ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە مانگە يە

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆپەن اڭگىمە – ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, 23 قاڭتاردا استانادا سيريا ءما­­سەلەسىنە بايلانىستى كەلىس­سوزدەر ۇدەرىسى باستالادى. وسى­­عان از-كەم توقتالىپ ءوت­سەڭىز؟ – بۇگىندە بۇكىل ەل اۋماعىن قامتىعان سيرياداعى ازاماتتىق سوعىس الەمدەگى اسا وزەكتى ءارى وتكىر ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. وسى سوعىستىڭ سالدارىنان 500 مىڭداي ادام قازا تاپتى جانە 2 ميلليونداي تۇرعىن جارالاندى دەگەن دەرەكتەر بار. سونداي-اق, بىرنەشە ميلليون ادام بوسقىن اتاندى, امالسىزدان وزگە ەلدەردى پانالاۋعا ءماجبۇر بولدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى انالار مەن بالالار. كوپتەگەن بەيبىت تۇرعىندى قۇربان ەتكەن, قالالارداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قيرات­قان, ەل ەكونوميكاسىن تۇرالات­قان جانجالدار مەن قارۋلى قاق­تىعىستاردى توقتاتۋ حالىق­ارالىق قوعامداستىق ءۇشىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ال ءبىزدىڭ ەلىمىز سيريا داعدا­رىسىن شەشۋگە استانادان كەلىسسوزدەر الاڭىن ۇسىنۋ ارقىلى سوعىس زاردابىن باستان كەشىپ جاتقان سيريالىقتاردىڭ قيىن جاعدايىن ءسال دە بولسا جاقسارتۋعا ۇلەس قوس­پاق. كەلىس­سوزدەر كەزىندە قان­داي ماسە­لەلەر بويىنشا ۋاعدا­لاس­تىق­قا قول جەتكىزىلەتىنىن ايتۋ ازىرگە ەرتە. ەڭ باستىسى, وسىنداي اسا وزەكتى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ ەلوردادا جۇرگىزىلۋى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە جانە سەنىم. – سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە باعىتتالعان  كەلىس­سوز­دەردىڭ وتەتىن ورنى رەتىن­دە استانا قالاسىنىڭ ۇسى­نىلۋى جايدان-جاي ەمەس شى­عار. – ەلىمىز ەگەمەندىكتىڭ باس­تاپ­قى كەزىنەن-اق كوپۆەكتورلى ساياسات ۇستانىپ كەلەدى. الەم­نىڭ جەتەكشى ەلدەرىمەن, سون­داي-اق, اراب, جانە ازيا­داعى, ەۋروپالىق وداق قۇرا­مىن­داعى مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسىمىز جاق­سى, ءتۇ­رلى سالالاردا ءتيىم­دى ىنتى­ماق­تاس­تىق ورناتقان­بىز. پرە­زيدەن­تىمىز ن.ءا.نازارباەۆ­تىڭ باس­­شىلىعىمەن قازاقستان الەم­دىك دەڭگەيدەگى اسا وتكىر حالىق­­ارالىق پروبلەمالاردى رەت­تەۋگە ۇلەس قوسىپ ءجۇر. مىسا­لى, ەلىمىز يراننىڭ يادرولىق باع­دارلاماسىنا قاتىستى تۋىن­داعان داعدارىستىڭ وڭ شەشى­لۋىنە, رەسەي مەن تۇركيا ارا­سىنداعى ۋشىعىپ بارا جاتقان ساياسي جاعدايدىڭ رەتتەلۋىنە ىقپال ەتتى. قازاقستان سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە ساياسي تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىنە بايلانىستى بىرقاتار باس­تامالار كوتەردى. سونىڭ ءبىرى – ەلباسىمىزدىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن سامميتىندە جاريالاعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى. بۇگىندە وسى مانيفەست بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتى بولىپ تىركەلدى. قۇجاتتا بەيبىتشىلىككە جەتۋ جانە مەملەكەتتەر اراسىنداعى پروبلەمالاردى رەتتەۋ قۇرالى رەتىندە سوعىستان باس تارتۋ ادامزاتتىڭ ءححى عاسىردا امان قالۋىنىڭ نەگىزگى ماسەلەسى ەكەنى اتالعان. جالپى, قازاقستان سيرياداعى ساياسي داعدارىستى رەتتەۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن كەزدەن باستاپ ونىڭ تابىستى بولۋىنا قول ۇشىن بەرۋگە ۇمتىلىپ كەلەدى. سونىڭ ناقتى كورىنىسى رەتىندە استانا كەلىسسوزدەرىن اتاۋعا بولادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ قاۋىپ­سىز­دىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە جۇمىسىن باستا­عانىنا ءبىر ايعا جۋىقتادى. مەم­لەكەت باسشىسى سوعان باي­لانىستى ساياسي ۇندەۋىندە دە تاياۋ شىعىستاعى جاعدايعا ارنايى توقتالدى. «كەڭەستەگى جۇمىسىمىز كەزىندە ءبىز پالەس­تينا – يزرايل اراسىنداعى قارسى­لىقتى, – دەدى وسى جونىندە, – تاياۋ شىعىستاعى, اۋعان­ستان­داعى, تمد كەڭىستىگىندەگى قاق­تىعىستاردى, كورەي تۇبەگىندەگى شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە, افريكا مەن ازياداعى داعدارىستاردى شەشۋگە قولدان كەلگەنشە ۇلەسىمىزدى قوسۋعا نيەتتىمىز». قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان باستامالارى مەن جۇزەگە اسىرعان حالىقارالىق دەڭ­گەي­دەگى ءىس-شارالارى اتالعان ءما­سە­لەلەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. ولار وتە كوپتەپ سانالادى. سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە قاتىستى كەلىسسوزدەرگە استانا قالاسىنىڭ تاڭداپ الىنۋىنىڭ باستى سەبەبى وسىندا جاتىر. ەكىنشى جاعىنان, بۇل جەردە قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى ەسكەرىلدى. الەمدىك ماڭىزى بار مۇنداي باسقوسۋلار ساناۋلى عانا ەلدەردە وتەدى. كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ استانادا جالعاسىن تابۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ساياساتتا الاتىن ورنىن, ات­قا­راتىن ءرولىن ايقىنداپ وتىر. سونىمەن بىرگە, بۇل ەلىمىز­دىڭ وسىنداي اسا ماڭىزدى ۇدەرىس­تەر­دى قامتاماسىز ەتۋگە قابى­لەت­­تى ەكەندىگىن كورسەتەدى. سون­دىق­­تان دا استانا كەلىسسوزى قازاق­ستان ءۇشىن ەرەكشە ماندەگى ساياسي وقيعانىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. – استانا كەزدەسۋىندە تاراپتار ءبىر مامىلەگە كەلۋى مۇمكىن بە؟ – قازىر الەمدىك قوعامداستىق قازاقستان استاناسىندا وتەتىن كەلىسسوزدەرگە قۇلاق ءتۇرىپ, كوز تىگىپ وتىر. ويتكەنى, وندا قاراستىرىلاتىن ماسەلەلەر وتە ماڭىزدى. ال قازاقستان سيريا داعدارىسىنىڭ كۇش قولدانۋ جولىمەن ەمەس, ساياسي جولمەن شەشىلۋىن جاقتايدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇل كەلىسسوزدەرگە تىكەلەي ارالاسا المايدى. سەبەبى, سيريا ماسەلەسىمەن اينالىساتىن تاراپتار ءوزارا كەلىسىپ, ءبىر ۋاعدالاستىققا كەلۋى ءتيىس. وسى كەلىسسوزدەردى وتكىزۋگە نەگىزىنەن رەسەي, تۇركيا جانە يران باستاماشى بولدى. جيىنعا, سونداي-اق, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ارنايى ەلشىسى ستاففان دە ميستۋرا قاتىسادى. اقش اتىنان وسى ەلدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى دجوردج كرول وكىلدىك ەتەتىنى بەلگىلى بولدى. سوڭعى اقپاراتتارعا قاراعاندا, استاناعا سيريا ۇكىمەتىنىڭ جانە سيريا وپپوزيتسياسىنىڭ وكىلدەرى دە كەلگەن. ال استانا ۇدەرىسىندە تاراپتار ورتاق ءبىر كەلىسىمگە كەلۋى مۇمكىن بە دەگەنگە كەلسەك, قازىرگە ناقتى بولجام جاساۋعا ەرتەرەك. تاراپتار وزدەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردىڭ توڭىرەگىندە ءسوز قوزعاپ, سولاردى تالقىعا سالادى. بۇل كەزدەسۋ سيرياداعى پروبلەمانىڭ بارلىعىن شەشىپ تاستايدى دەۋگە بولمايدى. مۇنى بيىلعى جىلدىڭ اقپانىندا جەنەۆادا وتەتىن جيىننىڭ باستالۋى دەپ اتاۋىمىز كەرەك. قاي جاعىنان الساق تا, استانا ۇدەرىسى بەي­بىت­شىلىك پەن تۇراقتىلىقتى جاق­تاي­تىن قازاقستان ءۇشىن جانە ونىڭ حالقى ءۇشىن ابىروي بولماق. جۇزدەگەن بەيبىت تۇرعىن­دار­دىڭ ءومىرىن قيعان سيرياداعى داعدارىستى رەتتەپ, وندا قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ باستى جولى – ساياسي جانە ديپ­لو­ماتيالىق ادىستەردى قولدانۋ. بۇل, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى قارقىن الىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە جاقىندا قابىلدانعان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ №2336 قارارىن اتاۋعا بولادى. بۇل قۇجاتتا سيريا اۋماعىنداعى سوعىستى توقتاتۋ بويىنشا ءمۇد­دەلى ەلدەردىڭ كۇش-جىگەرىنە قول­داۋ جانە بارلىق سيريالىق تاراپ­تار اراسىندا بەيبىت كەلىسسوز­دەرگە جاردەمدەسۋ قاجەت­تىگى كورسەتىلگەن. ءدال وسىنداي بەيبىت كەلىسسوزدەر كوپتەگەن ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»