جوعارى مەكتەپ جەتىستىكتەرى

جوعارى وقۋ ورنىندا ءبى­لىم العىسى كەلەتىندەر كوپ. سەبەبىن ساراپتاپ كورگەنبىز. ستۋدەنت­تەر­مەن سويلەستىك, اتا-انالارىنان سۇرادىق, كىشىگىرىم ساۋال­ناما جۇرگىزدىك. سونداعى بىل­گەنىمىز, وقۋ ورنىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى رەيتينگىسىنە قا­راپ تاڭداۋ جاساعان جاستار كوپ ەكەن. جوعارى وقۋ ورنىنداعى ما­ماندىقتار مەن ساپالى ءبىلىم تۋرالى ەرەسەكتەردەن ەستىپ, اقپارات قۇرالدارىنان ءبىلىپ كەلگەندەر دە از ەمەس. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريحىن ءتۇسىندىرىپ, كوپتەگەن تۇلەك­تەرىنىڭ لاۋازىمدى قىزمەت اتقارىپ جۇر­گەنىن ايتىپ, كەڭەس بەرگەن اتا-انانىڭ ىقپالىمەن قۇجاتىن تاپ­سىرعانداردىڭ دا قاراسى كوپ. ۇبت-داعى جيناعان بالى بويىنشا تاڭداعان ماماندىعى سايكەس كەلىپ قالعاندارى دا بارشىلىق. قىسقاسى, «ايتەۋىر ديپلوم السام بولدى» نەمەسە «السا بولدى» دەگەن پيعىلداعىلاردى كەزدەس­تىرمەگەنىمىزگە قۋاندىق. ءيا, ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان ءبىلىم ورداسى ەلىمىزدىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى. الدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, جاستار ءۇشىن وز­دەرى قالاعان ماماندىقتارى بو­يىن­شا جوعارى وقۋ ورنىن تاڭ­داۋدا رەيتينگتىڭ ماڭىزى زور. ۋنيۆەر­سيتەتتەردىڭ رەيتينگى تالاپ­كەر­لەردىڭ جوو تاڭداۋىنا ىقپال جاسايتىن باستى فاكتور بولىپ وتىر. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باعالاۋ ساپاسىنا قويىلاتىن تا­لاپتار دا وسۋدە. وسى ورايدا ايتا كەتەلىك, الەم­دىك جەتەكشى اگەنت­تىكتەردىڭ ءبىرى «QS World ءUnىversىty ءRankىng» جاريا­لاعان 2016 جىلدىڭ رەيتينگىسى بويىنشا وقمۋ 601-ءشى ورىندى يەلەندى. الەمنىڭ 4322 جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى باسەكەدەن 601-ءشى ورىننان كورىنۋ جاقسى ناتيجە. رەيتينگكە قازاقستاننان وقمۋ-دان باسقا 7 جوعارى وقۋ ورنى ەنىپ وتىر. كوپبەيىندى جوو رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيىلعى جىلى دا جەتەكشى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر الدىڭعى ورىننان كو­رىن­دى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋ­را­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جا­نە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىرىنشى ورىن­­دى بولىسسە, الدىڭعى جىل­دار­­داعىداي م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭ­تۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. م.اۋەزوۆ اتىن­داعى وڭتۇس­تىك قازاقستان مەم­لە­كەت­تىك ۋني­ۆەرسيتەتى راسىندا ۇز­دىك اتىنا لايىق. جەتپىس جىلدان استام تاريحى بار وڭتۇستىكتەگى وقۋ ورنىن­داعى ءبىلىم ساپاسى, بۇ­گىنگى جاستاردىڭ جاڭاشىلدىققا, يننو­ۆاتسياعا قۇشتارلىعى ۇلگى ەتەر­لىكتەي. ۋنيۆەرسيتەتتەگى تەح­ني­كالىق, گۋمانيتارلىق, ونەر, سپورت باعىتىنداعى ماماندىق­تار­­دىڭ جەتىستىكتەرى ءبىر توبە. ال بۇگىندە قايتا قولعا الىنعان, اۋ­ىل­شارۋاشىلىعى سالاسى مامان­دىقتارىن وقىتىپ جاتقان اۋىل­شارۋاشىلىعى عىلىمدارى جوعارى مەكتەبىنىڭ جەتىستىكتەرى دە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. سوڭعىسىنا كەڭىرەك توقتالىپ وتسەك. ويتكەنى, بۇرىنعى فاكۋلتەتتىڭ, قازىرگى جو­عارى مەكتەپتىڭ اگروحيميا جانە توپىراقتانۋ, اگرونوميا, سۋ رەسۋرستارى مەن سۋدى قولدانۋ, ۆەتەرينارلىق مەديتسينا ماماندىقتارى رەيتينگتىڭ سالالار بويىنشا جۇرگىزگەن ساراپتاماسىندا ءى ورىندى, جەرگە ورنالاستىرۋ, اگرارلىق تەحنيكا جانە تەحنولوگيا ماماندىقتارى ءىى ورىندى, كاداستر ماماندىعى ءىىى ورىندى يەلەندى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن اسا قاجەتتى, بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندار دايارلاپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ جارقىن كورىنىسى. مۇنداي باعا جىلدار بويعى ىزدەنىستىڭ, جيناقتاعان تا­جىريبەنىڭ, ەسەلى ەڭبەكتىڭ ار­قاسىندا كەلگەنى ءمالىم. ەلباسى تاپسىرماسىمەن «2002-2005 اۋىل جىلدارى» بولىپ جاريالانۋىنا بايلانىستى اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى جوعارى مەكتەبى 2003 جىلى الدىمەن اگروونەركاسىپ فاكۋلتەتى رەتىندە اشىلعان بولاتىن. جاڭا ءبولىم 6 ماماندىق بويىنشا العاشقى جىلى 80 تا­لاپكەردى گرانت نەگىزىندە وقۋعا قابىلداعان. جىلدان جىلعا ستۋدەنتتەر سانى كوبەيىپ, دايارلايتىن ماماندىق ءتۇرى سەگىزگە جەتكەن. فاكۋلتەتتىڭ مۇم­كىندىكتەرى مولايا تۇسكەسىن وسىدان ەكى جىل بۇرىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسىندە ءتورت فاكۋلتەتكە جوعارى مەكتەپ مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى ما­سەلە قوزعالعان. ءسويتىپ, وقۋ ورنى باسشى­لارى مەن عالىمدار ءوزارا كە­ڭەسە وتىرىپ, جوعارىدا اتالعان فا­كۋلتەتكە ارنايى مارتەبە بەرۋ تۋرالى شەشىم شىعارادى. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتە التى كافەدرا جۇ­مىس ىستەۋدە. جوعارى مەكتەپتىڭ فاكۋلتەتتەن ايىرماشىلىعى - جۇمىسىندا ەرەكشەلىك, جاڭالىق بولۋى شارت. ەڭ باستى ماقسات, تۇلەكتەردى جۇمىسقا قابىلەتتى, ون­دىرىستەن حابارى بار, جان-جاق­تى دايىن مامانعا اينالدىرۋ. تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەتى, كا­سىبي مامانداردى دايىنداۋداعى ىرگەلى عىلىمنىڭ ورنى مەن ءرولىن جوعارىلاتۋدان كەلىپ شىعاتىن ءبىلىم بەرۋدى ىزگىلەندىرۋ. وسىعان بايلانىستى دايىندىقتى مەڭگەرىپ شىققان جوعارى مەكتەپ تۇلەگى زاماناۋي اق­پاراتتار اعىمىن جىلدام يگەرىپ, ءوز ءىس-ارەكەتىن دۇرىس جولعا قويادى, ياعني دۇرىس پايدالانا الادى. سونداي-اق, مەكتەپتىڭ ىشكى ماسەلەلەردى ءوز دەڭگەيىندە شەشۋگە قۇقىعى بار. وقۋ باعدارلامالارىن ۇستازداردىڭ وزدەرى جاسايدى. عالىمدار مەن وب­لىستاعى ءتۇرلى كاسىپورىن, مەكەمە باسشىلارىنان ىرىكتەلەگەن سالالىق كەڭەس قۇ­رىلعان. سول كەڭەستە ستۋدەنتتەرگە مەملەكەتتىك ستاندارتتا بە­كىتىلگەن مىندەتتى پاندەردەن بو­لەك تاڭداۋ كومپونەنتى بويىنشا قو­سىمشا پاندەر ەنگىزۋ ماسەلەسى قارالادى. ياعني, ءار ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىگى ەسكەرىلىپ قوسىمشا پان­دەر وقىتىلادى. ۇستازداردىڭ تۇ­سىندىرۋىنشە, ماسەلەن, وڭتۇستىك­تىڭ كليماتى مەن سولتۇستىك ءوڭىرىن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. وڭ­تۇس­تىكتە وسەتىن وسىمدىكتەر مەن داقىل­دىڭ كەيبىر تۇرلەرى سۋىق ايماقتا وسپەۋى مۇمكىن. ال مۇندا دايارلانىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ باسىم بولىگى جەرگىلىكتى جەردە جۇمىسقا ورنالاساتىندىقتان وڭتۇستىكتىڭ اگروسالاسىن جان-جاق­تى تانىس­تىرىپ, تالدايتىن پاندەر تاڭدالىپ, كەڭەستىڭ شەشىمىمەن وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلەدى. مەكتەپكە بەرىلگەن تاعى ءبىر با­سىمدىق, الدا ايتقانىمىزداي, سالالىق كەڭەستىڭ مۇشەلىگىندە كاسىپورىن, زاۋىت, شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ باسشىلارى بار. ولار بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاساتىن جاس ماماننىڭ قابىلەت-قارىمىن بايىپتاپ, تەرەڭىرەك مەڭگەرۋى ءتيىس سالانى كورسەتىپ, كەڭەس بەرەدى. ياعني, ءوندىرىس باسشىلارى وزدەرىنە نەمەسە ارىپتەستەرىنە قاجەتتى مامانداردارعا ءاۋ باستان «ەن سالۋ» مۇمكىندىگىنە يە بولادى. وقۋ ورنى ەرتەڭگى كۇنى جاس ماماننىڭ جۇمىسسىز قالماۋىن الدىن الا قامدايدى. جو­عارى مەكتەپ ۇستازدارىنىڭ جا­لاقىسى ناتيجەلى ەڭبەگىنە قاراي بەل­گىلەنەدى. مۇنداعى ماقسات قىزمەتكەرلەردى ءوز ىسىندە ىز­دەنىسىن جەتىل­دىرۋىنە ىنتالاندىرۋ. مىنە, جوعارى مەكتەپتىڭ تاعى ءبىر ەرەك­شەلىگى وسىندا. بۇگىنگى تاڭدا تەك تەوريانى وقىتۋ ساپاسىز مامانداردىڭ كو­بەيۋىنە الىپ كەلەتىنى انىقتالىپ وتىر. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن. ياعني, تەوريا مەن ءىس-تاجىريبەنى قاتار الىپ ءجۇرۋ, تيىسىنشە تەوريا­دان گورى تاجىريبەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ كوزدەلگەن. بۇل باعىتتا كەز­دەسەتىن قيىندىقتار دا از ەمەس. كوپتەگەن كاسىپورىندار, قو­­جالىقتار, زاۋىتتار ىشكى شارۋاسىنا بوتەندەردى ارالاستىرا بەرگىسى كەلمەيدى. وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى جوعارى مەكتەبىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنايى تۇلكىباس اۋدانىنان 50 گەكتار جەر بالانسقا بەرىلىپتى. ودان بولەك مەكتەپ قوسىمشا جەر تەلىمىن جالعا العان, سونداي-اق جاستاردىڭ ۋاقىتشا تۇرۋى ءۇشىن ارنايى بازا ساتىپ الىنعان. قاجەتتى تەحنيكالارىن تۇگەندەپ العان جوعارى مەكتەپ وتكەن جىلى العاشقى رەت تيەسىلى جەرلەرىنە بيداي, ارپا, ماقسارى, جوڭىشقا سەكىلدى ءداندى داقىلدار مەن كوكونىستەر ەگىپتى. ستۋدەنتتەر ەگىن باسىندا ءجۇرىپ, بارلىق پروتسەستەردى, ياعني جەردى وڭدەۋ, تەحنيكانى يگەرۋ, ەگىندى سۋارۋ, ءوسىرۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس, ارام شوپتەردەن تازارتۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ بار­لىعىن مامان­داردىڭ كەڭەسىمەن ات­قارادى. بولا­شاق ماماندار ەككەن ونىمدەرىن كۇزدە جيناپ الادى. ستۋدەنتتەر جي­نالعان ءونىمدى دە كادەگە جاراتۋدا. الىنعان ءونىمنىڭ جارتىسى تۇقىم رەتىندە ساقتالسا, قالعانى وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا وتكىزىلۋدە. وسىلايشا ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ء«بىزدىڭ قوعامدا ادال ەڭبەكتى تەرەڭ بىلىممەن ۇشتاس­تىر­عان عانا تابىسقا جەتە الاتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ابزال», – دەگەن ءسوزىن باستى قاعيدات ەتىپ الۋدا. ەگىستىك القابىنان بولەك وقۋ عيماراتىنىڭ جانىنان جىلىجاي سالىنعان. جوعارى مەكتەپ ۇجىمىنىڭ العا قويعان ماقسات-مۇراتى بيىك, جوسپارلارى اۋقىمدى. ول جوسپارلار بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرىلۋدا, ياعني ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ ەڭ تاڭ­داۋلى, بىلىكتى دە ءبىلىمدى جانە سۇرا­نىسقا يە مامان بولىپ شىعۋىنا بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان. جوعارى مەكتەپ ستۋدەنتتەرى ءىس-تاجىريبە رەتىندە ساباقتان تىس ۋا­قىت­تارىن ديقاندارمەن بىرگە ەگىن ال­قابىندا وتكىزسە, باسقا فاكۋلتەت ستۋدەنتتەرى جازعى دەمالىستارىندا قۇرىلىس سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, قالا­مىزدىڭ كوركەيۋىنە اتسالىسىپ كەلەدى. وقمۋ-دىڭ قۇرىلىس ماماندىعىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر «ستۋدەنتتىك قۇرىلىس جا­ساقتارى» قۇرامىندا جۇمىسقا تارتىلادى. وبلىس ورتالىعىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتاۋعا اتسالىسقان ستۋدەنتتەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 50-60 مىڭ تەڭگە بولدى. ستۋدەنتتەر شىمكەنت قالاسىندا «قازاق­­ستان» كينوتەاترىنىڭ جا­نە ء«نۇرسات», «قايتپاس», «تۇ­ران» شاعىن اۋداندارىنداعى كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. وسىلايشا ولار تەوريالىق ءبىلىمىن پراكتيكادا قول­دانۋعا مۇمكىندىك الدى. بيىل وبلىس بويىنشا 500-گە جۋىق ستۋدەنت وبلىس اۋماعىنداعى قۇرىلىس كومپانيالارىنا جۇ­مىسقا تارتىلعان. ءححى عاسىردا ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىندا بولىپ جاتقان وزگەرىستەر بولاشاق ماماندار دايارلاۋدا جوعارى مەكتەپتىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر. وسى ورايدا, ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردىڭ بۇگىنگى الەۋمەتتىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ساي بەيىمدەپ وقۋىنا, جالپى عالامدىق تانىمدى, ويلاۋدى دامىتۋ, وزىنشە عىلىمي تۇجىرىم جاساۋىنا, عى­لىم جەتىستىگىن سۇرىپتاۋعا, ءوزى ءىس ارە­كەتىنىڭ يەسى بولۋىنا مۇمكىندىك تۋ­عىزۋدا. تەك جوعارى ءبىلىمدى مامان عانا قوعام مەن ەكونوميكانىڭ, الەۋ­مەتتىك جانە مادەني وركەندەۋدىڭ كوش­باسشىسى بولا الاتىنىن وقۋ ور­نى­نىڭ ستۋدەنتتەرى دە جاقسى بىلەدى. ەركىن دوسىمباي   شىمكەنت