پەداگوگ – ورىنداۋشى ەمەس, رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋشى

قازاق ءۇشىن تاڭىردەي ءتاۋ ەتەتىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدى­عىنا وراي, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى ەلوردادا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزدى. مۇنداي القالى جيىن داستۇرگە اينالعانىن ايتا كەتسەك دەيمىز. بيىلعى ديدارلاسۋدىڭ تاقىرىبى «ءبىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەر اياسىن كەڭەيتۋ: اپروباتسيا مەن تاراتۋ» دەپ اتالادى. ايتۋلى ءىس-شاراعا 700-دەن استام قاتىسۋشى تىركە­لىپتى. ولار­دىڭ ىشىندە 70-كە جەتە­قابىل حالىقارالىق ماماندار مەن ساراپشىلار بار ەكەن. وعان قوسا «نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەپتەرىنىڭ» سترا­تەگيا­­­لىق سەرىكتەستەرى: كەم­بريدج ۋني­ۆەرسيتەتى جانە كەم­بريدج مەك­تەپتەرىنىڭ سترا­تە­گيا­لىق سەرىك­تەستەرى ورتا­لى­عى ( ۇلى­بريتانيا), لون­دون ۋني­ۆەر­سيتەتتىك كوللەدجى ( ۇلى­بري­تانيا), ءسىتو پەداگو­گيكالىق ءول­شەۋىشتەر ينس­تيتۋتى جانە حا­لىقارالىق مەكتەپتەر كەڭەسى (ني­دەرلاند), دجونس حوپ­كينس ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ دارىندى بالالار ورتالىعى (اقش), سونىمەن قاتار, ماسساچۋسەتس تەحنولوگيا ينستيتۋتى, پەنسيلۆانيا, ميچيگان, اريزونا شتاتتارى ۋني­­ۆەرسيتەتتەرىنىڭ پروفەسسور­لارى مەن ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) وكىلدەرى, جا­پونيانىڭ ين­نوۆاتسيالىق مەك­تەپتەر جۇيەسى, سكولكوۆو يننوۆاتسيالىق ورتا­لىعى, «PASCO scientific», «Educational Solutions», CTY International وكىل­دەرى قاتىستى. العاشقى ءسوزدى ءماجىلىس دەپۋتاتى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باقىتجان ءابدىرايىم الىپ, وتانىمىزداعى ءبىلىم مەن عىلىم جۇيەسىنىڭ زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلۋى تۋرالى جان-جاق­تى ايتتى. ال قازاقتىڭ ايتۋلى قىزدارىنىڭ ءبىرى, بۇكىل سانالى ءومىرىن ەلدىك ءبىلىم ىسىنە ارناعان ءشامشا بەركىمباەۆا ءتاۋ­ەلسىزدىك بەرگەن باق پەن با­قىتتى بايانداي كەلىپ, ۇلت قازى­ناسىن ۇرپاققا ۇيرەتۋ جايىنا توقتالدى. ال «نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتور­ايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ءتور­تكۇل دۇنيەدەگى وزىق ءبىلىم بەرۋدىڭ توزىعىن ىسىرىپ, وزىعىن تالقىعا سالىپ, ۇلتتىق ۇلگىمەن ۇيلەستىرە وتىرىپ وقۋشىلارعا جەتكىزۋ ماسەلەسىنە تەرەڭدەپ بارىپ, بۇل كونفەرەنتسيا اياسىندا قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ 5 پلەنارلىق, 50-گە جۋىق سەكتسيالىق وتىرىسى بولاتىنىن, بۇعان قوسا 165 بايانداما جاسالاتىنىن العا تارتتى. ول, سونىمەن بىرگە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلىندا جەتكەن ورەلى ىستەرىمىزگە, ءورىستى جۇمىستارىمىزعا توقتالىپ, جيىننىڭ نەگىزگى ماقساتى مۇعا­لىمدەر مەن زەرتتەۋشىلەر, الەۋمەت پەن قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ماڭىزدى تاجىريبەنى بەيىمدەۋ جانە تاراتۋ, ول ءۇشىن وسىنداي ءتيىمدى ديالوگتاردىڭ قا­جەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇرىن­عى كونفەرەنتسيالاردا ورتا­عا سالىنعان وزىق ۇلگىلەر قازىر وتا­نىمىزدا شەشىمىن تاۋىپ جات­قانىن, «نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مى 2016 جىلدان ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ «ءبىلىم بەرۋ-2030» جوباسىنىڭ قازاقستانداعى ۇيلەستىرۋشىسى بولىپ تابىلاتىنىن, بۇل وتانىمىزداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنىن جەتكىزدى. «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت» دەر­بەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ پرە­­زيدەنتى شيگەو كاتسۋ ۇلتتىق برەندكە اينالعان ءارى قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك تاجىريبەسىن بىرىكتىرەتىن وقۋ ورداسىنىڭ وتكەنى مەن بولا­شاعىنا تالداۋ جاساسا, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك ەرى اياگۇل ميرا­زوۆا اعارتۋ ىسىندە «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ۇل-قىزدىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ جايىن قوزعادى. حالىق­ارالىق باسقوسۋدا بۇدان وزگە دە ازاماتتار ەلدىك ءىستى ەسەلەپ ارتتىرۋ جولىندا وزدەرىنىڭ بايلامدارىن ورتاعا سالدى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشى­لاردىڭ كەيبىر تولعاقتى ويلارىنا توقتالار بولساق, ولار عىلىم الەمىن ءبىلىم بەرۋ ىسىنە تارتۋدى, مەكتەپتە اركەز ادىلەتتىلىك ور­ناتۋ جايىن, ءبىلىم سالاسىنا بولىنگەن قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋدى قاداعالاۋ تۇسىن  العا تارتىپ, كەيدە وقىتۋ تەحنولوگياسى دەپ ايتۋ بار دا, ونى پايدالانۋ ۇيلەسە بەر­مەيتىنىن, وقۋ مەن وقىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن جەتىلدىرۋ, وقۋشىنىڭ ءبىلىمىن تىكەلەي باعالاۋدى دا اتادى. قازىرگى داۋىردە ينتەرنەتتىڭ ءرولى زور ەكەنىن, ءار وقۋشىعا بەر­گەن تاپ­سىرما جاۋابىن تىركەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك مولىن, پسي­حولوگيالىق جاعىنان بالا­لاردى قاداعالاۋ قاپى قالدىرىلمايتىنىن ەسكە سالدى. «ءححى عاسىر وقۋشىلارى قالاي بولۋ كەرەك؟ ولارعا نەنى وقىتۋ قاجەت؟ دەگەن سۇراق تا تالقىعا ءتۇستى. ايتالىق, بۇل عاسىردىڭ بۇگىنى ەرتەڭگە ۇقسامايتىن جاعا­لاستى ساتتە وقۋشىنى ءبىلىم بەرە وتىرىپ تاربيەلەۋ, قورشاعان الەم­مەن جەتە تانىستىرۋ, بۇگىن با­لا بولعانمەن ەرتەڭ ەسەيەتىنىن ەسكە سالۋ دا سارالاندى. سونىمەن بىرگە, اكادەميالىق پاندەردەن وزگە پاندەر بويىنشا ساباقتار ەنگىزۋ جونىندەگى زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىلارى العا تارتىلدى. پروفەسسور كولين ماكلافليننىڭ ( ۇلى­بريتانيادا) مەكتەپتەگى وقۋ­شىلاردىڭ اكادە­ميالىق ۇلگە­رىمىنە جانە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىنا اسەر ەتەتىن اسا ماڭىزدى فاكتور ءبىلىم ساپاسى ەكەنىن اتاپ, ونداعى مۇعالىمنىڭ ءرولىن ەرەكشە باعالايتىنىن جەت­كىزدى. ءبىلىم جۇيەسىن رەفور­مالاۋدا نەمەسە مەكتەپتەگى وقىتۋ تاجىريبەسىن جە­تىلدىرۋدە مۇعا­لىم­نىڭ اتقاراتىن جۇمىسىن ءبولىپ قاراۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالعان ول, پەداگوگتى ورىنداۋشى دەپ ۇقپاي, ءبىلىم رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋشى دەپ قاراپ, ولاردىڭ ۇسىنىسىن دا ەسكەرىپ وتىرۋدىڭ ناتيجەلى بولاتىنىن ەسكە سالدى. الەمدىك ءبىلىمنىڭ وزىق ۇلگىلە­رىن قازاق توپىراعىنا اكەلىپ, ۇلت­تىق بىلىممەن ۇشتاستىرىپ جاتقان «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ قازىرگى جيناقتاعان تاجىريبەسى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا بىرتىندەپ تاراتىلا باستادى. مۇنىڭ وڭ ناتيجەلەرىن القالى جيىنعا قاتىسقاندار جان-جاقتى دايەكتەرمەن اتادى. ەڭ باستىسى, قازاقستاندىق ءداس­تۇردى ساقتاي وتىرىپ, ەڭ مىق­تى الەمدىك تاجىريبە مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ۇتىمدى قولدا­نىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وكىل­دەرىمەن ىسكەرلىك ديالوگ قۇرۋ ءوز ناتيجەسىن بەرمەي قويمايدى. بۇل جۇمىستىڭ بولاشاقتا ۇرپاققا بەرەر تاعىلىمى مول بولارى ءسوزسىز. كونفەرەنتسيانىڭ اياسىندا الۋان ءتۇرلى تاقىرىپتىق كور­مەلەر ۇيىمداستىرىلىپ, جان-جاق­تى قامتىلعان باياندامالاردى الداعى ۋاقىتتا كىتاپ ەتىپ شىعارۋ ماسەلەسى ءوز شەشىمىن تاباتىن كو­رىنەدى. سەكتسيالىق وتىرىستاردا وتاندىق ءبىلىم بەرۋشىلەر  مەن شەت­ەلدىك زەرتتەۋشى-عالىمدار وقۋ ىسىندەگى وزگەرىستەر مەن يننوۆاتسيالار, سالا بويىنشا كوشباسشىلىق, كوپتىلدى مەڭگەرۋ, باستاۋىش ءبىلىم, وقۋ مەن وقىتۋ, مۇعالىمدەردىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارى, ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋ, بالالار تاربيەسى, ءبىلىم بەرۋ رەسۋرس­تارى, وتباسى قاۋىمداستىقتارى جانە قوعام, تاعى باسقا تاقىرىپتار بويىنشا پىكىر الماسىپ, وي ءبولىستى. ەندىگى جەردە, بۇل القالى جيىندا ايتىل­عان ماسەلەلەر تاجىريبەدە قولدانىس تاۋىپ, ۇلتتىق ۇلگىمەن ۇيلەسىپ جاتسا, وتاندىق بىلىمدە دە ءوز ورنىن تاپپاق. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ, «ەگەمەن  قازاقستان»