ميللياردتىڭ ءمانى نەدە؟

قازاقستان الەمنىڭ ەڭ استىقتى وڭىرلەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى بيىل تاعى دا ميلليارد پۇت استىق الدىق. بۇل جايىندا جۋىقتا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قايرات ايتۋعانوۆ: «بيىل بۋنكەرلىك سالماقپەن العاندا ەگىستىكتەن 23,1 ميلليون توننا استىق جيناپ وتىرمىز. بۇل – بىلتىرعى جىلعىدان 1,4 ەسە ارتىق جانە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ بۇكىل تاريحىنداعى ەڭ رەكوردتى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەلىمىز بويىنشا ءار گەكتاردىڭ ورتاشا شىعىمدىلىعى 15,2 تسەنتنەردى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە نەگىزگى استىقتى وڭىرلەردەن 16,8 ميلليون توننا استىق جينالدى: اقمولا وبلىسى – 5,7 ميلليون توننا ء(ار گەكتاردان – 13,2 تسەنتنەر), سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى – 5,6 ميلليون توننا ء(ار گەكتاردان – 17,6 تسەنتنەر), قوستاناي وبلىسى – 5,5 ميلليون توننا ء(ار گەكتاردان 13,3 تسەنتنەر) استىق الدى. قاراعاندىلىق ديقاندار دا ەرلەپ, 1 ميلليون توننادان استام استىق داقىلدارىن باستىرىپ, وسى وبلىس تاريحىندا ءبىرىنشى رەت وسىنداي رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى», دەپ مالىمدەدى. ءيا, اللانىڭ قۇدىرەتى مەن ادامنىڭ امالىندا شەك جوق دەرسىز. ايتپەسە, ەلىمىزدىڭ ەڭ استىقتى ءوڭىرى اتانىپ وتىرعان ارقا توسىنەن ءدال وسىدان 80 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ادامدار اشارشىلىقتان زارداپ شەگىپ, جان-جاققا اۋىپ كەتكەندىگىن كونەكوز قاريالار جاقسى بىلەدى. سول كەزدە ءبىراز جۇرت رەسەيدىڭ كورشىلەس ءوڭىرىن ساعالاسا, ءبىراز جۇرت جىلى جاقتى بەتكە ۇستاعان. سول كەزدىڭ شىندىعىنىڭ ءبىر بەلگىسىندەي بولىپ «تاشكەنت – توق قالا» («تاشكەنت – گورود حلەبنىي») دەگەن كينو ءتۇسىرىلىپ, اشارشىلىققا ۇشىراعان وڭىرلەردىڭ ادامدارى وسى قالاعا اعىلىپ جاتقاندىعى كورسەتىلگەن بولاتىن. ال ەندى قازىرگى ارقا ءتوسى تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى عانا ەمەس, دۇنيە جۇزىندەگى استىقتى وڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. قازىر تاشكەنت حالقىنىڭ ءوزى ارقانىڭ استىعى مەن ۇنىن تۇتىناتىندىعى كوپشىلىككە جاسىرىن سىر ەمەس. ءتىپتى, ونى ايتاسىز, قازىرگى بۇكىل ادامزات قاۋىمى, انىعىراق ايتقاندا, ونىڭ باستى ۇيىمى بولىپ تابىلاتىن بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى (فاو) استىقتى قازاقستاننىڭ كەلەشەگىنە ۇلكەن ۇمىتپەن قاراپ وتىرعاندىعىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. ماسەلەن, اتالعان ۇيىم ساراپشىلارىنىڭ پايىمىنشا, الەمدىك استىق نارىعى دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدىك بولجامىنا سايكەس, جاھاندىق بيداي ءوندىرىسىنىڭ 2021 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدەگى ءوسىمى 11 پايىزدى قۇرايتىن بولادى. بۇل ءوسىم پوستكەڭەستىك ەلدەر ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى استىق ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 40 پايىزعا, ۋكراينادا 28 پايىزعا, رەسەيدە 20 پايىزعا وسەدى. ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى جونىندەگى الەمدەگى ەڭ بەدەلدى ۇيىمنىڭ قازاقستانعا مۇنشاما ۇلكەن ءۇمىت ارتۋىنىڭ سىرى نەدە؟ مۇنىڭ جاۋابىن ءبىز وسىدان ون ەكى جىل بۇرىن استانادا وتكەن تىڭنىڭ 50 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە كەلگەن جازۋشى, ەكولوگ, عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى فەدور مورگۋنمەن اڭگىمەلەسكەن كەزدە ەستىپ ەدىك. فەدور تروفيموۆيچ – تىڭداعى «تولبۋحين» كەڭشارىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, سونىڭ ءبىرىنشى ديرەكتورى بولعان, تىڭ ولكەلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى, ۋكرايناداعى پولتاۆا وبكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, كسرو تابيعات قورعاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ توراعاسى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان بىلىكتى عالىم-پراكتيك. «قازاقستاننىڭ استىق ءوندىرىسىن الەم ەلدەرىن ءتانتى ەتەرلىكتەي جارقىن بولاشاق كۇتىپ تۇر. استىق كولەمىن ارتتىرۋ جونىندەگى ونىڭ تابيعي مۇمكىندىگىندەي مۇمكىندىك باسقا ەلدەردە جوق. ويتكەنى, قازاقستان الەمدىك نارىقتىڭ سۇرانىسىنا ساي ونىڭ كولەمىن ساناۋلى جىلداردىڭ وزىندە ەكى ەسە ارتتىرا الادى. ونىڭ ۇستىنە, جەر شارىنىڭ جاھاندىق جىلىنۋى امەريكا مەن ەۋروپاعا ۇلكەن قولايسىزدىقتار اكەلگەنىمەن, قازاقستاننىڭ وڭ جامباسىنا ءدوپ كەلەدى. مەنىڭ ايتقان سوزىمە سەنىڭىز: ەندى ءبىر 15-20 جىلدا قازاقستان بىتىك وسكەن استىقتىڭ استىندا قالاتىن بولادى. ءتىپتى, مىنا سىزدەردىڭ ماڭگىلىك سارعايىپ جاتقاندىقتان سارىارقا اتالعان وڭىرلەرىڭىزدىڭ كوگەرە باستاۋى دا عاجاپ ەمەس. دەمەك, ن.ءا.نازارباەۆ استانانى استىق تەڭىزىنىڭ ورتاسىنا كوشىرىپ, وتە دۇرىس ىستەپ وتىر» – دەگەن بولاتىن بىلىكتى عالىم. ارينە, «جاتقان تاستىڭ استىنان سۋ جۇرمەس» دەگەندەي, بۇل استىق وزدىگىنەن شىعىپ جاتقان جوق. قازاقستانداعى استىق ءوندىرىسىنىڭ بولاشاعىن ەڭ الدىمەن ءوز مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىلىعى كورە ءبىلىپ, سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزدىڭ وزىندە «استىق تۋرالى» زاڭ قابىلداتتى. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە (اوك) بولىنگەن ينۆەستيتسيا كولەمى بىلتىرعىدان 56 پايىزعا ارتتى. ونىڭ ۇستىنە, ەلباسى ۇكىمەتتىڭ قىركۇيەك ايىندا وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا اوك-ءتى قولداۋعا جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 97 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. «بىزگە ەندى داعدارىسپەن كۇرەس جوسپارىنان ستراتەگيالىق دامۋ باعىتىنا قاراي قايتا ويىسۋ كەرەك. وسىعان وراي جىل سوڭىنا دەيىن اوك-ءتى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى ۇسىنامىن» – دەدى ەلباسى. دەمەك, ميللياردتار تەكتەن تەك كەلىپ جاتقان جوق. بۇل – اللانىڭ بەرگەنىن ادامنىڭ ىسكە اسىرا ءبىلۋىنىڭ, مەملەكەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسى, ديقاننىڭ الا جازعى ماڭداي تەرى. ال الەمدە اشتىقتىڭ قۇرساۋىندا وتىرعان ەلدەر دە از ەمەس. الدىمەن وسىنى تۇسىنەيىك, اعايىن! سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»