اتوم سالاسىنداعى يننوۆاتسيا – ۋاقىت تالابى

قازاقستان ۇلتتىق جاراتى­لىس­تانۋ عىلىمدارى اكادەميا­سى­نىڭ (قازۇجعا) سەمەي جانە كۋرچاتوۆ قالالارىنداعى فيلي­الى­نىڭ عالىمدارى ءۇشىن ەل­با­سىنىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ ما­ڭى­زى زور. ونىڭ سەبەبىن جول­داۋ­دىڭ ەڭ العاشقى تاراۋىنىڭ «جەدەلدەتىلگەن ەكونوميكالىق جاڭ­عىر­تۋ – ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ما­سى­نىڭ جالعاسى» دەپ اتالۋىنان كورۋگە بولادى. سەمەي قالاسىنان 130 شاقىرىم قاشىقتىقتا ور­نا­لاسقان, پرەزيدەنتىمىزدىڭ جارلى­عىمەن 1992 جىلدىڭ 15 مامى­رىندا اشىلعان بۇگىندە الەمگە تا­نىمال قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى (قر ۇياو) يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق باعدارلامانى ىسكە اسى­رىپ جاتىر. بۇل باعىتتا قاز­ۇجعا-نىڭ تورالقا مۇشەسى, اكادەميك ق.كادىرجانوۆ باسشىلىق ەتەتىن ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق عالىمدارى ەلىمىزدەگى يادرولىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالار­دىڭ شىن ماعىناسىنداعى كوش­باس­شىسى بولىپ وتىر. قازاقستان­نىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋىندا يادرولىق سالاداعى ين­نوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ۇلكەن ءرول اتقارادى. الىنعان ءناتي­جە­لەر قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر كەزەڭىنەن جاسالعان تەحنولو­گيا­لاردى ەندىرۋگە جانە ونەر­كا­سىپ­تىك ونىمدەردى شىعارۋدا جال­عا­سۋدا. يادرولىق ورتالىقتىڭ ۇجى­مى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ اتوم ستانسالارىنىڭ وزىق ۇلگى­لەرىن ءوز بويىنا سىڭىرگەن اتوم ەنەر­گەتيكاسىنىڭ قازاقستاندىق مو­دە­لىن جەتىلدىرۋ ۇستىندە. ەلباسى ءوز جولداۋىندا بي­ىل­عى جىلدى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دىعى جانە «بەيبىتشىلىك پەن جا­سامپازدىقتىڭ 20 جىلى» دەپ اتاپ وتىر. ارينە, قازاقستان حال­قى­نىڭ بەيبىت ومىرگە بەت الى­سىمەن جاسامپازدىق جولعا ءتۇسۋى وسىدان 20 جىل بۇرىن پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋىنا دا بايلانىستى. جوعارىدا ايتقانداي, وسىدان 19 جىل بۇرىن سەمەي ولكەسىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن العان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ەلەۋلى وقيعا بولدى. ول – سەمەي سىناق پوليگونى كەشەنىنىڭ جانە قا­زاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان عى­لىمي ۇيىمدار مەن وبەك­تى­لەردىڭ نەگىزىندە كۋرچاتوۆ قالا­سىن­دا ورنالاسقان يادرولىق ورتا­لىقتىڭ اشىلۋى. ەلباسى جار­لى­عىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتىمىز بىرنەشە قاۋلى قابىلدادى. سول قاۋلىلاردىڭ ءبىرى – قازاقستاندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ءۇشىن عىلىمي-تەحنيكالىق, تەحنولو­گيا­لىق جانە كادرلىق بازانى قۇرۋ. وسى شارانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇياو رەسپۋبليكامىزدىڭ جانە شەت­ەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىمەن يادرولىق پروفيلدە ماماندار دايارلاۋ جونىندە شارت جاساستى. ولاردىڭ قاتارىن­دا سەمەي جانە وسكەمەن قالا­لا­رى­نىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى دا بولدى. وسى جولداردىڭ اۆتورى ءوزىنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن يادرو­لىق ورتالىقتىڭ قازىرگى زامانعى فيزيكا-تەحنيكالىق جابدىق­تا­رى­نا, عىلىمي الەۋەتىنە جانە كادر­لارىنا سۇيەنە وتىرىپ, جوعارى بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ ءما­سەلەسىن شەشۋگە ار­ناعان. كەيىننەن بۇل باستاما رەسپۋبلي­كامىز­دىڭ يادرولىق في­زيكا سالاسىنا ماماندار دايار­لايتىن جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا قولداۋ تاپتى. سو­نى­مەن, شىعىس ولكەسىنىڭ عا­لىم­دارى قازاقستاننىڭ اتوم سا­لا­سىندا كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن وزىق ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيا­لا­رى­نا بەلسەندى تۇردە ارالاسىپ ءجۇر. ۇياو ءوزىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ 19 جىلىندا قيىن دا اۋىر كەزە­ڭىنەن ءوتتى دەپ ەسەپتەۋگە بولا­دى. يادرو­لىق ورتالىق ءوزىنىڭ ينتەللەك­تۋال­دىق الەۋەتىن ساق­تاپ قالدى. وسىعان بايلانىستى 2003 جىل­دىڭ كوكتەمىندە پرەزيدەنت ن.نا­زار­باەۆ قازاقستان­دىقتارعا ارنا­عان جولداۋىندا كۋرچاتوۆتا يادرو­لىق تەحنولو­گيالىق پارك اشۋ جونىندە يدەيا كوتەرگەن. قا­زىر­گى تاڭدا بۇل يدەيا ىسكە اسىپ جاتىر. يادرولىق ورتالىق قاشاندا ەلباسى جولداۋلارىن قولداپ كەلەدى. وسى ەكى ارالىقتا «قازاق­ستان­نىڭ اتوم سالاسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ كۇنى» كاسىبي مەيرام رەتىندە اتالىپ وتىلۋدە. تاڭداۋلى ماماندارعا قازاق­ستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ اتوم سا­لاسىنا ەڭبەك ءسى­ڭىرگەن قىزمەت­كەرى اتاعى بەرىلىپ كەلەدى. اكادەميك قايرات كامال­ ۇلى كادىر­جانوۆ باستاعان يادرو­لىق ورتا­لىق­تىڭ ءبىر توپ عالىم­دارى مەم­لەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەات­تارى اتاندى. سونىڭ ءبارى مۇنداعى اتقا­رىلىپ جاتقان اۋقىم­دى جۇ­مىستىڭ دەڭگەيىنىڭ قانشالىق­تى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ءيا, اتوم سالاسىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى ەلباسىمىزدىڭ كەزەكتى جول­داۋىندا ايتىلعان مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا ءبىر كىسىدەي ۇلەس قوساتىن بولادى. سەرىكباي ماۋسىمباەۆ,  سەمەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, قازۇجعا سەمەي جانە كۋرچاتوۆ فيليالىنىڭ توراعاسى. سەمەي.