نەگە «جاۋىردى جابا توقىپ» ءجۇرمىز؟

ۇيدەن شىققانىمدا كۇن ارقان بويى كوتەرىلىپ قالعان ەكەن. ءۇيدىڭ جانىنداعى كارتوپ ەگەتىن شارباقتىڭ قاسىندا ءىنىم نۇربول قايىڭنىڭ دىڭىنەن كەسىلگەن جاڭعىرىققا سالىپ توقىمنىڭ شوقتىقتى جاباتىن جەرىن وتكىر باكىمەن دوڭگەلەتىپ ويىپ جاتىر ەكەن. – نە ىستەپ جاتىرسىڭ, – دەپ سۇرادىم. – وتكەندە قويدىڭ كەزەگىندە بالالار كوك اتتى تاڭ اسىرماي, ەرتوقىمىن ىس­تىق­تاي العان ەكەن. شوقتىعى كۇلدىرەپ قالدى. جارىقتىق جىلقىنىڭ تەرىسى وگىز تەرىسى تالىستان سىنىقسۇيەم جۇقا بولماسا دا سۋىتپاي السا جاۋىر بولىپ قالادى. ال دوڭگەلەتە كەسىپ جاتقانى, توقىمنىڭ الا­قانداي تەسىگى جاۋىردى قاجاماۋىنا جاق­سى. تەك ءتوسايىلىن قاتتىراق تارتسا بولعانى. – از كۇنگە بوساتىپ جىبەرمەيسىڭ بە؟ قوڭ جيناسىن, جاۋىرى جازىلسىن,–دەيمىن مەن. – جوعا, ءتورت-بەس ءۇي بەتىنە قاراپ وتىرعان جالعىز اتتى ءدال قازىر قايتىپ بوساتارسىڭ. جاۋىرىن جابا توقىمداپ, قار تۇسكەنشە جۇرە تۇرامىز, – دەدى ءىنىم. ءدال وسى ارادا «جاۋىردى جابا تو­قىمداپ» دەگەن ءسوز ساناما ساق ەتە ءتۇستى. ءبىز عوي, قالام ۇستاعاندار, قانشاما جىلدان بەرى «جاۋىردى جابا توقىپ» دەپ جازىپ كەلەمىز. انىعىندا ونىڭ دۇرىسى جاۋىردى جابا توقىمداپ ەكەن عوي. قالاي بىلمەگەنبىز. ىنىمدىكى وتە قيسىندى, رەتى دە سولاي ءبىر اۋىز ءسوزىن جادىما توقىپ الدىم. بىراق, وزىنە ءتىس جارىپ ايتقانىم جوق. بىلمەستىگىمىزدى بىلسە, قارەكەتىمىزدەن تۇڭىلەر دەپ قىم­سىنعانىم عوي. ءىنىم اڭگىمەنى ءارى قاراي قاۋزادى. – ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ بالالارى شەتىنەن اڭشى. ءىرى فيرمالار ەگىن ەگۋدى قويعان سوڭ اناۋ جالعىزتاۋدان بەرى قارايعى, قاراعاشتىڭ باۋىرىنداعى قالىڭ اعاشتىڭ ەتەگى, جارقىن كولىنىڭ وڭ قا­باعى مەن سول قاباعى تۋسىراپ بوس جاتىر. قازىر سول جەرلەردى الابوتا, ارام­شوپ باسىپ كەتتى. قۇددى كيىز دەرسىڭ. اراسىندا تۇلكى, قويان ءتارىزدى ۇساق اڭ, ەلىك جىرتىلىپ ايىرىلادى. باسقا ىستەيتىن ەرمەگى بولماعان سوڭ اۋىلدىڭ جىگىتتەرى جۇيرىك يت ۇستاپ, اڭ اۋلاۋعا كوشكەن. بۇرىن ىلۋدە ءبىر كەزدەسەتىن تۇلكى دەگەنىڭىز قويداي ءورىپ ءجۇر. قىز-كەلىنشەكتىڭ كوڭىلى قۇندىزعا اۋىپ كەتكەن سوڭ, تۇلكى تەرىسى قادىرسىز بولىپ قالدى عوي. ءجۇنى جەتىلىپ, تۇبىتتەنگەن العاشقى قانسونار­دا دا ەشكىم ­اۋلاي بەرمەيدى. يلەپ, تىماق تىگەتىن دە ىسمەر جوق. تەك قىزىق ءۇشىن يتتەرگە الدىرىپ, ءايت­پەسە اتىپ كەتەمىز. وتكەندە تۇلكىنىڭ ءبىر اپانىن قازىپ ەدىك, ءۇش تاۋىق, ەكى جابايى ۇيرەك شىقتى. كۇشىكتەرىنە اكەلىپ تاستاعان جەمى بولۋ كەرەك. ءبىر عانا تۇلكىنىڭ كەسىرىن كوردىڭىز بە؟ – دەدى ءىنىم, – قازىر ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ با­­لا­­لارى اڭ دەگەندە ىشەر اسىن جەرگە قويادى. اڭ تۋرالى اڭىراتىپ ايتقان اڭگىمە­نىڭ اراسىنان ءسۇزىپ العانىم, «ىشەر اسىن جەرگە قويادى» دەگەن ءسوز. ال ءبىزدىڭ جۋرناليستەر «ىشكەن اسىن جەرگە قويادى» دەپ جازادى. ءوزىڭىز ويلاپ قاراڭىزشى, ءىش­كەن اسىڭىزدى قانشا تىرىسساڭىز دا جەر­گە قويا الماس ەدىڭىز. ءىشىپ قويدىڭىز عوي. اۋىلدان ولجالى ورالدىم. راس, باياعىداي قورجىنىڭنىڭ ەكى باسىن تولتىرىپ جىبەرەتىن قوماقتى سىيى جوق. ەسەسىنە ءۇش ءسوزدى تۇزەتىپ, انىعىن الا قايتتىم. قالام ۇستاعان ادامعا از ولجا ەمەس قوي. بايقال ءبايادىلوۆ, جۋرناليست كوكشەتاۋ