گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلار قاۋىپسىزدىگىنە بەي-جاي قارامايىق

ءبىزدىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىمىزعا ەلىمىزدەگى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى سەبەپ بولىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكامىزدا التى ءجۇز ەلۋدەن اسا ءىرى سۋ قۇرىلعىلارى مەن سۋ توعاندارى بار, بۇل گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلار نەگىزىنەن ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامىعان جانە حالىق تىعىز ورنالاسقان ايماقتارعا سالىنعان. وسى سالا ماماندارىنىڭ اي­تۋىن­شا, سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىنىڭ ناقتى توزۋى 60% قۇرايدى جانە سترا­تە­گيا­لىق ماڭىزى بار گيدروتەحنيكالىق قۇرىل­عى­لاردىڭ بەرىكتىگى مەن قاۋىپسىزدىگى تومەندەگەن. سونىمەن قاتار, 30-40 جىلدان اسا ۋا­قىت پايدالانۋدا بولعان بوگەتتەردىڭ اپات­قا ۇشىراۋ ىقتيمالدىلىعى كۇرت ارتا­تىن­دى­عى دا بەلگىلى. سوندىقتان سۋ توعاندارىن بۇزىپ وتەتىن تولقىنداردىڭ اسەرىنەن بو­لاتىن زاقىمدار مەن قيراۋدان كەلەتىن الەۋ­مەتتىك سالدار مەن ماتەريالدىق شى­عىن­دار باسقا ينجەنەرلىك قۇرىلعىلاردا بولاتىن اپاتتارمەن سالىستىرعاندا شىعىنى وراسان زور. وسى بوگەتتەردەگى اپاتتار كەزىندە بولعان ادام ءولىمى مەن ماتەريالدىق شىعىندار تابيعات اپاتىنىڭ سالدارىمەن تەپە-تەڭ بولىپ كەلەدى. بۇعان الماتى وبلىسى قىزىلاعاش اۋىلىندا بولعان سۋ تاسقىنى ناقتى مىسال بولا الادى, سۋ بوگەتىنىڭ بۇزىلۋى سالدارىنان تۇرعىن ۇيلەردى تۇگەل سۋ شايىپ, جۇزدەگەن ادام باسپاناسىز قالدى, ادام ولىمىنە اكەلدى. بۇل – قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى ورىن العان ەڭ اۋقىمدى قايعىلى وقيعا. وسى قايعىلى وقيعانىڭ ورىن الۋى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – الەۋەتتى قاۋىپتى وبەك­تىلەر قاتارىنا جاتاتىن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلاردى قاۋىپسىز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا زاڭدى تۇرعىدا مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ بولماۋى. كوكتەم بولسا, كەلدى. بۇل اسا ساقتىقتى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان اتالعان ماسەلەنى زاڭدىق تۇرعىدان رەتتەۋ كەشەۋىلدەتىلمەۋى ءتيىس. دامىعان ەلدەردىڭ وسى سالاداعى زاڭنامالارىن تالدايتىن بولساق, بوگەت­تەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ورتاق ماسەلەنى وقشاۋلاپ الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ولارعا بوگەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى سالا­سىن قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق تۇرعىدان رەتتەۋ نىسانى, رەتتەۋشى ورگاننىڭ قۇزىرەتى مەن قۇقىعى, رەتتەۋ رەجىمىنىڭ مازمۇنى جاتادى. بوگەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى قاتىناستى مەملەكەتتىك رەتتەۋ ىمىراسىز ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ءىرى كولەمدە الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق سالدارعا الىپ كەلەتىن اپاتتار كە­ز­ىندە قۇقىقتىق كەلىسپەۋشىلىكتەر تۋىن­دايدى, اپات سالدارىنان شىعىننىڭ ەداۋىر كولەمدە بولۋىنا بايلانىستى ولاردى جويۋ تەك مەملەكەتتىك زاڭنامالار جانە سولارمەن قاراستىرىلعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر نەگىزىندە عانا مۇمكىن. سونداي-اق ەرەكشە ستراتەگيالىق ما­ڭىزى بار سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلعى­لارىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلمەگەن بوگەتتەردى جەكەشەلەندىرۋ ءتارتىبى, مەنشىك يەسى اۋىسقان جاعدايدا ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى قالاي قامتاماسىز ەتىلەتىندىگى دە ەسكەرۋسىز قالىپ وتىر. كورسەتىلگەن دەرەكتەر سۋ قويمالارى­نىڭ جانە باسقا دا سۋباعاندىق گيدروتەح­ني­كالىق قۇرىلعىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى سالاسىندا قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ قاجەت ەكەندىگىن كورسەتەدى. وسى سەبەپتى ۇكىمەت اتالعان ماسەلەنى كەشىكتىرمەي قولعا الۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز. روزاقۇل حالمۇرادوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.