"تۇلپار-تالگو" ۆاگوندارى كەڭەيتىلدى

ەندى «تۇلپار-تالگو» ۆاگوندارى بارىنشا جايلى بولا تۇسپەك ەلىمىزدەگى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ءساتتى دامىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ جارقىن ءبىر مىسالى – وزىمىزدە شىعارىلاتىن«تۇلپار-تالگو» ۆاگوندارى. ولاردىڭ ءتۇپ اتاسى يسپانياداعى «Patentes Talgo» كومپانياسىنىڭ تۇراقتى جانە اۋىسپالى ەلەكتر توعىمەن جۇمىس ىستەيتىن جۇيرىك پويىز قۇرامى ەكەندىگى بەلگىلى. قازىرگى كۇنى Patentes Talgo ۆا­گوندارى يسپانيانىڭ وزىمەن قاتار وزبەكستان, قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىندە جۇيتكىپ ءجۇر. ءار ەل وعان وزىنشە ات بەرگەن. ماسەلەن, رەسەيلىكتەر «ستريج» دەپ اتاسا, وزبەكستاندا مۇنداي پو­يىز «افروسياب» دەگەن اتقا يە بولعان. ال قازاقستاندىقتاردىڭ ونى «تۇلپار-تالگو» اتاعاندىعى بەلگىلى. وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, رەسەي, بەلارۋس, وز­بەكستان ەلدەرى وسىنداي جىلجىمالى قۇرامدى يسپانياداعى كومپانيادان ساتىپ الىپ پايدالانىلاتىن بولسا, قازاقستان مۇنداي ۆاگونداردى سوڭعى جىلدارى ءوزى شىعارا باستادى. بۇل ءىستى «قازاقستان تەمىر جولى» اق قولعا الىپ, ءساتتى جۇزەگە اسىردى. اتاپ ايتساق, 2011 جىلى استانادا وسى ۆاگونداردى شىعاراتىن زاۋىت سالىندى. بۇل جاڭا تەحنولوگيالى ءوندىرىستىڭ قۇرىلىسى يسپاندىق «Patentes Talgo» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلىپ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە استى. جاڭا زاۋىت قازىردىڭ وزىندە 400-دەن استام ۆاگوندى شىعارىپ ۇلگەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە مۇنداي ۆاگوندار ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىنە قاتىنايتىن بولدى. سوندىقتان قازاقستاندىق «تۇلپار-تالگونىڭ» قىزمەتىن قازىر بۇكىل قازاقستان حالقى پايدالانا باستادى دەسەك, شىندىقتان الشاق كەتە قويمايمىز. ونى ايتاسىز, قازىرگى كۇ­نى ءتۇپ اتاسى يسپاندىق بولىپ تابىلاتىن بۇل ۆاگوندار ءبىز­دىڭ جەرىمىزدىڭ كليماتىنا, حالقىمىزدىڭ مەنتاليتەتىنە وراي جەرسىندىرىلۋ ۇستىندە دەپ ايتساق تا ارتىق ەمەس. سەبەبى, «تۇلپار-تالگو» ۆاگوندارى ۋاقىت وتكەن سايىن ءبىزدىڭ وتاندىق ءوندىرىستىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىمەن بايىتىلىپ, قازاقستاندىق ماعىناسى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. سونىڭ جاقسى ءبىر مىسالى رەتىندە «تۇلپار-تالگو» ۆاگوندارىنىڭ جاڭا تۇرلەرى شىعارىلىپ, ول ۆاگونداردىڭ بەتپاقدالا وڭىرىندە سىناقتان وتكىزىلىپ جاتقاندىعىن ايتۋعا بولادى. سىناق قاراعاندى وبلىسىنىڭ مويىنتى جانە كيىك ستانسالارىنىڭ اراسىندا جۇرگىزىلۋدە. اتالعان ماقسات ءۇشىن ۆاگونداردىڭ 8 ءتۇرىن سەرتي­فيكاتتاۋعا كەلىسىم جا­سالىنعان. سىناقتان وتكىزۋ جۇ­مىستارىن تەمىرجول كولىكتەرىن سەرتيفيكاتتاۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى جۇزەگە اسىرۋدا. ايتا كەتەيىك, مۇنىڭ الدىندا ۆاگوندار قوراپتارى­نىڭ بەرىكتىگى گەرمانيانىڭ لەي­­پتسيگ قالاسىنداعى IFFEngineering&Consulting ورتا­لىعىندا سىناقتان وتكىزىلىپ, تەمىرجول كولىگى قاۋىپسىزدىگىنىڭ بارلىق نورماتيۆتەرىنە سايكەس كەلەتىندىگى انىقتالعان بولاتىن. بۇدان كەيىن ماۋسىم ايىندا ۆاگونداردىڭ جىلۋ, جەلدەتكىش جانە اۋا باپتاعىش جۇيەلەرىنىڭ ءتيىستى ولشەمدەرگە سايكەستىگى اۆستريانىڭ ۆەنا قالاسىنداعى RTARailTecArsenal ورتالىعىندا سىناقتان وتكىزىلدى. مۇندا دا وڭ قورىتىندى الىندى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ شىلدە ايىن­دا ديناميكالىق سىناقتان وتكىزۋگە 29 ۆاگوننان تۇراتىن ەكى قۇرام جىبەرىلدى. قازىرگى كۇنى قۇرامداردىڭ ءبىرىنىڭ تەجەگىش جۇيەلەرىنە الدىن الا سىناق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەكىنشى قۇرامنىڭ شاعىن جانە ورتا راديۋستەگى قيسىق جولداردان وتكەن كەزدەگى قوزعالۋ قابىلەتى مەن سيپاتى تەكسەرىلدى. وسى ەكى جۇمىس بويىنشا دا وڭ قورىتىندى الىندى. ديناميكالىق سىناق جۇ­مىستارى ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ قازان ايىندا اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان. مۇنان ءارى جۇرگىزىلگەن سىناق جۇمىستارىنىڭ حاتتامالارى راسىمدەلىپ, ولار سەرتيفيكاتتاۋ ورگانىنا تاپسىرىلاتىن بولادى. ەگەر ءبارى ويداعىداي بولسا, ءسوز بولىپ وتىرعان ۆاگونداردىڭ قىزمەتكە پاي­دالانۋعا سايكەستىگى جونىندەگى ءتيىستى سەرتيفيكات ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيىن الىنۋى ءتيىس. ەندى بۇل ۆاگونداردىڭ جوعارىدا ايتىلعان وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنە كەلەيىك. ءبىرىنشى كەزەكتە, ۆاگون­داردىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ ينتەرەرلىك ديزاينىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە «تۋريست» ۆاگوندارىنىڭ وتىرۋعا ارنالعان ورىندىقتارى بار مۇل­دەم جاڭا تۇرلەرى ازىرلەندى. ۆاگونداردىڭ بيزنەس-كلاستىق ءاربىر كۋپەسى جۋىنعىشپەن جانە شاعىن ۇستەلشەلەرمەن جابدىقتالعان. گراند-كلاسس ۆاگوندارى بارلىق قولايلىلىق قاجەتتىلىكتەرىمەن قامتىلعان. مۇگەدەكتەر ماسەلەسى دە ەسكەرىلگەن. ولارعا ارنالعان كۋپەلەردىڭ ەسىكتەرى ەكى جاققا جىلجىپ اشىلادى. ەسىكتەن ءوتۋدىڭ كىدىرىسسىزدىك جاعى بارىنشا ويلاستىرىلعان. ونىڭ ۇستىنە «تۇلپار-تال­گونىڭ» بارلىق جاڭا ۆاگون­دارىنىڭ ەنى 25 سانتيمەتر­گە, ال بيىكتىگى 22,4 سانتيمەتر­گە ارت­تى. سانيتارلىق توراپتار بۇرىنعىعا قاراعاندا 1,8 ەسە ۇلعايتىلدى. سونداي-اق, ۇيىقتاۋعا ارنالعان ورىندار دا كەڭەيتىلدى. ۆاگونداردىڭ دالىزدەرى بۇرىنعىعا قاراعاندا 10 سانتيمەتر­گە ۇلكەيە ءتۇستى. بىزگە كەلىپ تۇسكەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە جۇرتشىلىقتىڭ پايدالانۋىنا ءدال وسىنداي 149 ۆاگون تاپسىرىلاتىن بولادى. وسىنىڭ نەگىزىندە «استانا – الماتى» جانە «الماتى – شىمكەنت» باعىتتارى بويىنشا جاڭا ۆاگوندارمەن قامتىلعان جاڭا پويىزدار جولعا شىعادى. ءسويتىپ, وسى باعىتتاعى «تۇلپار-تالگو» پويىزدارىنىڭ قاتىناۋى كۇنىنە ەكى رەت ۇيىمداستىرىلماق. ال قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە «تۇلپار-تالگو» پويىزدارى قاتىنايتىن 12 باعىت جۇمىس ىستەۋدە. بۇل باعىتتار ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىس ورتالىقتارىمەن بايلانىستىرادى. ۋاقىت وتكەن سايىن «تۇلپار-تالگو» پويىزدارىنىڭ قىزمەتى بەلسەندى سيپاتقا يە بولا تۇ­سەتىندىگى انىق. ويتكەنى, ونىڭ ءتيىستى قۇرامدارى ءوز ەلىمىزدە شى­عارىلادى. ءوز ەلىمىزدە شىق­قاندىقتان ولار سىرتتان ساتىپ العانعا قاراعاندا, الدەقايدا ار­زانىراق جانە تيىمدىرەك. بۇل جاعدايدىڭ بارلىعى «تۇلپار-تالگو» پويىزدارىنىڭ قىزمەتىن دامىتۋ جونىندە جاسالىنعان ارناۋلى باعدارلامادا ەسكەرىلگەن. وسىعان سايكەس 2020 جىلعا دەيىن ەلىمىزدەگى تاعى 8 جولاۋشىلار پويىزىنىڭ مارشرۋتى «تۇلپار-تالگو» ۆاگوندارىمەن الماس­تىرىلاتىن بولادى. بۇيىرتسا, ءبىز ەلىمىزدىڭ بايتاق دالاسىندا جۇيتكىپ كەلە جاتقان تەمىر تۇلپاردى ءجيى كەزدەستىرەتىن بولامىز. مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان»