جىل سايىن نوبەل اپتالىعى باستالعاندا ادەبيەتشىلەر دە, ادەبيەت سۇيەر قاۋىم دا «بۇل جولى قاي جازۋشى الار ەكەن؟» دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ءتۇرلى جورامال جاسايدى. بيىل دا فاۆوريتتەر اتالدى. جورامال دا ايتىلدى. كىمنىڭ باعى جانادى؟ وتىز كىتاپ جاريالاعان بىرنەشە جىلعى باس ۇمىتكەر جاپون حارۋكي مۋراكاميدىڭ بە؟ الدە «ءوز الەمدەرىن جاراتۋشى» سيريالىق اقىن ءادونيستىڭ بە؟ مۇمكىن, تاعى دا سكانديناۆتار الاتىن شىعار – پەسالارى الەمنىڭ ەڭ ۇلكەن ساحنالارىندا قويىلىپ جاتقان يۋن فوسسە بار عوي؟
الايدا... نوبەلدىڭ ادەبيەت اتالىمى بويىنشا 2016 جىلعى سىيلىعى امەريكالىق مۋزىكانت-ورىنداۋشى بوب ديلانعا بەرىلدى. «امەريكانىڭ كەرەمەتتەي ءان ءداستۇرى اياسىندا جاڭا پوەتيكالىق ءتىل تۋعىزعانى ءۇشىن». نەگىزى تاڭعالاتىن نارسە ەمەس. نوبەلدىڭ جارعىسىندا «ادەبيەت دەگەنىمىز تەك بەللەتريستيكا عانا ەمەس, وعان فورماسى جانە ءستيلى بويىنشا ادەبي قۇندىلىعى بار باسقا دا شىعارمالاردى جاتقىزۋعا بولادى» دەپ جازىلعان.
سونىمەن بوب ديلان كىم؟ مۋزىكا دۇنيەسىندەگى گيگانتتاردىڭ ءبىرى. ونى باسقا-باسقا دجون لەننون, ەلۆيس پرەسلي, پول ماككارتنيلەر ءبىر تۇتقان. جاس جاعىنان كوبى بوبتان ۇلكەن بولعانىنا قاراماستان. سوناۋ 60-شى جىلداردىڭ باسىندا ءالى الەمدىك تانىمال بولىپ ۇلگەرمەگەن بيتلدار ءۇشىن ديلاننىڭ دەڭگەيىنە جەتۋ ورىندالمايتىن ارمان سياقتى كورىنگەن ەكەن.
روبەرت اللەن تسيممەرمان 1941 جىلى 24 مامىردا ميننەسوتا شتاتىندا ەۆرەي ساۋداگەردىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. اتا-بابالارى رەسەي يمپەرياسىندا تۇرعان, الايدا 1905 جىلى ودەسساداعى ەۆرەيلەرگە قارسى قۋعىن-سۇرگىننەن كەيىن اقش-قا قونىس اۋدارعان. ءومىربايانىندا بوب ديلاننىڭ وزى ناعاشىلارىم تۇركيادان شىققان, وندا ولاردىڭ تەگى قىرعىز (كيرگيز) اتالعان دەيدى.
بالا كەزىندە روبەرت افريكادان شىققان امەريكانداردىڭ مۋزىكاسىن, حالىق مۋزىكاسى مەن روكتىڭ قوسپاسى دەۋگە بولاتىن فولك-مۋزىكانى جاقسى كورىپ تىڭدايدى. سولاردىڭ ىشىندە ۆۋدي گاتريدىڭ اندەرى وعان ەرەكشە ىقپال ەتىپتى. سول كەزدەن باستاپ ونىڭ ەڭ سۇيىكتى اسپابى سىرناي (گۋبنايا گارموشكا) بولدى.
بوب ديلان العاشقى ولەڭدەرىن 10 جاسىندا جاسا باستادى. العاشىندا گاتريدىڭ اندەرىن شىرقاپ ءجۇردى.
وقۋشى كەزىندە كافە-بارلاردا حالىق مۋزىكاسىنان اندەر ايتتى. ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەننەن كەيىن دە ءانىن جالعاستىرا بەردى.
شامامەن 60-جىلدارى ول تەك قانا مۋىزكامەن اينالىسۋدى شەشتى. 1962 جىلى بوب ديلان دەگەن پسەۆدونيم الدى. سول جىلى شىققان العاشقى البومى وسىلاي اتالاتىن ەدى.
ول بىرتىندەپ فولك-مۋزىكادان فولك-روكقا اۋىستى. 1962-64 جىلدارى ونىڭ اندەرى ءوز ورىنداۋىندا عانا ەمەس, كاۆەر-ۆەرسيالارى دا امەريكان چارتتارىندا بيىككە كوتەرىلدى. سونىڭ ىشىندە «ميستەر تامبۋرين مەن» كومپوزيتسياسى The Byrds توبىنىڭ رەپەرتۋارىنداعى باستى اندەردىڭ ءبىرى بولدى. وسى كەزەڭدەگى كوپ اندەرى سياقتى مۇندا دا اۆتوردىڭ نە ايتقىسى كەلگەنىن ءتۇسىنۋ قيىن. بۇل ءان ەسىرتكىنىڭ اسەرىمەن تۋعان دەگەن جورامال بار.
1964-65 جىلدارى بوب ديلان قاتارىنان بىرنەشە البوم شىعارىپ, ولاردى تىڭدارمان دا, سىنشىلار دا وتە جاقسى قابىلدادى. سولاردىڭ ىشىندە Like a Rolling Stone كومپوزيتسياسى قازىرگى كۇنى بۇكىل تاريحتاعى ەڭ جاقسى اندەردىڭ قاتارىندا اتالادى.
بوب ديلان 1963 جىلى
بۇدان كەيىن بوب انگلو-كەلت حالىقتارىنىڭ ءداستۇرلى مۋزىكاسىنا نەگىزدەلگەن كانتري ستيلىنە اۋىستى. ءارتۇرلى ستيلمەن اۋەستەنگەن مۋزىكانت 30 جاسىندا شىعارماشىلىق توقىراۋعا ۇشىرادى. 1970 جىلى شىعارعان البومى ساتسىزدىككە ۇشىرادى. الايدا ارادا بىرنەشە اي وتپەي جارىق كورگەن New Morning اتتى جاڭا البومى بريتان چارتتارىن باستادى. 80-جىلدارى ديلان ءدىني تاقىرىپتاعى اندەر جازا باستادى. بىراق ونىسى جاقسى قابىلدانبادى. ال 1997 جىلى شىعارعان Time Out of Mind البومى كەرەمەت تابىسقا جەتتى. بۇل البومى ءۇشىن ول 3 گرەممي الدى. سونىڭ ىشىندە «جىل البومى» اتاعىن يەلەندى. 2000 جىلى ۆۋندەركيندتەر فيلمىنە جازعان مۋزىكاسى ءۇشىن وسكار سىيلىعىنا يە بولدى. 2000 جىلدارى ديلاننىڭ اندەرىنەن ونىڭ دجازعا قىزىعا باستاعانى بايقالدى. 2008 جىلى وعان «تانىمال مۋزىكاعا, امەريكان ىقپالى جاساعان كەرەمەتتەي ىقپالى, تەڭدەسى جوق پوەتيكالىق قۇدىرەتكە يە ليريكالىق كومپوزيتسيالارى ءۇشىن» پۋليتتسەر سىيلىعى بەرىلدى. 2010 جىلى Love and Theft البومى ونجىلدىقتىڭ ۇزدىگى اتاندى. 2012 جىلى پرەزيدەنت باراك وباما بوب ديلاندى پرەزيدەنتتىڭ بوستاندىق مەدالىمەن ماراپاتتادى.
جازۋشى ءارى جۋرناليست حانتەر تومپسون ءوزىنىڭ اتاقتى «لاس-ۆەگاستا ۇرەي مەن جيرەنىش» رومانىن بوب ديلانعا ارنادى جانە ءوزى ولگەندە جەرلەۋ راسىمىندە ميستەر تامبۋرين مەن ءانى ايتىلىپ تۇرۋىن وسيەت ەتتى.
Time جۋرنالى حح عاسىرداعى وقيعالاردى قورىتىندىلاي كەلە ديلاندى عاسىردىڭ ەڭ ىقپالدى تۇلعالارى قاتارىنا قوستى.
بوب ديلان 2015 جىلى دا نوبەل سىيلىعىنا ۇسىنىلدى.
بوبتىڭ بالاسى دجەيكوب ديلان دا روك-مۋزىكانت.
بوب ديلاننىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ۇنەمى ۇزدىكسىز ىزدەنىسكە ءارى تولاسسىز جاڭارۋعا ۇمتىلاتىنى. ديلان تۋرالى بۇگىنگە دەيىن جۇزدەگەن كىتاپ جازىلىپ, ونداعان فيلم تۇسىرىلگەن. ال 2004 جىلى ونىڭ اۆتوبيوگرافيالىق ەڭبەگىنىڭ العاشقى تومى جارىق كوردى. الايدا, مۋزىكا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, ول ءالى دە جۇمباعىن اشپاعان ورىنداۋشى.
75 جاستاعى ديلان بۇگىنگە دەيىن مۋزىكا الەمىندەگى «ەڭ-ەڭ» دەگەن جۇلدەلەردىڭ بارىنە قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن. «گرەممي» سىيلىعىنىڭ 9 مارتە يەگەرى.
ال نوبەل سىيلىعىن مۋزىكانت بوب ديلانعا تابىستاۋ سەبەبىن شۆەد اكادەمياسىنىڭ تۇراقتى حاتشىسى سارا دەنيۋس بىلايشا ءتۇسىندىرىپتى. «امەريكالىق ورىنداۋشى اعىلشىندىق ادەبيەت داستۇرىنە ەرەكشە ءارى سونى لەپ الىپ كەلگەن ۇلى اقىن. ارينە, بۇل تاڭداۋ ءبىر قاراعاندا, كۇتپەگەن جاعداي بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, ونىڭ كومپوزيتسيالارىنان گومەر مەن سافونىڭ ءىزىن بايقار ەدىڭىز. سەبەبى, ولار دا وزگەشە پوەتيكالىق ماتىندەردى جازدى. سوندىقتان, مەن بوب ديلاننىڭ بۇل ماراپاتقا يە بولۋىن ونىڭ وسىنداي قاسيەتىمەن بايلانىستىرار ەدىم. ديلاننىڭ بۇل سىيلىقتى يەلەنۋى – ءادىل شەشىم».
ميلليونداردىڭ جۇرەگىنە جول تاپقان ايگىلى مۋزىكانتقا نوبەل سىيلىعىن تابىستاۋدىڭ سالتاناتتى ءراسىمى ستوكگولم قالاسىندا 10 جەلتوقسان كۇنى وتەدى. بيىل جۇلدە 8 ميلليون شۆەد كرونىن, ياعني 923 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى ەكەن.
ءلايلا ەدىلقىزى
