الەم ەكونوميكاسى بويىنشا 2017 جىلعى ناقتى ءىجو ءوسىمى 2,7 پايىزدى قۇراماق. ال قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 2,2 پايىز بولادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بولجامى.
بانك بولجامدارىن «سويلەتسەك»
دۇنيەجۇزىلىك بانك بيىلعى جىلعى بولجامدى كورسەتكىشتەردىڭ بۇلايشا بەرەكەلى بولىپ وتىرعاندىعىنىڭ ءبىر سەبەبىن مۇناي مەن وزگە دە شيكىزاتتىق تا- ۋارلاردىڭ قىمباتتاۋى جانە برازيليا مەن رەسەي سياقتى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنىڭ قالپىنا كەلۋى سىندى جاعدايلارمەن بايلانىستىرادى. نەگىزىنەن وتكەن جىل الەمدىك ەكونوميكادا ەڭ اۋىر جىلداردىڭ ءبىرى بولىپ, ءدۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بولجامىنان دا تومەن ءوسىم كورسەتكەنى بەلگىلى. وسىلايشا, الەمدىك كورسەتكىش 2,3 پايىزدى مىسە تۇتتى, ال قازاقستان وتكەن جىلدى 1 پايىز وسىممەن قورىتىندىلاعان بولاتىن. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جۋىردا جاريالانعان «الەمدىك ەكونوميكانىڭ كەلەشەگى» اتتى ەسەبىندەگى دەرەكتەر بويىنشا, دامىعان ەلدەردىڭ ءوسىمى 2017 جىلى 1,8 پايىزعا جەتەدى دەپ بولجانعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلى 1,6 پايىز ەدى. ال دامۋشى ەلدەر ءۇشىن بىلتىرعى ءوسىم 3,4 پايىز دەسە, 2017 جىلى 4,2 پايىز بولماق. سونداي-اق, قازاقستانعا قاتىستى بولجانعان 2,2 پايىز ءوسىم بيرجالىق تاۋارلار باعاسىنىڭ تۇراقتالۋى مەن ەكونوميكالىق ءۇيلەسىمسىزدىكتىڭ قىسقارۋىنان بولماق.قازاقستانعا قاتىستى نە دەيدى؟
ورتالىق ازيادا ەكونوميكالىق جاعىنان قۋاتتى مەملەكەت دەپ باعالانعان قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى قازىرگى كۇنى 217 ملرد اقش دوللارىنا تەڭ ەكەندىگى كۇنى كەشە عانا گازەتىمىزدە جاريالانعان ساياساتتانۋشى ءازىمباي عاليدىڭ ماقالاسىندا دا مىسالعا كەلتىرىلگەن ەدى. «ەگەر مۇنى ساراپتاپ, مولشەرلەسەك, كورسەتكىش ءوزبەكستاننىڭ ىشكى جالپى ونىمىنەن ءۇش جارىم ەسە كوپ بولىپ شىعادى. سول سياقتى, تۇرىكمەنستان مەن ءتاجىكستاندى, قىرعىزستاندى سالىستىراتىن بولساق, ولاردىڭ ەكونوميكالىق قۋاتى دا قازاقستان ەكونوميكاسىنان 4,5 پەن 3,5 ەسەگە تومەن بولىپ شىعادى ەكەن», دەدى ساياساتتانۋشى. مۇنىڭ ءوزى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بولجامدارىن دايەكتەي ءتۇسكەندەي. نەگىزىنەن, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەبىندە قازاقستانعا قاتىستى جاعىمدى بولجامدار ەلىمىزدە 2017 جىلى مۇناي شىعارۋدىڭ ارتا باستايتىندىعىمەن بايلانىستىرىلعان. قاشاعاندا مۇناي شىعارىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ءىجو ارتىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەت پەن اعىمداعى شوت تەڭگەرىمى جاقسارۋى مۇمكىن دەيدى ساراپشىلار. سونداي-اق, قارا التىن باعاسى تۇراقتانىپ, رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ جاقسارۋى دا وڭ اسەرىن بەرۋى ءتيىس دەپ جورامالداعان.قىتاي كورسەتكىشى تومەندەي مە؟
ايماقارالىق جاعدايعا توقتالساق, شىعىس ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ءوسۋ 2017 جىلى 6,2 پايىزعا دەيىن باياۋلايدى دەپ بولجانعان. ال الپاۋىت كورشىمىزدىڭ ءبىرى قىتايدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى ءوسىمىنىڭ كورسەتكىشى 2017 جىلى 6,2 پايىز شاماسىنا تومەندەيدى. ءوتكەن جىلى بۇل دەڭگەي 6,7 پايىزدى قۇراعان. دەگەنمەن, وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى يندونەزيا مەن تايلاند باستاعان ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى جاقسارا ءتۇسپەك. ءۇندىستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 2016 جىلى 7 پايىز بولسا, 2017 جىلى بۇل كورسەتكىش 7,6 پايىزعا ۇلعايادى دەگەن بولجام بار. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەبىنە ءمان بەرسەك, ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا 3,5 پايىزعا دەيىنگى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتەدى. ونىڭ ءوزى ەكسپورتتاۋشى ەلدەردەگى جانە ءتۇركياداعى بيرجالىق تاۋارلاردىڭ ءوسۋىنىڭ جاندانۋى ارقاسىندا ورىن الماقشى. تەك بولجام بيرجالىق تاۋارلار باعاسىنىڭ قالىپقا كەلۋىمەن جانە ساياسي تۇراقسىزدىقتىڭ ازايۋىمەن عانا بايلانىستى بولادى.رەسەي ءوسىمى قانداي؟
بولجامدار تىزبەگىن ودان ءارى جالعاساق, ىرگەمىزدەگى رەسەيدىڭ ءوسۋ قارقىنى 1,5 پايىزدى قۇرايدى دەپ بولجانعان. ارينە, بۇل مۇناي باعاسىنىڭ تومەن بولۋىنا بەيىمدەلۋدىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى دەلىنگەن. سونداي-اق, ازەربايجانداعى ەكونوميكالىق ءوسۋ 1,2 پايىز دەڭگەيىندە بولماق. سونىمەن قاتار, ۋكرايناداعى ءوسۋ دە 2017 جىلى 2 پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەيندەرىندەگى ءوسۋ 1,2 پايىز بولادى. برازيلياداعى ءوسۋ 0,5 پايىز دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر, ال مەكسيكاداعى ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ السىرەۋى قۇراما شتاتتارداعى ساياسي تۇراقسىزدىقپەن بايلانىستى بولادى, ول بيىلعى جىلى ءوسۋدىڭ 1,8 پايىزعا دەيىن ايتارلىقتاي باياۋلاۋىنا اكەلەدى دەلىنگەن.مۇنايلى ەلدەر مۇڭايماس
ايتقانداي, وسى جىلدا مۇناي يمپورتتاۋشى ەلدەردە دە ءبىرشاما ءوسۋ بايقالماق. مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ىشىندەگى ساۋديادا بيىل 1,6 پايىزعا دەيىنگى ءوسۋ بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. ال يرانداعى مۇنايدى ودان ءارى ءوندىرۋ مەن شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى كەڭەيتۋ ءوسۋدى 5,2 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋگە كومەكتەسپەك. بولجامعا مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋ مۇمكىندىگى نەگىز بولىپ وتىر. 2017 جىلى وڭتۇستىك ازيادا 7,1 پايىز دەڭگەيىنە دەيىنگى ءبىرشاما ءوسۋ قارقىنى بولادى دەپ بولجانعان, مۇنداي قارقىن بۇعان دەيىن ءۇندىستاندا بولعان ەدى. ۇندىستانداعى قازىرگى ءوسۋدى ەسەپكە الماعاندا, 2017 جىلى ءوسۋ 5,5 پايىزعا جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ءوسۋدىڭ ارتۋىنا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالاردى جەكەمەنشىك جانە مەملەكەتتىك تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى, سونىمەن بىرگە, جەكە ينۆەستيتسيالاردى قالىپقا كەلتىرۋ سەبەپ بولادى. 2017 جىلى ساحارادان باستاپ افريكانىڭ وڭتۇستىگىنە دەيىنگى ايماقتا دا ەكونوميكالىق ءوسىم 2,9 پايىزعا دەيىن بارادى دەپ كۇتىلۋدە. دەگەنمەن, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا جانە مۇنايدى ەكسپورتتاۋشى ەلدەردەگى ءوسۋ ءتومەن بولادى, ال تابيعي رەسۋرسى ۇلكەن ەمەس ەلدەردەگى ءوسۋ تۇراقتى بولۋى كەرەك دەپ بولجاعان بانك ساراپشىلارى. ءناتيجەسىندە, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا 1,1 پايىزعا دەيىن ءبىرشاما ءوسۋ بولادى دەپ توپشىلايدى.اقش-قا قاتىستى الاڭداۋشىلىق
ارينە, بۇل دەرەكتەردىڭ ءبارى ازىرگە بولجام عانا. ول قانشالىقتى جۇزەگە اساتىنىن تىم بولماسا جىلدىڭ جارتىسىن تاۋىسقاندا عانا بايقاۋعا بولاتىن شىعار. الايدا, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ وتكەن جىلعى بولجامدارى ايتارلىقتاي سايكەستىك تانىتقانىن ەسكەرسەك, بۇل بولجامدارعا دا جەڭىل قاراۋدىڭ ءجونى جوق. دەگەنمەن, ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ قۇبىلۋىنا كوبىنە ساياسي جاعدايلاردىڭ اسەر ەتەتىنىن دە ەستەن شىعارماعان ابزال. باستىسى, الەم تىنىش بولسىن دەيىك. بۇل رەتتە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ءوزى دە بايانداماسىندا ايتىلعان مالىمەتتەرگە تولىقتاي كەپىلدىك بەرە المايتىنىن مويىندايدى. ويتكەنى, دونالد ترامپتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمدارى مەن اقش ەكونوميكاسىن قاي باعىتقا بۇراتىنى ساراپشىلار تاراپىنان ءالى دە بولسا بىرجاقتى باعالانباي وتىر. ال اقش-تىڭ بيىلعى ءىجو ءوسىمى 2,2 پايىز بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ول 2016 جىلى 1,6 پايىز بولعان ەدى.دوللارعا قاتىستى دولبار
بولجامدار توڭىرەگىندە قازىرگى تاڭدا الەم ەكونوميستەرىن اقش دوللارىنىڭ قۇنىنا قاتىستى دا ءبىراز ماسەلە الاڭداتاتىنىن ايتپاي كەتە المادىق. ماسەلەن, حالىقارالىق «ساكسو بانكتىڭ» ينۆەستيتسيا بويىنشا ديرەكتورى, باس ەكونوميست ستين ياكوبسەن 2017 جىلعى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر تۋرالى پىكىرىندە قازىرگى تاڭدا دوللاردىڭ ءوزىندىك قۇنى قانشالىقتى وزگەرەتىنى الەم ساراپشىلارىنىڭ تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىرعان جاڭالىعى دەيدى. ويتكەنى, الەمدەگى اقشا اۋدارىمدارىنىڭ 75 پايىزى دوللاردىڭ ۇلەسىندە ەكەن. «سول سەبەپتى اقش اقشاسى جىل سايىن قازىرگىدەي 20 پايىزعا نىعاياتىن بولسا, ونىڭ كەرى اسەرى دە بولادى. ناقتىراق ايتار بولساق, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ بىرتىندەپ كوبەيۋى اقش ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىم قارقىنىن ازايتادى. ويتكەنى, دامۋشى ەلدەر قۋاتتى دوللارمەن وزدەرىنىڭ قارىزدىق مىندەتتەمەلەرىن وتەۋدە قينالىپ قالادى», دەپتى ستين ياكوبسەن حالىقارالىق باسىلىمدارعا بەرگەن سۇحباتىندا. ەكونوميستىڭ ءمالىمدەۋىنشە, الەمدىك ءىرى بانكتەر دامۋشى ەلدەردىڭ نارىعىنا شامامەن 3,6 ترلن دوللار قۇيعان. ونىڭ تەڭ جارتىسى قىتايعا تيەسىلى. وسى تۇرعىدا قىتاي ەكونوميكاسى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە دوللاردىڭ قۇنىنا تاۋەلدى. ال شىندىعىندا, اقش اقشاسى قۇنىنىڭ قۇبىلۋىنا ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دا تىكەلەي بايلانىسى بار ەكەندىگىن جوققا شىعارا المايمىز. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
