ۋربانيزاتسيا ءۇردىسى

قازىرگى كۇنى ەلىمىزدەگى جاسىرىپ-جابۋعا كەلمەيتىن جانە شەشۋىن كۇتتىرمەيتىن ماسەلە رەتىندە, ىشكى ميگراتسيانى رەتتەۋ جولدارىن قاراستارۋدىڭ ۋاقىتى جەتتى دەپ ويلايمىز. ويتكەنى, قوعامدىق ورتادا الاڭداۋعا نەگىز بولاتىن اح­ۋال قالىپتاسىپ وتىرعاندىعىن بايقايمىز. جالپى, كەز كەلگەن ەلدەگى جۇيەسىز ۋربانيزاتسيا ءۇردىسى الەۋمەتتىك دامۋ ۇدەرىسىنە جانە رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاۋدا دا باستى قاۋىپكە اينالادى. ياعني, ەل ىشىندەگى كوشى-قوننىڭ رەتتەلمەۋى سالدارىنان, قولايلى ايماقتارعا جاپپاي قونىس اۋدارۋ بەلگىلى ءبىر قيىندىقتار تۋدىرۋى مۇمكىن. بۇل اسىرەسە, ۇلكەن قالالاردىڭ ماڭىنا ايماقتاعى ادامدار  ءنوپىرىنىڭ كوپتەپ شوعىرلانۋىنان بايقالادى. راس, ادامدار جاقسى ءومىر سۇرۋگە, قالا مادەنيەتىنە قول سوزۋعا قۇقىلى. بىراق, قازاقستان سياقتى ىشكى ءونىمى مەن ءوندىرىس كوزىنىڭ كوپ بولىگى اۋىل شارۋشىلىعى سەكتورىندا قالىپتاسىپ وتىرعان مەملەكەتتە ادامداردىڭ اۋا كوشۋى مەن جۇمىس قولىنىڭ ءبىر جەرگە شوعىرلانۋى تەك قانا الەۋمەتتىك ۇيلەسىمسىزدىككە اكەلىپ قويماي, ەڭبەك نارىعىنىڭ دا اۋىتقۋىنا سوقتىراتىن جاعداي. دەرەكتەر بو­يىنشا, الىس اۋىلداردىڭ جەكەلەگەن ەلدى مەكەندەرىنەن كوشىپ كەتۋشىلەردىڭ ەسەبىنەن, بۇعان دەيىن اۋىل مارتەبەسىن يەلەنىپ كەلگەن مەكەندەر ەسەپتەپ شىعارىلىپ جاتىر. جالپى, قازاقتىڭ قالا جاعالاپ, ات باسىن ءنوپىرلى ورتالىققا بۇرعانىنا شيرەك عاسىرعا جۋىقتادى. وسى ۋاقىت ىشىندە شاھاردىڭ ءوز ادامىنا اينالعاندار دا كوپ, وگەيسىپ جۇرگەندەر دە جەتەدى, نە ءسىڭىپ كەتە الماي, نە كەرى قايتا الماي باسى قاتقاندار دا از ەمەس. وكىنىشتىسى, قازاق ءالى قالالىق ۇلت بولا العان جوق. ويتكەنى, قازاقتىڭ قالاعا ءسىڭىسۋى قيىنداۋ بولىپ تۇر. ءبىر قىزىعى, قازاقتىڭ قالاعا سىڭبەي وتىرعاندىعىنىڭ سەبەپتەرىن تولىق زەرتتەپ, ناقتى شەشۋ جولدارىن ۇسىنىپ وتىرعان ءتيىستى مەكەمە نەمەسە عالىمدار تاعى جوقتىڭ قاسى ەكەن. دەمەك, ءدال وسى ىشكى ميگ­راتسيا ماسەلەسىندە اركىم قولى جەتكەنشە ارەكەتتەنىپ, مۇمكىندىگى جەتكەنشە ماسەلەسىن شەشىپ جاتىر دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءبىر قاۋىپتى ناتيجەسى حالىق كوپ شوعىرلانعان قالالاردىڭ باس جوسپارىنا قاتىستى بايقالىپ وتىر. ونىڭ سيپاتىن اشۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن ۋربانيزاتسيا ورتالىعى بولىپ وتىرعان الماتى قالاسىن مىسالعا الايىق. الەۋمەتتىك قايشىلىقتار دا بولماي قالعان جوق. «شاڭىراقتاعى», «باقايداعى» قاقتىعىستار, «قالقامانداعى» جەر داۋى شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەردىڭ تىم كوپ ەكەنىن اشىپ بەردى. بىلايشا ايتقاندا, الماتىنىڭ ماڭايى شاھار كەيپىنەن ايىرىلدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل ءبىر الماتىنىڭ باسىنداعى جاعداي ەمەس. قازىر شىمكەنت ۇزىننان-ۇزاق دۋالدارعا تولىپ بارا جاتىر. تارازدا دا جۇرت بىلگەن جوباسىمەن قالا اينالاسىنا قاراشا ۇيلەردى قاپتاتتى. استانا ماڭىندا اۋىز سۋعا ءزارۋ قالا تيپتەس اۋىلدار جەتەرلىك. كەزىندە جەر الىپ, شاماسى جەتكەنىنشە ءۇي سالعان جۇرت استانانىڭ وڭتۇستىك-شىعىس اۋدانىن ءتۇرلى قاراما-قايشىلىقتار بەينەسىنە اينالدىرىپ جىبەردى. اتىراۋداعى ورتالىق كوشەنىڭ اينالاسى عانا قالا سيپاتتى, باسقا تۇستارى سول قاراشا ۇيلەر ەكەنىن تۇرعىنداردىڭ وزدەرى مويىندايدى. مۇنىڭ سىرتىندا, تىرەك قالالاردا وزگە وڭىردەن كوشىپ كەلگەن وتباسىنا ءۇي جانە جۇمىس تابۋ ماسەلەسى وتكىر تۇر. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوپ بولىگى ۇلكەن قالاعا تاۋەكەلگە بەل بايلاپ كوشەدى, سوندىقتان دا كەزدەيسوق جالاقىعا ءومىر سۇرەدى, ۇساق كوشە ساۋداسىمەن اينالىسىپ,  قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ەڭبەكتەنەدى. ءتىپتى, كەلۋشىلەردىڭ كوپشىلىگى قالاداعى جايسىز, قۇلاعالى تۇرعان ۇيلەردى مەكەندەيدى. دەمەك, ادامدار وسىلايشا  الەۋمەتتىك اۋتسايدەرلەردىڭ قاتارىن تولتىرىپ وتىر. قىلمىستىڭ ءورشۋى مەن جۇمىسسىزدار ارمياسىنىڭ ارتۋى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. قازىرگى كۇندەگى تۇراقتى جانە ۋاقىتشا تىركەۋ جاعدايىنىڭ قوعام تاراپىنان قابىلدانباي, قىزۋ قارسىلىققا ۇلاسۋى دا ۇلكەن قالالارداعى جۇيەسىز كوشى-قوننىڭ اششى «جەمىسى» ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. جالپى, مۇنداي ءۇردىس  بۇكىل الەمدە بولعان ەكەن. قازىر دە ءجۇرىپ جاتىر. بىراق, ءبىز دامۋشى ەل رەتىندە  سول ۇدەرىستەردىڭ جاقسى تۇسىن عانا ۇلگى ەتىپ الساق  كەرەك-ءتى. جوق, كەرىسىنشە بولدى... دەمەك, ىشكى ميگراتسيانى رەتتەۋدىڭ كۇن تارتىبىنە شىعۋى زاڭدىلىق. ايتپاقشى, دەرەكتەر اۋىلدىق جەرلەردە جالپى حالىقتىڭ 47 پايىزى تۇرادى دەيدى. بۇل ەل تۇرعىندارىنىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى دەگەن ءسوز. دەمەك, ۋربانيزاتسيا ءۇردىسى ءالى تولىق كۇشىنە مىنبەگەنى مە؟ جانە ءبىر دايەككە سەنسەك, سول 47 پايىز ۇلەستىڭ تەك 25 پايىزى عانا  اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەيدى ەكەن... قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان»