ءمۇيىز ورىندىق

وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە اسا سيرەك كەزدەسەتىن ءبىر قىمبات جادىگەر تۇر. ەتنوگرافيا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى ساعىندىق ءسالمۇرزيننىڭ ايتۋىنشا, زەڭگى بابانىڭ ارعى تۇقىمى سانالاتىن تۋردىڭ مۇيىزدەرىنەن قيۋ­لاستىرىپ جاسالعان م ۇلىكتى ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەردىڭ جاساعانى بىردەن اڭعارىلادى. ءتورت سيراعى, ارقاسى, شىنتاق تىرەۋلەرى تەرىمەن قاپتالىپ, قىزىل بارقىتپەن تىستالعان. ونى وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى ۆەنەرا كۋپكينا دەگەن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىنى تاپسىرعان كورىنەدى. باستاپقىدا «بايدىڭ تاعى» دەگەن دەرەكتەن باسقا ماردىمدى ەشتەڭە بولماسا, كەيىن جان-جاقتى زەرتتەۋلەردىڭ ارقاسىندا ءىدىرىس ايداربەكوۆتەن قالعان ەسكى كوز ەكەنى انىقتالعان. مالىمەتتەر بويىنشا ورىندىق يەسى 1849 جى­لى قۇسمۇرىن دۋانى كەلتەسور بولىسىندا (م. جۇماباەۆ اۋدانى مايبالىق اۋىلى) تۋعان. 60-قا تاياعان شاعىندا قاجىلىق مىندەتىن وتەپ قايتقان. ول جەتىم-جاقىبايلارعا ۇنەمى كومەكتەسىپ, قايىرىمدىلىعىمەن اتى شىققان. كوزى اشىق, ساۋاتتى بولىس اقتاردىڭ قولىنان قازاعا ۇشىرايدى. ولكەتانۋشى سوتسيال جۇما­باەۆتىڭ جازۋىنشا, اكەلى-بالالى ايداربەكوۆتەر قىزىلجار وڭىرىندە 1917 جىلى شاڭىراق كوتەرگەن «ءۇش ءجۇز» ۇلتتىق پارتياسىن قولداپ, دەمەۋشىلىك كورسەتكەن. ساكەن سەي­فۋلليننىڭ ولارعا ءىش تارتىپ, «ءۇش ءجۇز» گازەتىن شىعاراتىنى وسى تۇس. ءار سانىنىڭ ءبىرىنشى بە­تىنە «جاساسىن تۇرىك-تاتار بالاسى!» دەگەن ۇران باسىلىپ تۇرعان. ۇشجۇزشىلەر اۆتونوميا تەك قازاق­تار ءۇشىن مەملەكەت قۇرۋ دەگەن كوز­قاراس ۇستانىپ, الاشتىقتارمەن جولدارى ەكىگە ايرىلعان. كەڭەس ۇكىمەتىنە جان-تانىمەن قىزمەت ەتكە­نىنە قاراماستان مالىك 1928 جىلى اقتوبەگە جەر اۋدارىلادى. ستالينگە حات جولداپ, گو­لوششە­كيننىڭ اپەرباقان ساياسا­تىن قاتاڭ ايىپتايدى. الاي­دا, ادىلدىككە جەتە المايدى. رە­ۆوليۋتسيالىق كوميتەتتىڭ ءتور­اعاسى بولعانىنا, بان­دىلارمەن سوعىسقانىنا قارا­ماستان مال-مۇلكى تاركىلەنىپ, قۋدا­لاۋعا ۇشى­رايدى. جازاسىن وتەگەن سوڭ ەلگە ورالۋعا سەسكەنگەن بولۋ كەرەك, ومبى وبلىسىنداعى تۋىستارىن پانالايدى. ۇكىمەتتىڭ قۇرىعى ۇزىن دەگەن راس-اۋ. 1937 جىلى وسى جەردە تۇتقىنعا الىنىپ, «حا­لىق جاۋى» رەتىندە اتۋ جازا­سىنا كەسىلەدى. 1958 جىلى ومبى وب­لىستىق سوتى تورالقاسىنىڭ شە­شى­مىمەن اقتالادى. وگپۋ-دىڭ جەر­گىلىكتى بولىمشەسى وعان «جاسى 40-تا. نيكولاي زامانىندا بولىس بول­عان. ءىرى ساۋداگەر. ماسكەۋمەن, پەت­روگراد­پەن ساۋدا جاسايدى. ەكى ايە­لى بار. ەكونوميكالىق, ساياسي ىق­­پالى وتە زور» دەگەن مىنەزدەمە بەرگەن. مىنە, تاريحي-ولكەتانۋ مۋ­زەيىن­دە ساقتاۋلى تۇرعان قۇندى ءجادى­گەردىڭ يەلەرى جايلى وسىنداي دەرەك­تەر بار. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» پەتروپاۆل