شىندىققا نەگىزدەلگەن كارتينا

جۋىردا «حابار» ارناسىندا «اقىلدىڭ كىلتى. ءومىرداستان» تەلەەپوپەياسى ەكىنشى ماۋسىمىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ 25 جىل­دىعىنا ارنالعان كارتينادا قازاق حالقىنىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەردە باستان وتكەرگەن تالايلى تاعدىرى سۋرەتتەلەدى. بۇل رەجيسسەر مۇرات بيدو­سوۆ­تىڭ ەكىنشى جۇمىسى. «اقىل­دىڭ كىلتى. ءومىرداستان» تەلە­ەپوپەياسىنىڭ العاشقى ماۋسىمىندا XIX عاسىردا  جاساعان ءۇش بۋىننىڭ ءومىرى كورسەتىلسە, ەكىنشى ماۋسىم پارەللەل سيۋجەتتىك جەلىگە قۇرىلعان. بىرىنشىسىندە وقيعا XIX عاسىر, قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى, قازاق دالاسىنداعى كوتەرىلىستەر توڭىرەگىندە ءوربيدى. ال ەكىنشى سيۋجەتتىك جەلىدەگى وقيعا وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان باستالىپ, قازاقستان تاۋەل­سىزدىك العان كەزبەن استاسادى. «تاريحي ەپوپەيانىڭ ما­ز­مۇنى وتە كۇردەلى, ماڭىزى زور. ءفيلمدى تاريحي وقيعانىڭ كور­كەمدىك شەشىمى دەپ قابىلداعان ءجون. ءدال وسىلاي بولدى دەپ ايتۋ قيىن. بىراق تاريحي وقيعالاردان اۋىتقۋ بولعان جوق. ول تۇرعىدا تاريحشىلار كوپ كەڭەس بەردى. ەشقانداي فاكتىلەر بۇرمالانبادى. بىراق ءبارىبىر تۇنىق كوركەمدىك شىعارما دەپ قابىلداۋ قاجەت. سول زامانداعى بي-بو­لىستاردىڭ اراسىنداعى جانجال, تۇتاس ءبىر ۇلتتىڭ باسىنا تونگەن قيىندىق, قازاققا دەگەن  پاتشالىق رەسەيدىڭ وكتەمدىگى, قىرعىز ماناپتارىنىڭ جايى, سولاردىڭ ءبارىن جيىپ, سول ۋاقىتتاعى ساياسي ۇستانىمدى بەرۋگە تىرىستىق», دەيدى مۇرات بيدوسوۆ. سيۋجەت جەلىسىندەگى ەكىنشى وقيعانىڭ دا باستى كەيىپكەرى ومىردەن الىنعان. رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا, فيلمدەگى كەيبىر وقيعالار ەرىك ءبايجۇنىسوۆ دەگەن ازاماتتىڭ «اكە مۇراتى» شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن. ونىڭ قاسىنداعى ارمان, باربوس دەگەن دوستارىنىڭ دا تۇپتۇلعاسى بار. تاريحي تەلەەپوپەيانىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ماڭىزىن العا تارتقان رەجيسسەر: «مۇنى تەك سول كەزدەگى تاريحي دراما دەپ قابىلداماۋ كەرەك. سول داۋىردەگى ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسى, ءداستۇرى, سالتى, بۇگىنگى كوزبەن قاراعاندا قان­شالىقتى وزگەرگەن, ۇلتتىڭ سويلەۋ مانەرى, ايتالىق استارلاپ سويلەۋ, مىسالداپ كەلتىرۋ, ءتىل بايلىعى سىندى ماسەلەلەر كوتەرىلەدى. كورەرمەن سوعان ءمان بەرسە ەكەن دەپ ويلايمىن», – دەيدى. تاريحي ەپوپەيا جامبىل وبلى­سىنىڭ مەركى اۋدانىندا, شۋ وزەنى مەن الاتاۋ بوكتەرىندە, قالالىق سيۋجەتتەر الماتىدا تۇسىرىلگەن. ەپوپەياداعى كوستيۋم, دەكوراتسيانى باسا ايتۋ كەرەك. XIX عاسىرداعى باي-بولىستار, بايبىشە مەن كەلىن, اتشى-قوسشىنىڭ كيىمى اسا مۇقياتتىلىقپەن تاڭدالعان. اكتەرلەر ءۇش اي بويى كيىز ۇيدە ءومىر ءسۇرىپ, وزەننىڭ سۋىن ىشەدى. كينو شىنايى شىعۋى ءۇشىن تاماقتى دا دالاداعى وشاقتا ازىرلەپتى. اتاۋلى لەنتاعا تۇسۋگە نيەت ءبىلدىرىپ, كاستينگكە كەلگەن ۇمىتكەر سانى 200-دەن اسقان.  رەجيسسەر اكتەر تاڭداۋ بىرىسىندا ولاردىڭ سىرت-كەلبەتىنە باسا ءمان بەرگەنىن ايتادى. «ءبىز اكتەرلىك انسامبلگە كوپ كوڭىل بولدىك. ويتكەنى جالعىز كەيىپكەر وينامايدى.  كەيىپكەرلەر وتە كوپ جانە كوپشىلىك كورىنىستى ساحنالار ءجيى ۇشىراسادى. سوندىقتان اكتەرلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جوعارى دەڭگەيدە بولماسا, ءتۇسىرىلىم كەزىندە ول قيىندىق تۋدىرار ەدى. اكتەرلەردى ىرىكتەۋ كەزىندە تابيعيلىعىنا, ەرەكشەلىگىنە, كەلبەتىنىڭ سول زاماننىڭ ادامىنا ۇق­ساۋىنا ءمان بەردىك», – دەيدى مۇرات بيدوسوۆ. باستى رولدەردى باۋىرجان كاپ­تاعاي, دارxان سۇلەيمەنوۆ, ەربول ىدىرىسوۆ, ءاليا دانياروۆا, گۇلنار جاقىپوۆا, ۆي­تالي كۋپريا­نوۆ سىندى اكتەرلەر سومدايدى. جالپى تۋىندىنى ءتۇسىرۋ كەزىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تەاتر جانە كينو اكتەر­لەرى شاقىرتىلعان. سولاردىڭ ءبىرى مەدعات ومىراليەۆ. ن.ءجانتورين اتىن­داعى ماڭ­عىس­تاۋ وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاتر­دا ونەر كورسەتەدى. «حابار» ارنا­سىنىڭ كورەرمەنىنە ول «كۇلاش», «قىز جو­لى» تەلە­حيكايالارى ارقىلى جاقسى تانىس. «قابەن دەگەن كولحوز ءتور­اعا­سىنىڭ وبرازىن سومدادىم. قابەن ءوزىنىڭ ايتقانىن ورىنداتپاي قوي­مايتىن, ەر مىنەزدى, ىسكە مىعىم, اتا-باباسىنان جۇققان تەكتىلىگى بار ادام. كينودا ول ءوزىنىڭ بالالارىنا تەك جاقسىلىقتى ونەگە قىلىپ كورسەتەدى. كينو بارىسىندا رەجيسسەر ءرولىمىزدى بارىنشا تۇسىندىرگەن بولاتىن, قولدان كەلگەنشە وينادىق. باعاسىن بەرەتىن حالىق قوي. حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعامىز دەگەن ويدامىز», – دەيدى مەدعات ومىراليەۆ. ءداستۇر بويىنشا ەكىنشى ماۋ­سىمداعى 20 ءبولىمنىڭ بارلى­عى ابايدىڭ قارا سوزدەرىمەن تۇيىندەلىپ وتىرادى. ءفيلمنىڭ ستسەناريىن جازعان ارمان سقابى­ل ۇلى, سەرجان زاكەر ۇلى جانە مۇرات بيدوسوۆ. ال مۋزىكالىق ارلەۋشى ءانشى-سازگەر سەيفۋللين جولبارىس. ايتا كەتەيىك, «اقىل­­دىڭ كىلتى. ءومىرداستان-2» تەلەەپوپەياسى دۇيسەنبى-جۇما كۇندەرى كەشكى ساعات 19.40-تا «حابار» ارناسىنان كورسەتىلۋدە. گۇلنۇر وتجانقىزى