انا – ۇلت تاربيەسى

قازاقستان ايەلدەرىنىڭ سەزى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى الدىندا عانا ەمەس, حالىقارالىق ايەلدەر مەرەكەسىنىڭ دە قار­ساڭىندا وتكىزىلىپ وتىرعاندىعى وتە ايتا­ر­لىقتاي ماسەلە. ءويت­كەنى, قازاقستانى­مىزدىڭ دەموكراتيالىق, زا­يىر­لى, قۇقىقتىق جانە الەۋ­مەتتىك مەملەكەتكە اينالۋىندا ايەل­دەرىمىزدىڭ ءرولى ەرەكشە زور. «اتا ۇلدى تاربيەلەيدى, انا ۇلتتى ءتار­بيەلەيدى» دەيدى قازاق حالقى. سوندىقتان, قا­زاقستان تاۋەلسiزدiگi جىلدارىنداعى مەملەكەتتىك گەندەرلىك ساياسات وسى تاريحي ۇلتتىق سانا-سەزىمدى جانە سالت-ءداستۇردى قامتي وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلدى. ءيا, مەملەكەتتىڭ وتباسى, ايەل مەن بالا ءجونىن­دەگى ساياساتى, ەڭ الدىمەن, ايەلدەردىڭ قوعامداعى رولىنەن ولارعا دەگەن مەملەكەتتىڭ قامقورلى­عىنان باستالادى دەسەك, وتكەن جىلى عانا 15 جىلدىعىن اتاپ وتكەن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 27 بابىندا «نەكە مەن وت­با­سى, انا مەن اكە جانە بالا مەم­لەكەتتىڭ قورعاۋىن­دا بولادى» دەپ باسا كورسەتىلگەن. ال ءاربىر وتباسىنىڭ ارقاۋى بولىپ تابىلاتىن – تۇرعىن ءۇي, دەنساۋلىق, ءبىلىم, جۇمىس ماسەلە­لەرى مەملەكەتتىڭ نازارىنان ەش­قاشان تىس قالعان ەمەس, ەلباسى­نىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋلارىندا دا بۇل ماسەلەلەر ءوز ورنىن تاۋىپ, شەشىلىپ جاتتى. مىسالى, جاس قازاقستاندىقتارعا الەمنىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا ءبىلىم الۋىنا جول اشقان «بولاشاق» باع­دارلاماسى ەگەمەن­دى­گى­مىزدىڭ ال­عاش­قى قيىن جىل­دارىندا باستالسا, بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءتار­بيەمەن تولىعى­مەن قامتۋعا باعىتتالعان «بالاپان» باعدار­لا­ما­سى بۇگىندە ىسكە اسىرىلۋدا. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XIII سەزىندە سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى العاش رەت تۇرعىندار اراسىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورى­نا كىرەتىن ۇلتتىق كومپانيالار اكتسيا­لارىن ورنالاستىرۋ باعدارلاماسىن جاساۋدى تاپ­سىردى. بۇل – قاراپايىم قازاقستا­ندىقتار­دىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ءارى ولاردىڭ في­نانس­تىق قۇرالدارمەن جا­ڭا­شا جۇ­مىس ىستەپ, قارا­جا­تىن كو­بەيتۋگە ارنال­عان, سون­داي-اق, ءوز ەلىنىڭ ءىرى كا­سىپورىندارىنا تىكەلەي قا­تىستىلىعىن كور­سە­تە­تىن وزىق ۇلگى. سون­داي-اق, بۇل سالادا ۇكى­مەت تا­راپىنان جاسالىپ جاتقان شارالار دا از ەمەس, ءاسى­رەسە, ەڭبەك جانە حا­لىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ جانە ەكو­نو­ميكالىق دامۋ ءجا­نە ساۋدا مينيستر­لىكتەرى ۇلكەن جۇمىس­تار اتقارۋ­دا. وسى اتالمىش مينيسترلىكتەردى ايەل ادام­داردىڭ باس­قارۋىنىڭ ءوزى – ەلىمىزدە گەندەرلىك سايا­سات­تىڭ دۇرىس جولدا ەكەنىنىڭ ايقىن ايعاعى. بۇل ورايدا, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پرەزي­دەنتى­نىڭ جانىن­داعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتبا­سى­لىق-دەموگرا­فيالىق ساياسات ءجو­نىن­دەگى ۇلت­تىق كوميسسيانىڭ جەمىستى قىز­مەتىن دە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ەلىمىزدە «ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىق­تارىنىڭ جانە تەڭ مۇمكىندىكتەرىنىڭ مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەرى تۋرالى» جانە «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» ەكى ماڭىزدى زاڭداردىڭ قابىلدانۋى كونس­تيتۋ­تسيامىزدا كورسەتىلگەن زاڭ مەن سوتتىڭ ال­دىنداعى جاپپاي تەڭدىكتىڭ ۇلتتىق زاڭدار ار­قىلى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ بەلگىسى. اتالمىش زاڭدا مەملەكەت پەن قوعام ءومىرى­نىڭ بارلىق سالالارىندا ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتارىن جانە تەڭ مۇمكىندىكتەرىن قام­تاماسىز ەتۋ ايتىلسا, ال 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىنا سايكەس ايەلدەردىڭ شەشىمدەر قابىلداۋ دەڭگەيىندەگى وكىلدىگىن 30%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بىراق, وسى قاعيدالاردى ىسكە اسىرۋ جانە ورىنداۋ بارىسىندا ءبىز, ايەلدەر قاۋىمى, سول مەجەگە بايىپتى, تۇراقتى ءارى سىندارلى ساياسات ارقىلى كەلۋىمىز كەرەك. ياعني, ءبىز وزىمىزگە ءاردايىم سىن كوزبەن قاراي وتىرىپ, سول باسەكەلەستىك ورتادا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ بارىنە – ءبىلىم جاعىنان, كاسىبي جانە ۇيىمداس­تىرۋشىلىق قابىلەتى جاعىنان تولىعىمەن ساي كەلۋىمىز كەرەك. سوندا عانا, ءبىز قازاقستانى­مىزدىڭ مەملەكەتتىك, ەكونوميكالىق, ساياسي جانە قۇقىقتىق دامۋىندا ءوز ءرولىمىزدى شىنايى ارتتىرا الامىز. مەنىڭشە, بۇل جەردە باستى ماقسات – جاستارىمىزدىڭ ءبىلىمىن جوعارعى دەڭگەيگە قويۋ, ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپ­تاستىرۋ. ارينە, ءبىز, ايەلدەر قاۋىمى, ەلىمىزدە بولىپ جاتقان ساياسي ماسەلەلەردەن تىس تۇرا الماي­مىز, ويتكەنى, قازاقستانىمىزدىڭ ەرتەڭى – وتبا­سى­مىزدىڭ, ۇرپاعىمىزدىڭ – بولاشاعى. ول بولا­شاققا ءبىز كىممەن بىرگە اياق باسىپ, كىممەن بىرگە اتتاناتىنىمىز - ومىرلىك ماڭىزى بار ماسەلە. مىنە, وسى جانە باسقا دا ماڭىزدى ءما­سەلەلەردىڭ بارلىعى ايەلدەر سەزىندە تال­قىلانىپ, وڭ باعا بەرىلىپ, كەڭ بايتاق قا­زاقستانىمىزدىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن ايەل ازا­مات­تارى­مىز وزدەرىمەن ءبىر­گە جاڭا ەكپىن, جا­ڭا باستاما الىپ, ەلى­مىزدىڭ يگىلىگى مەن قا­زاقستانى­مىز­دىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن ەكو­نوميكا­مىز­دا, الەۋمەتتىك سالادا, عى­­لىم مەن بىلىمدە ءجا­نە مادەنيەتتە ءۇل­كەن جەتىستىكتەر كور­سە­تىپ قۋانتارى ءسوزسىز. انار جايىلعانوۆا, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى.