-قا­زا­عى­نىڭ دەلەبەسى قوزباسى بار ما؟ قاردىڭ كو­بەسىن سوگىپ جاتقان التىنكۇرەك جەلگە بەتىن توسىپ, ءبارى دە «قارا جورعانى» بيلەدى. بيدەن كەيىن قازاقتىڭ, ورىستىڭ, باسقا حا­لىق­تاردىڭ اسەم اندەرىنە كەزەك بەرىلدى. دوم­بى­رانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ءمادي نۇر­مۇ­حامبەتوۆ «سارىارقانى» تارتقاندا, ايدىن سۇلەيمەنوۆ باياندا ويناعاندا جۇرت سىلتىدەي تىنىپ قالادى. جانۇزاقتىڭ اسەم داۋسى دا مەڭدىعارالىقتاردى ءسۇيسىنتىپ ۇلگەرگەن. – قازىر اۋىلدارعا شىعىپ, كونتسەرت قوي­ىپ قايتامىز. ءار ساپارىمىزدا اۋىل­داس­تار­دى انمەن ءبىر سەرپىلتىپ تاستايمىز. بۇل ولار­دىڭ رۋحىن كوتەرەدى. قازىر اۋىلدا ەشكىم دە ىشەر استان تارىعىپ وتىرعان جوق. ال رۋحاني ازىق­تىڭ كەرەكتىگىن ءوزىمىز ونەر كورسەتۋگە بارعاندا اسا سەزىنىپ قايتامىز. ءبىزدى ءبىر جۇل­دىزدار كەلگەندەي ساحنادان جىبەرگىسى كەل­مەيدى. ءاندى شىرقاعان ۇستىنە شىرقاي ءتۇس­سە ەكەن دەگەن تىلەكتى ولاردىڭ كوزىنەن, قولپاشتاپ, شاپالاق ۇرۋىنان بايقاپ تۇرا­مىز, – دەيدى جانۇزاق. مەڭدىعارالىقتار ونەرگە شولدەمەي قايت­سىن. سوناۋ جىلدارى اۋدانداعى تەك مادەنيەت سالاسى عانا ەمەس, جالپى ەكونوميكا تىم جۇ­تاڭ­دانىپ كەتكەن ەدى. 90-شى جىلداردان كەيىن وبلىستا ەڭسەسىن تىكتەپ العان اۋدان­نىڭ ءبىرى دە وسى مەڭدىعارا بولاتىن. قۇنار­لى ولكە توپى­را­عىنىڭ تۇگىن تارتسا مايى شىعادى, شىبىق شانىشساڭ كوكتەيدى. ەڭبەك قاي ۋاقىتتا دا ەلەنبەي قالمايدى. اتاقتى مەحانيزاتور كام­شات دونەنباەۆا ماڭدايىن كۇنگە قاقتاپ جەر جىرتىپ, ەگىن ەككەن حاركوۆ اۋى­لىن قازىر ساي­ران بۇقانوۆ ۇستاپ وتىر. وسىن­داعى «قار­قىن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىن دە دامىتقان, تەحني­كانىڭ بار­لى­عىن جاڭالاعان. الدىڭعى جىلى ساكەڭ دە كەۋدەسىنە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ التىن جۇل­دى­زىن تاقتى. تەك ساكەڭ­نىڭ عانا اۋىلى ەمەس, باسقا شا­رۋاشىلىقتار دا اۋىلدى توزدىر­ماۋ­عا تى­رى­سىپ باعادى. مەڭدىعارا وسىنداي جەر. ەندى وسى جەرگە كەلگەن جاس ماماندار جانۇز­اق, اي­دىن, ءمادي مەڭ­دى­عا­رالىق بولماسىنا كىم كەپىل. – ءبىز ءاليا ەكەۋمىز جاس مامان رەتىندە ءۇش بولمەلى ءۇي, ءبىر رەت بەرىلەتىن جاردە­م­اقى­مىز­دى الدىق. قىسىمەن ءۇي جىلى, وتىن-سۋى­مىز مول بولدى. مىنە, ەكى جىلدان بەرى ەش­تەڭەدەن مۇقتاج ەمەسپىز, ەشقايدا كەتەتىن دە ويىمىز جوق. و باستا اۋىلدا تۋىپ, اۋىل­دا وستىك عوي, ال بۇگىن ونى نەگە جاتىر­قاۋى­مىز كەرەك؟ قيىندىعىن جەڭەمىز, قىزىعىن ءوزىمىز جاسايمىز, – دەيدى جانۇزاق. بيىل كەلگەن ايدىن مەن ماديگە دە اۋدان اكىمى بازىل جاقىپوۆتىڭ ءوزى پاتەر كىلتىن تاپ­سىر­دى. ءىشى جاقسى جوندەلگەن, قالاداعى ۇيلەر­دەن ءبىر دە كەمشىلىگى جوق. ونىڭ ۇستىنە ءبىر رەت بەرىلەتىن جاردەماقىدان ولاردى دا كەندە ەتپەدى. وتىن-سۋىن ولار دا كۇزدە كەلىسىمەن دايارلاپ, قامدانىپ الدى. قىسىمەن ەشقانداي قيىنشىلىق كورمەي شىقتى. ءۇش جىگىت اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ءتۇر­لى شارالار ۇيىمداستىرادى. اسىرەسە, جاستار جاعىن زەرىكتىرمەيدى. ديسكوتەكا, ءتۇرلى كونتسەرت, كەشتەر دۇرسىلدەپ ءوتىپ جاتادى. جاستار مادەنيەت ۇيىنە ۇيىرسەكتەيدى. – اۋىلدا جۇمىس بولسا, الەۋمەتتىك تۇر­مىس جاقسارسا جانە بوس ۋاقىت دۇرىس ۇيىم­داستىرىلسا تۋعان جەردەن كەتەم دەيتىن كىم بار؟–دەيدى جاس مامان ايدىن سۇلەيمەنوۆ. مەندە وسىنىڭ ۇشەۋى دە بار. ءوزىمنىڭ سۇيىكتى جۇمىسىمدى تاپتىم, باسپانام بار. كۇزدە كەلىسىمەن ءسابيلى بولدىق. قازىر جاكەڭمەن, ماديمەن بىرگە تۋعان باۋىرلارداي ارالا­سا­مىز. مۇنان ارتىق نە بولۋى كەرەك؟ – ۇشەۋمىز «دومبىرا سازىنىڭ» رەپەر­تۋا­رىن بايىتۋدى كۇندىز-ءتۇنى ويلايمىز. با­سىمىز قوسىلعانداعى ەڭ قىزىق اڭگىمە ءبىز ءۇشىن وسى, – دەپ اعىنان جارىلادى جانۇزاق. – ايدىن مەن ءمادي ءىنىم سياقتى, وسى اۋ­دان­داعى ۇلتتىق ونەردىڭ دامۋىنا, ۇلتتىق رۋح­تىڭ كوتەرىلۋىنە ۇلەس قوسساق دەيمىز. قازداي ءتىزىلىپ ساحناعا شىعاتىن ءۇش جىگىت قازىر مەڭدىعارالىقتارعا تانىمال بولىپ قالعان. ولاردىڭ ءانىن جۇرتشىلىق ساعىنىپ وتى­رادى. ءمادي نەگىزگى جۇمىسىمەن قاتار اۋ­داندىق مۋزىكا مەكتەبىندەگى جەتكىنشەكتەرگە دومبىرادان ءدارىس بەرىپ ءجۇر. اۋىلدارعا بارىپ كونتسەرت قويعاندا ءتامپىش مۇرىن قارا دومالاقتار ولارعا كوز الماي قارايدى, ەلىكتەگىسى كەلەتىن جاس تالاپتار دا بار. ولار كەلگەندە ءار كوڭىلدە اۋىلدىڭ اجارى كىرىپ سالا بەرگەندەي بولادى... ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي وبلىسى, مەڭدىعارا اۋدانى.