ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسى 2016 جىلدى قورىتىندىلاي باستادى. جاقىندا وتكەن جىلعى نەسيە نارىعىنىڭ ناتيجەلەرى ايتىلدى. ادەتتە ناتيجەنى ۇلتتىق بانك, جەكەلەگەن بانكتەر مەن ءتۇرلى زەرتتەۋ ۇيىمدارى ۇسىنادى. بيىل ءبىرىنشى بولىپ ەسەپ ۇسىنۋعا اسىققان ءبىرىنشى كرەديت بيۋروسىنىڭ ساراپشىلارى وتكەن جىلى نەسيە نارىعى تۇراقتى بولدى دەگەن پىكىر ايتادى. ياعني قارقىندى دامۋ دا, كۇرت قۇلدىراۋ دا جوق. سونىمەن, 2016 جىلى قازاقستانداعى نەسيە نارىعىنىڭ جاعدايى قالاي بولدى؟
جىل باسىنداعى جاعداي
2016 جىلدىڭ باسىندا ءبىرىنشى كرەديت بيۋروسى ساراپشىلارىنىڭ نارىققا جاساعان بولجامى ناشار-تۇعىن. ويتكەنى, نەسيە ساپاسى يندەكسىنىڭ كورسەتكىشى جىل باسىندا تومەن ەدى. ول 2015 جىلدىڭ ورتاسىنان تومەندەپ, 2016 جىلدىڭ قاڭتارىندا 59% دەڭگەيىندە تۇرعان.
جىل بويى نە وزگەردى؟
بكب ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلى نەسيە تاريحىنىڭ بازاسىنا 500 مىڭ كەلىسىمشارت قوسىلعان. بۇلاردىڭ 315 مىڭى – جاڭا بورىشكەرلەر. ياعني, ءبىرىنشى رەت نەسيە العاندار. «جالپى العاندا, بولشەك نەسيە پورتفەلى 4,6 ترلن تەڭگە دەڭگەيىندە بولدى. ال بيزنەستى نەسيەلەندىرۋ قورجىنى 15,4 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ياعني 1,2 ترلن تەڭگەگە ۇلعايدى. بۇل ءبىرىنشى توقساندا بانكتەردىڭ بيزنەستى نەسيەلەندىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى بەلسەنە ورىنداۋىنا بايلانىستى. قازىرگى كەزدە كوپتەگەن بانكتەر ءۇشىن بيزنەس-نەسيەلەندىرۋ نەگىزگى پايىزدىق كىرىس كوزى بولىپ وتىر. 2016 جىل بويى بۇل باعىتتاعى كەلىسىمشارتتار بازاسى 11 مىڭ بىرلىككە ءوستى. ال «جۇمىس ىستەمەيتىن» قارىزدار 15%-دان 13,4%-عا تومەندەدى», دەيدى بنب باس ديرەكتورى رۋسلان وماروۆ.
نەسيەنىڭ قاي تۇرىنە سۇرانىس بولدى؟
وتكەن جىلى پايىزدىق مولشەرلەمە جاعىنان نەسيە كارتالارى ەڭ جوعارى ءوسىم كورسەتكەن. كرەديتتىك كارتا قورجىنى 5 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 83 مىڭ قولدانۋشىعا وسكەن. سوڭعى ءۇش جىلدا كرەديتتىك كارتا نارىعى تەك تومەندەۋمەن بولعان ەدى. نەسيە كارتاسىن تۇسىنبەۋ, پايىزىنا نارازىلىقتان, بۇلاردىڭ بانكتەردىڭ يميدجىنە اسەرىنەن كەيىن بىرقاتار بانكتەر بۇل ءونىمدى قىسقارتقان بولاتىن. الايدا 2016 جىلى نەسيە كارتاسىنا سۇرانىس ارتقانى بايقالادى. ساراپشىلار 2017 جىلى دا سۇرانىس وسەدى دەيدى. وتكەن جىلى بولشەك نەسيە نارىعىندا كەپىلدىكسىز, تۇتىنۋشىلىق نەسيە تاعى دا ەڭ جوعارى سۇرانىسقا يە بولعان. ءوسىم 235 ملرد تەڭگە نەمەسە 326 مىڭ جاڭا تۇتىنۋشى. ال جالپى كولەمى 2,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.اۆتونەسيە مەن يپوتەكاعا سۇرانىس تومەندەدى
وتكەن جىلى اۆتونەسيە قورجىنى 15% نەمەسە 345 ملرد تەڭگەگە ءتومەندەگەن. يپوتەكالىق نەسيە قورجىنى 128 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 9,4% پايىزعا ازايعان. كەپىلزاتپەن بەرىلەتىن نەسيە قورجىنى 70 ملرد تەڭگەگە كەمىگەن. كورسەتكىشتىڭ بۇلاي بولۋىنا بۇرىن بەرىلگەن نەسيەلەردى قايتارۋ كولەمىنىڭ جاڭادان بەرىلگەن نەسيەلەرگە قاراعاندا ارتىق بولۋى سەبەپ. ياعني جاڭا نەسيەلەر سانى ازايعان. كورسەتكىشتىڭ ازايۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى ەلىمىزدە بولشەك نەسيەلەندىرۋ نارىعىندا ءونىم ۇسىنۋشىلار تاۋاشالىق نەسيەلەندىرۋگە دەن قويا باستاۋىنا بايلانىستى. وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەردەن بايقاعانىمىز, نەسيەلەندىرۋدە تاۋەكەلى جوعارى سالا رەتىندە بولشەك نەسيەلەندىرۋ قالعان. جالپى, بولشەك نەسيەلەندىرۋدىڭ تاۋەكەلى كەز كەلگەن ۋاقىتتا جوعارى بولىپ كەلەدى. ءبىراق ءوتكەن جىلعى نەسيە ساپاسىنىڭ يندەكسىنە قاراساق, قازاقستاندىقتاردىڭ بورىشتى قايتارۋ مەن مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدا مۇقيات بولا باستاعانى بايقالادى. 2016 جىلدىڭ سوڭىندا نەسيە ساپاسىنىڭ يندەكسى 70 پايىز دەڭگەيىندە بولعان. دەفولتتىق جاعدايداعى بورىشكەرلەر سانى 19,7 پايىز. ال نارىقتاعى كونيۋنكتۋراعا تاۋەلدى بورىشكەرلەر سانى 7,6 پايىزدى قۇراپ وتىر. جالپى, وتكەن جىلى ءبولشەك نەسيە نارىعىندا قايتاراتىن مەرزىمىنەن اسىپ كەتكەن NPL ۇلەسى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,5 پايىزعا ءتومەندەپ, 17 پايىز دەڭگەيىندە بولعان. دەمەك, قازاقستاندىقتاردىڭ قارجىلىق ساۋاتىنىڭ ارتقانى بايقالادى.2017 جىلدان نە كۇتىلەدى؟
ساراپشىلار 2017 جىلى بانك سالاسىندا ۇلكەن وزگەرىستەر بولادى دەگەندى بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا-اق بولجاي باستاعان. بۇلاردىڭ نەگىزگىلەرى بانك سەكتورىندا بىرىگۋلەر بولىپ, مۇنىڭ سالدارى نارىقتا تۋربۋلەنتتى جاعدايلارعا ۇلاسۋى مۇمكىن. بانكتەر ستراتەگيالارىن وزگەرتىپ, سالدارىنان نەسيە نارىعىندا كونسەرۆاتيۆتى ءوسىم بولۋعا جەتەلەۋى مۇمكىن. «الايدا جالپى جاعداي 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا اسا وزگەرمەيدى دەيدى», نارىق ساراپشىلارى. نەسيە نارىعىندا ءارتۇرلى سەگمەنتتەگى كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق نەسيە مەن تاۋارلىق نەسيەگە سۇرانىس ارتادى. سونىمەن قاتار, حالىقتىڭ نەسيەنى ونلاين رەسىمدەۋگە ىنتاسى ارتۋى مۇمكىن. تۇتىنۋشىلىق نەسيە الاتىن كليەنتتەر ءۇشىن بولشەك نارىقتاعى توپ5 بانكتەر اراسىندا تارتىس بولۋى دا عاجاپ ەمەس. «ال ورتا دەڭگەيلى بانكتەر اراسىنداعى نەگىزگى باسەكەلەستىك نەسيە كارتاسىن تۇتىنۋشىلارعا يە بولۋ ءۇشىن ءوربيدى», دەيدى ساراپشىلار. ەربول ازانبەك, قارجى ساراپشىسى الماتى
