«الداسپان» – قازاققا قاجەت قۇرال

ول – قالادا تۋىپ, اسفالتتا وسكەن كوپ قازاقتىڭ ءبىرى. بىراق ونىڭ جانى – ناعىز قازاق. بۇدان ون بەس جىلداي بۇرىن قازاقى بولمىستاعى جاتتىعۋلار جيىنتىعىن ويلاپ تاۋىپ, ونى تىنىم تاپپاي تولىقتىرىپ, ۇنەمى جەتىلدىرۋمەن كەلەدى. ونىڭ ەسىمى – بەيبىت ەسماعامبەتوۆ. مىنا تۇرعان اسپاناستى ەلىندە, اناۋ ءۇندىستاندا قازىرگى تاڭدا حالىقتىڭ ۇلكەن-كىشىسى يوگا مەن تسيگۋندى جاندارىنا سەرىك ەتىپ, ءومىر سالتتارىنا اينالدىرعان. بەيبىت ءماجيت ۇلى دا ءوزىنىڭ «الداسپان» جاتتىعۋلار جيىنتىعى قازاقتىڭ قاجەتىنە اينالعانىن قالايدى. سول ماقساتپەن 2012 جىلى «الداسپان» جايلى نۇسقاۋلىق كىتاپ جازىپ تا شىعاردى. جالپى, بەكەڭنىڭ ەسىمى بەلگىلى ءبىر ورتادا جاقسى تانىمال. ول كاراتەدەن كسرو چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى, «قارا بەلبەۋ» يەگەرى, قويان-قولتىق جەكپە-جەكتەن سپورت شەبەرى. بۇعان قوسا, التى جىلدان بەرى يماندىلىق جولىنا ءتۇسىپ, بەس ۋاقىت نامازىن قازا جىبەرمەي كەلەدى. «الداسپاندى» ويلاپ تاپقانى دا ءبىر تاريح. بەيبىت وردابۇزار وتىزدان اسقان شاعىندا ءجيى اۋىراتىندى شىعارعان. سۋىق تيسە بولدى, تىنىس مۇشەلەرى تارىلىپ, وكپەسى قابىنىپ, بارا-بارا سوزىلمالى دەرتكە اينالادى. ءدارى-دارمەكپەن ەمدەلگەننەن ەشتەڭە شىقپايدى. كەرىسىنشە, سول ەم-دومداردان كەيىن اسقازانى, باۋىرى مەن بۇيرەگى اۋىراتىن بولعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اعزاداعى زات الماسۋ ۇدە­رىسى تولىعىمەن بۇزىلادى. بۋىن-بۋىنى سىرقىراپ, بەلى شويىرىلادى. وتىزعا ەندى جەتكەن جان ءوزىن مۇگەدەك جانداي سەزىنگەن. سپورتتىڭ كومەگى تيەر دەپ, كۇندە تاڭەرتەڭ جۇگىرىپ تە كوردى, باياعى سەرىگى –  كاراتەنى دە قايتا قولعا الدى. ەش ناتيجە بەرمەدى. كۇش-قۋاتى كەمىپ, ودان سايىن شوگە بەردى. سودان, امال جوق, ەمدەلۋدىڭ باسقا جولدارىن قاراستىرا باستايدى. ءسويتىپ جۇرگەنىندە, ليساكوۆسك قالاسىندا ءبىر ەمشىگە كەزدەيسوق جولىعادى. الگى ادام سىنىق سالاتىن, ءمانۋالدى تەراپيامەن شۇعىلداناتىن, ادام پسيحولوگياسى مەن ىشكى اعزاسىنىڭ قىر-سىرىن جاقسى بىلەتىن ەمشى ەكەن, سول كىسىدەن ءبىراز ۋاقىت ءدارىس الىپتى. بەس جىلعا جۋىق قىستىڭ كوزى قىراۋدا مۇزداي سۋعا شومىلعانى دا بار. بىراق سۋىق سۋعا ءتۇسۋدىڭ پايداسىنان زيانى كوپ بولدى. وزىنە كەرى اسەرى بولماسا دا, ونىمەن بىرگە شومىلعان ءبىراز ادام وسى داعدىدان كادىمگىدەي دەرتتى بولىپ شىقتى. تاستاي سۋعا شومىلۋ بارلىق ادامعا بىردەي پايدالى ەمەس ەكەن. بۇدان سوڭ الگى تانىس ەمشىدەن ۇيرەنگەن جاتتىعۋلاردى جاساي باستايدى. بۇل جاتتىعۋ­لاردىڭ ءمانىسى – باپپەن كەرىلىپ-سوزىلىپ, بۋىن-بۋىننىڭ جەلىن ءۇزىپ, قۇرىس-تۇرىستى جازۋ. ۋاقىت وتە كەلە بۇل جاتتى­عۋلاردى ءوز بەتىنشە جەتىلدىرۋگە كوشەدى. تىنىس الۋ جولىنىڭ جاتتىعۋلارىن قوسىپ, شىعىس جەكپە-جەكتەرىنىڭ بوي قىزدىرار تاسىلدەرىمەن, فيلوسوفيالىق تۇجىرىمدامالارمەن تولىقتىردى. ءسويتىپ, كەي ەلەمەنتتەرى يوگا مەن تسيگۋنعا ۇقساس جاتتىعۋلار جيىنتىعى قالىپتاسا باستادى. باسىندا بۇل جاتتىعۋلاردى ءوز اينالاسىندا جۇرگەن ادامدارعا كورسەتەدى. ولارعا بۇل ەرمەگىنىڭ ۇناعانى سونشا, ۇزاماي كوپ ادام قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاپتى. ولاردىڭ ءبارى: «بۇل جاتتىعۋلار قايدان شىقتى, قالاي اتالادى؟», – دەپ سۇرايدى. شىنىندا دا, جاتتىعۋلار جيىنتىعىنا ءبىر اتاۋ كەرەك ەكەن دەپ ويلانىپ جۇرگەنىندە, ءبىر كۇنى ويىنا «الداسپان» دەگەن ءسوز كەلەدى. «شىنى كەرەك, باسىندا بۇل ءسوزدىڭ ماعىناسىن دا بىلمەيتىن ەدىم. سوزدىكتەن قاراسام, باتىر بابالارىمىز جاۋعا سىلتەگەن بولات سەمسەر ەكەن. وسىنداي ۇندەستىكتەر كوكەيىمدەگى تۇپكى ويدى تاپ باسقان سوڭ, وسى ءسوزدى جاتتىعۋلار جيىنتىعىنا اتاۋ رەتىندە تاڭدادىم», – دەيدى بەيبىت ءماجيت ۇلى. سودان, 2004 جىلدان باستاپ قاراعاندى قالاسىندا قىزىعۋشىلىق تانىتقان اۋەس­قوي جانداردى جيناپ, «الداسپان» جات­تىعۋلارىن ۇيرەتە باستادى. قاراعان­دى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردى تەگىن جاتتىق­تىردى. جۇرتتىڭ «الداسپانعا» دەگەن قىزىعۋ­شىلىعى وتە جوعارى بولدى. ستۋدەنت­تەر بۇل جاتتىعۋلار جيىنتىعىنىڭ قىر-سىرىن زەرتتەپ, رەفەرات, عىلىمي جۇمىستار دا جازدى. «الداسپاندى» بۇقارا اراسىنا شىعارۋ ءۇشىن وكىمەت تاراپىنان قولداۋ قاجەت. جالپى, بۇل باعىتتا ءبىراز شارۋالار اتقا­رىلدى دا. بەكەڭ بىرنەشە جىل بۇرىن استانا قالاسىندا وتكەن اۋىل سپورتىنىڭ القالى جيىنىنا قاتىسىپ, «الداسپان» جاتتىعۋلار جيىنتىعى جونىندە بايانداما جاساپ, شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزدى. شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار ۇناتىپ, حابارلاسامىز دەپ ۋادە بەرگەن. پاۆلودارداعى جوعارى وقۋ ورنى دا وسى جاتتىعۋلار جۇيەسىن عىلىمي تۇردە زەرتتەپ, وقۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋگە تالپىندى. ايتا كەتۋ كەرەك, «الداسپاننىڭ» ءۇندىنىڭ يوگاسىنان, قىتايدىڭ تسيگۋنىنان وزگەشەلىگى سول, ونىڭ كوزدەگەنى – تەك ادامنىڭ دەنساۋلىعى, ءتان مەن جاندى ساۋىقتىرۋ. ال يوگانىڭ سىرتىندا كوپ دىندىلىك تۇرسا, تسيگۋننىڭ استارىندا شاماندىق جاتىر. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دەندەپ ەنىپ كەتكەن بۇل جاتتىعۋلاردىڭ استىرتىن ءمانىسى جات ءدىندى جاسىرىن ۋاعىزداۋ بولۋى مۇمكىن. – «الداسپان» جاتتىعۋلارىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزسە, كوپ پايداسى تيەر ەدى, – دەيدى بەيبىت ءماجيت ۇلى. – پارتادا ساعاتقا جۋىق ۋاقىت تاپجىلماي وتىراتىن بالالار ءۇشىن كەرىلىپ-سوزىلۋ تۇرىندە ورىندالاتىن, بەل مەن ومىرتقانىڭ شارشاعانىن باسىپ, بۋىن مەن بۇلشىق ەتتەردىڭ تارتىلۋىن قالپىنا كەلتىرەتىن «الداسپان» جاتتىعۋلارى تاپتىرماس كومەك. ونىڭ ۇستىنە تىنىس الۋ جاتتىعۋلارى دا بالالاردىڭ تىنىعىپ, سەرپىلۋىنە, ويلاۋ جۇيەسىنىڭ سەرگۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. جالپى, «الداسپان» جاتتىعۋلارى قىزمەت بولمەلەرىندە ۇزاقتى كۇن وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىن ادامدارعا مەيلىنشە پايدالى. ۇستەل باسىندا, كومپيۋتەر الدىندا كوپ وتىرعان ادامنىڭ بەل ومىرتقاسىنا, اياق-قولىنىڭ بۇلشىق ەتتەرىنە, جۇيكە جۇيەسىنە كوپ سالماق تۇسەدى. دالاعا شىعىپ, ءبىر مەزگىل تازا اۋا جۇتپاعان سوڭ, ونىڭ تىنىس الۋ مۇشەلەرى, ىشكى اعزالارى دا شار­شاپ-شالدىعادى. سونى ەسكەرە بەرمەيتىنىمىز وكىنىشتى. «الداسپاننىڭ» ءتاندى ساۋىقتىرار قاسيەتىنەن باسقا, ادامنىڭ وي-ساناسىن تازارتاتىن قۇدىرەتى دە بار. جالپى, بۇل جۇيەنىڭ ادامعا اسەر ەتەر باعىت-باعدارى كوپ-اق. سونىڭ ءبىرى – «الداسپان» ادامعا ءوز ءتانىنىڭ نەنى قالايتىنىن سەزىپ-بىلۋگە, ىشكى ۇيلەسىمگە جەتۋگە ۇيرەتەدى. كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتىڭ يلەۋىندە ءجۇرىپ ادام بالاسى ىشكى جان-دۇنيەسىنە ۇڭىلە بەرمەيدى. سوندىقتان, بۇل جەردە ادام ءوزىن-ءوزى تانىپ, ءتانى مەن جانىنىڭ نەنى قالايتىنىن سەزىنۋ ءۇشىن «الداسپانمەن» از عانا اينالىسىپ كورۋى كەرەك. «الداسپاننىڭ» تاعى ءبىر قىرى – مۇندا ادام وزىنە-ءوزى بۋىنعا, سۇيەككە, بۇلشىق ەتتەرىنە مىقتى ماسساج جاساۋعا داعدى­لانادى. ياعني, جاتتىعۋلار جيىنتىعى, تىنىس الۋ جاتتىعۋلارى جانە وزىنە-ءوزى ماسساج جاساۋ – مىنە, «الداسپاندى» تابىستىڭ بيىگىنە كوتەرەر ۇشتاعان وسىلار. جالپى, «الداسپان» – ەرتەدەگى كوش­پەندىلەردىڭ جاۋىنگەرلىك ۇرىس جۇيە­سىنەن الىنعان فيزيكالىق جاتتىعۋلار كەشەنى. بۇل جاتتىعۋلار قۇرامىنا ۆەكتورلىق ماشىقتى, ياعني دەنەنىڭ قاراما-قارسى باعىتقا كەرىلۋىن پايدالانا وتىرىپ, ءتاننىڭ كۇش-قۋات باعىتىنىڭ جەلىسىن, سىڭىرلەر مەن ىشكى بۇلشىق ەتتەردى سوزعىلاۋ ادىستەرى كىرەدى. «الداسپاننىڭ» ساۋىقتىرۋ جۇيەسى ادام اعزاسىن ءتۇرلى زياندى قالدىقتاردان تازارتىپ وتىرادى. بۇل جاتتىعۋلار جيىنتىعى جاس تالعامايدى: جاس پەن كارىگە, ەر مەن ايەلگە ورتاق. بۇل, اسىرەسە, بەل ومىرتقاسى مەن سۇيەك-بۋىندارى سىرقىراپ اۋىراتىن, جۇرەك-قان تامىرلارىنىڭ اقاۋى بار, اسقازان-ىشەك قۇرىلىسىنىڭ جۇمىس ىرعاعى بۇزىلعان جانە سۋسامىرى, باسىنىڭ ساقيناسى بار, جۇيكەسى جۇقارعان ادامدار ءۇشىن وتە ءتيىمدى جاتتىعۋلار جۇيەسى. «الداسپانمەن» تابيعات اياسىندا, جۇمىس ورنىندا, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كەز كەلگەن جەردە شۇعىلدانا بەرۋگە بولادى. قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى