ساراپشىلار كەزدەسۋى

پارلامەنت ماجىلىسىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرىنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ» تاقىرىبىندا حا­لىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋ بولىپ ءوتتى. ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇ­قىقتىق رەفورما كوميتەتى ۇيىمداس­تىر­عان ساراپشىلىق كەزدەسۋگە پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ, حالىق­ارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, قازاق­ستان­نىڭ, مولدوۆا مەن لات­ۆيانىڭ جانە اۆستريانىڭ عالىم­دارى مەن سا­راپشىلارى قاتىستى. 2008 جىلى قازاقستان «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى كونۆەن­تسيا­سىن» جانە «بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مىنىڭ ترانس­ۇلت­تىق ۇيىم­داس­قان قىلمىسقا قارسى كون­ۆەنتسياسىن» راتيفيكاتسيالاۋىنا باي­لانىستى, ءبىزدىڭ ەلىمىز زاڭدى تۇل­عا­لارعا قىلمىستىق, ازامات­تىق-قۇ­قىق­­تىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەۋ, سونداي-اق وتاندىق زاڭنا­ما­نى حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا ءساي­كەس­­تەن­­دىرۋ جونىندە مىندەتتەمە العان-تىن. سونىمەن قاتار, زاڭدى تۇل­عا­لارعا قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى ەنگىزۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى­نىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى №858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىل­عا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇ­قىقتىق ساياسات تۇجىرىمداما­سى­مەن كوز­دەلگەن, ول مەملەكەتتىڭ نور­ما­تيۆ­تىك-قۇقىقتىق اكتىلەرى­نىڭ جوبالارىن ازىرلەۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەك­تيۆاعا نەگىز بولىپ تابىلادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زاڭ­دى تۇلعالاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا وزگە­رىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرا­لى» زاڭنىڭ جوباسى زاڭدى تۇلعا جانە ونىڭ قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءمۇد­دەلە­رى­نە كومپانيالاردىڭ باس­شى­لارى مەن مەنەدجەرلەرى تاراپىنان قىل­مىستار­دى جاساۋدى تەجەۋ جانە الدىن الۋ ماقساتىندا ءازىر­لەنگەن. زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىلمىس­تىق جاۋاپ­تىلىعىن تەك بىرقاتار ەكونو­مي­كالىق (14 قىلمىس قۇ­رامى), ەكولو­گيا­لىق (12 قىلمىس قۇرامى), سىباي­لاس جەمقورلىق (1 قىلمىس قۇرامى) جانە تەرروريستىك (4 قىلمىس قۇرامى) قىل­مىستار ءۇشىن بەلگىلەۋ ۇسىنىلۋدا. بۇل جاعدايدا قىلمىستىق جاۋاپ­تى­لىققا زاڭدى تۇلعانىڭ پاي­داسىنا نەمەسە سونىڭ مۇددە­سىنە قاتىستى ارە­­كەت ەتكەن جانە تىكەلەي قىلمىس جا­سا­عان جەكە تۇلعا دا, تيىسىنشە زاڭ­دى تۇلعا دا تارتىلادى. زاڭدى تۇلعا­لارعا مىنا جازالار قولدانىلادى دەپ كۇ­تىلۋ­دە: ايىپپۇل, بەلگىلى ءبىر قىزمەت­پەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋ نەمەسە زاڭدى تۇلعانى تاراتۋ. وسى باسقوسۋدىڭ ماقساتى زاڭدى تۇلعالاردى قىلمىستىق جاۋاپتىلىق­قا تارتۋ تۋرالى شەت ەل زاڭناماسىنىڭ ءتا­جىريبەدە قول­دانىلۋىن شەت ەلدىڭ قول­دا­نىستاعى زاڭدارىن بەرىلگەن زاڭ جو­با­سىندا كوزدەلگەن نورمالارمەن سا­لىس­تىرمالى تالداۋ ارقى­لى زەرتتەۋ بولدى. ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇ­قىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعا­سى راحمەت مۇقاشەۆ كىرىسپە ءسوز ءسوي­لەپ, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدەگى زاڭداردى زەردەلەۋدە وسى شارانىڭ ماڭىز­دىلىعىنا توقتالدى. اۆستريانىڭ گراتس ۋنيۆەرسي­تەتىنىڭ قىلمىستىق قۇقىق پرو­فەسسورى ريچارد سويەردىڭ زاڭدى تۇلعالاردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى زاڭ­نا­ما­نى قول­دانۋ تاجىريبەسى تۋرالى بايانداماسى تىڭدالدى. كەلەسى كەزەكتە لاتۆيا رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىس قىز­مەتى­نىڭ قارجى پوليتسياسى دي­رەك­تورىنىڭ ورىنباسارى, تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ باسشى­سى ليۋبوۆ شۆەتسوۆا, لاتۆيا رەسپۋب­لي­كاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ ۇيىم­داس­قان قىلمىستار جانە باسقا دا ما­مان­داندىرىلعان سالالار بويىنشا باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ەلگا يونيكانە كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە بوي­ىنشا ءوز ويلارىن ور­تاعا سالدى جانە ءوز ەلدەرىندەگى تاجىريبەلەرمەن ءبولىستى. سونىمەن قاتار, مولدوۆا رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ جەمقورلىقپەن جانە ەكو­نوميكالىق قىلمىستار­مەن كۇرەس ورتا­لىعىنىڭ زاڭناما جانە جەم­قور­لىق­قا قارسى ساراپتاما باسقارما­سى­نىڭ باس ينسپەك­تورى كۋپچا ۆالەري, مولدوۆا رەس­پۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس پروكۋرا­تۋرا­سىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق­پەن كۇرەس ءبولىمىنىڭ III ساناتتاعى زاڭگەرى كاسير الەكساندر ءسوز سويلەدى. ءماجىلىس دەپۋ­تات­تارى­نىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. دوڭگەلەك ۇستەلدە ءماجىلىس دەپۋ­تات­تارى سۆەتلانا بىچكوۆا, ايگۇل سولوۆەۆا, ەلۋباي ورازالينوۆ, سەرىك تەمىربولاتوۆ, ليۋدميلا حوچيەۆا, رامازان سارپە­كوۆ, ولگا كيكولەنكو, ۆيكتور روگالەۆ, باۋىرجان سمايىلوۆ, يراك ەلەكەەۆ شەتەلدىك ساراپشىلارعا سۇراقتار قويىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, پىكىر الماستى. وسى كەزدەسۋدى جۇرگىزگەن زاڭ­ناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كومي­تە­تى­­نىڭ مۇشەسى, دەپۋتات نيكولاي تۋرەتسكي قورىتىندى ءسوز سويلەپ, مۇند­اي باسقوسۋلار­دىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمە­تىن­دە وتە پايدالى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «ەگەمەن-اقپارات».