حالىقارالىق ساراپشىلار 2016 جىلدان باستاپ سيرياداعى ساياسي تۇراقتىلىقتى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان قادامداردىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ايتادى. بۇل تۇرعىدا تۇركيانىڭ ىقپالى مول. رەسمي انكارانىڭ ايماقتاعى اسكەري ىقپالىن كۇشەيتكەنىنىڭ ارقاسىندا اساد بيلىگى مەن وعان قارسى توپتىڭ اراسىندا تۇسىنىستىك ورناي باستادى.
سيرياداعى ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ءوزى استانا الاڭىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ وتىر. بۇل تۋرالى ەلدىڭ ۋاقىتشا ۇكىمەتىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى ۆەدجيح جۇما مالىمدەدى. ۆيتسە-پرەمەردىڭ ايتۋىنشا, باشار اسادتىڭ رەجىمى, PYD جانە «يسلام مەملەكەتى» تەررورلىق ۇيىمى ءا دەگەندە ورتاق مامىلەگە كەلۋگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولعانىمەن, كەيىن تۇركيا بۇل ماسەلەدە ارااعايىندىق تانىتا ءبىلدى.
استانا كەلىسسوزى سيرياداعى جاعدايدى رەتتەۋدىڭ باسى بولاتىنىنا كوپشىلىك ۇمىتتەنىپ وتىر. تۇركيا دا بۇل تۇرعىدا استانا كەلىسسوزىنەن ناقتى ناتيجەلەر كۇتەدى. «ەۆفرات قورعانى» اسكەري وپەراتسياسىنان كەيىن تۇركيانىڭ ايماقتاعى ىقپالى كۇشەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جەنەۆا مەن استانا كەلىسسوزدەرىنە جاقسى نەگىز قالىپتاستىردى, دەپ مالىمدەدى ۆيتسە-پرەمەر ۆەدجيح جۇما.
سيريانىڭ رەسمي باسشىسى باشار اسادتى قولداپ وتىرعان رەسەي وڭىردەگى ساياسي احۋالعا باتىس ەلدەرىنىڭ ارالاسۋىنا قارسى. بۇل رەتتە رەسەي پرەزيدەنتى, اسىرەسە, اقش-تىڭ ايماقتىڭ ىشكى ساياساتىنا ارالاسپاعانىن قالايدى. كرەمل باسشىسى وسى ورايدا رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جوعارى باعالادى.
2016 جىلى رەسمي بيلىك پەن وپپوزيتسيا اراسىندا قول جەتكىزىلگەنىن اتىستى دوعارۋ تۋرالى كەلىسىمنەن كەيىن رەسمي ماسكەۋ سيريا ايماقتارىندا اسكەري ءتارتىپ ورناتۋ ءۇشىن تۇركيا, يران, رەسەي ۇشتىگىنىڭ ءوزارا بىرىگىپ ارەكەت ەتۋى كەرەكتىگىن مالىمدەگەن.
اقش-رەسەي اراسىندا جاسالعان سيرياداعى بيلىك پەن وپپوزيتسيا اراسىندا اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىم ساياسي داعدارىستى شەشۋدە ۇلكەن رولگە يە.
رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ اقش-قا استاناداعى كەلىسسوزدەرگە قاتىسۋ ءۇشىن شاقىرتۋ جىبەردى. رەسمي تەگەران شاراعا اقش وكىلىنىڭ قاتىسۋىنا باستاپقىدا قارسى بولعانىمەن, كەشە اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى شاراعا قۇراما شتاتتاردىڭ استاناداعى ەلشىسى دجوردج كرولدىڭ قاتىساتىنىن مالىمدەدى.
رەسەي, تۇركيا, يران ۇشتىگىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستان استاناسىندا ۇيىمداستىرىلعالى وتىرعان سيريا كەلىسسوزدەرى الەم نازارىندا بولعانىمەن, قازاقستاننىڭ ءوز ىشىندە ماسەلەنىڭ از تالقىلانۋى رەسمي استانانىڭ بۇل تۇرعىدا كەلىسسوز الاڭىن ۇسىنۋشى بەيتاراپ ەل ەكەنىن كورسەتسە كەرەك.
رەسەيلىك ساياساتتانۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاننىڭ سيريادا ەشقانداي دا ساياسي مۇددەسى جوق. جەرگىلىكتى حالقى ەتنوستىق مۇسىلمان بولعانىمەن, زايىرلى مەملەكەت رەتىندە قازاقستان سيريا ماسەلەسىندە بەيتاراپ ساياسات ۇستانادى.
دەگەنمەن, رەسەي, تۇركيا جانە يرانمەن ارىپتەس ەل ەكەندىگىن ەسكەرسەك, قازاقستان سيرياداعى ساياسي داعدارىستىڭ وڭ شەشىم تاپقانىنا مۇددەلى.
نەمىس ساياساتتانۋشىسى, ورتا ازيا ەلدەرى بويىنشا ساراپشى ميحاەل لاۋبش استانانىڭ سيريا داعدارىسىن شەشۋدە لايىقتى الاڭ ەكەنىن ايتادى.
سيريادا التى جىلدان بەرى 100 مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن قيعان ازامات سوعىسىندا اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەي وپپوزيتسيالىق توپتىڭ اتالعان كەلىسسوزدەرگە قاتىسۋدان باس تارتۋىنا قاراماستان, رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى وسى ماسەلەدەگى كەلىسىم ءوز ناتيجەسىن بەرەتىنگە ۇقسايدى. بۇگىنگە دەيىن وسىنداي تۇسىنىستىكتىڭ بولماۋى ەلدە بەيبىتشىلىكتىڭ ورناۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ كەلگەن ەدى.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ باستاماسىمەن اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە سيرياداعى سوعىستاعى تاراپتاردىڭ ءبىرىنىڭ قولداۋشىسى بولىپ وتىرعان يران ەشقانداي مالىمدەمە جاسامادى. ەندىگى ءسوزدى تەگەران قازاقستان استاناسىنا بارىپ ايتاتىنى بەلگىلى. وعان دەيىن الەم تەگەراننىڭ بۇل تۇرعىداعى ۇستانىمىن جورامالداپ قانا وتىرماق.
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ سيريا بويىنشا ارنايى ەلشىسى ستەففان دە ميستۋرا سيريادا بىتىمگەرشىلىكتىڭ ساقتالىپ وتىرعانىنىنا قاراماستان داماسك تۇبىندەگى رەسمي بيلىك پەن وپپوزيتسيالىق توپتىڭ اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ استانا كەلىسسوزدەرىنىڭ باستى تاقىرىبى بولاتىنى انىق.
ارنايى ەلشىنىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى تاڭدا سيرياداعى كەي اۋدانداردا بەيبىتشىلىكتىڭ ءالى دە ورناي قويماعانىنا قاراماستان, حالىقارالىق قوعامداستىقتان گۋمانيتارلىق كومەك كەلىپ تۇسۋدە.
ساياسي رەجىم ءۇشىن باستالعان ازامات سوعىسى قازىر ەل استاناسى جانىنداعى سۋ كوزى مەن سۋ قۇبىرلارى ءۇشىن تالاسقا اينالىپ كەتكەن. رەسمي بيلىكتىڭ مالىمەتىنشە, داماسكىنىڭ 5,5 ملن تۇرعىنى اۋىز سۋ تاپشىلىعىن تارتسا, سۋ قۇبىرى ينفراقۇرىلىمىنىڭ 70 پايىزى بۇزىلعان.
سيرياداعى احۋالدى رەتتەۋ جونىندەگى كونفەرەنتسيا استانادا 23 قاڭتاردا ءوتۋى ءتيىس. تاراپتار كەلىسسوزدەرگە كىمدى جىبەرەتىنىن انىقتاپ قويدى. سيريا وكىمەتى اتىنان ەلدىڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلى باشار جاافاري سويلەيدى. قارۋلى وپپوزيتسيانىڭ دەلەگاتسياسىن «دجەيش ءال-يسلام» توبىنىڭ ساياسي قاناتىنىڭ ليدەرى مۇحاممەد اللۋش باستاپ بارادى. قازاق استاناسىنا, سونىمەن قاتار, ەل ىشىندەگى ءتۇرلى وپپوزيتسيالىق توپتاردىڭ وكىلى جانە حالىقارالىق مامىلەگەرلەر كەلەدى دەگەن بولجام بار.
ماسكەۋ كونفەرەنتسياعا اقش وكىلدەرىن قاتىستىرۋدى ۇسىندى. 19 قاڭتار كۇنى رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ اقش-قا شاقىرۋ جىبەرىلىپ قويعانىن ايتتى. الايدا, يران بۇعان قارسى بولىپ وتىر.
سەناتور ۆلاديمير جاباروۆتىڭ پىكىرىنشە, تەگەراننىڭ ۇستانىمىنا اقش-تىڭ بولاشاق پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ يران يادرولىق باعدارلاماسى تۋرالى سىني پىكىرلەرى اسەر ەتكەن.
فرانتسيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى جان-مارك ەرونىڭ پىكىرىنشە, استاناداعى سيرياارالىق كەلىسسوزدەر ساياسي ديالوگقا نەگىز سالماق. مينيستر فرانتسيانىڭ بۇل ماسەلەنىڭ ديپلوماتيالىق جولمەن شەشىم تابۋىن قولدايدى.
«باشار اساد رەجىمى مەن وپپوزيتسيا وكىلدەرىنىڭ قاتىساتىن شاراسىندا ساياسي كۇشتەردىڭ ءوزارا قاتىناسى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋى ءتيىس», – دەدى مينيستر.
دايىنداعان
باۋىرجان مۇقانوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
