كەشە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس قورىتىندىسىنا ارنالعان القا ءماجىلىسى ءوتتى.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستا قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا الدىمەن ءمينيستردىڭ, ودان كەيىن كوميتەت توراعاسىنىڭ بايانداماسى مەن سپورت جانە تۋريزممەن تىعىز بايلانىسى بار ازاماتتاردىڭ اتالعان ۆەدومستۆونىڭ بىلتىرعى جۇمىس قورىتىندىسى مەن الداعى ماقسات-مىندەتتەرىنە قاتىستى پىكىرلەرى تىڭدالدى.
ماجىلىستە تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ تۋريزم سالاسىنا قاتىستى ماسەلەگە توقتالىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ەڭ باستىسى ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋ جۇمىسىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى ول قازىر تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارى بار ەكەنىن, ونىڭ ىشىندە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى بويىندا تۋريستىك كلاستەردى قۇرۋ, اقمولا وبلىسىندا «بۋراباي», ماڭعىستاۋدا «كەڭدىرلى», الماتى وبلىسىندا «جاڭا ىلە» تۋريستىك ورتالىقتارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, وسىلاردىڭ بارىنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە ول الماتى, اقمولا, شىعىس قازاقستان مەن باسقا دا جەرلەردە تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارى مەن بازالارىن دامىتۋ جونىندە جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, ىشكى جانە سىرتتان كەلۋشىلەر ءتۋريزمىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ جونىندەگى جۇمىس تا ىسكە اسا باستاعانىن اتاپ ءوتتى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى ول بىلتىر اۋىلدىق ءتۋريزمنىڭ تانىمالدىعى ارتقانىن, قوناق ۇيلەر جەلىسىنىڭ كوپتەپ سالىنىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
تەمىرحان مىڭايدار ۇلى وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا ىشكى ءتۋريزمنىڭ كولەمى 15,7 پايىزعا ارتىپ, 3,4 ملن. ادامعا جەتكەنىن, ال تۋريزمگە تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 28 پايىزعا ءوسىپ, 10,7 ملرد. تەڭگەنى قۇراعانىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە 34 400 ءنومىرى بار 1 460 قوناق ءۇي جۇمىس ىستەسە, ونداعى ورىنداردىڭ سانى – 74 500. ال تۋريزمنەن تۇسكەن تابىس 15,3 پايىزعا ارتىپ, 78 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ وتىر. دەگەنمەن, تۋريزم سالاسىندا جىل سايىن وسىنداي كوڭىل كونشىتەرلىك ساندار كوبەيىپ جاتسا دا سىرتتان ساياحاتتاپ كەلۋشىلەردەن گورى سىرتقا كەتۋشىلەر سانى كوپ. ماجىلىستە ت. دوسمۇحامبەتوۆ وسى ماسەلەگە دە توقتالىپ, ىشكى ءتۋريزمدى كوبەيتۋ ءۇشىن قولدا بار بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز كەرەكتىگىن ايتتى. ول ءۇشىن جامبىل وبلىسىندا كيىز ۇيلەر قالاسىن, الماتى وبلىسىندا ساقتار قورعانىن, سولتۇستىك قازاقستاندا «جەمچۋجينا», اقمولا وبلىسىندا بۋراباي, پاۆلوداردا تۇزدىقالا, ماڭعىستاۋدا كەڭدىرلى كۋرورتتى ايماقتارىن دامىتۋدا تۋريستىك مەكەمەلەرمەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋدى ءارى قاراي جالعاستىرۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە ول قىرعىزستاندا بىلتىر بولعان وقيعالاردىڭ اسەرىنەن وتانداستارىمىزدىڭ قاپشاعاي ايماعىندا كوبىرەك دەمالعانىن, وسىنىڭ ءوزى ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانىن, قازىر وندا تۋريزمنەن تۇسكەن تابىس سوڭعى 10 جىلدا بولماعان دەڭگەيگە جەتكەنىن ايتتى.
وسىدان كەيىن ماجىلىستە سپورت تاقىرىبىنا قاتىستى اڭگىمە قوزعالدى. مۇندا ءوتكەن جىلى اتقارىلعان جۇمىستارمەن بىرگە سپورتتا قوردالانىپ قالعان پروبلەمالار, ولاردى شەشۋ جولدارى جونىندە ماسەلە كوتەرىلدى.
وسى رەتتە مينيستر بىلتىر ۆەدومستۆو الدىندا ۇلكەن ماڭىزدى ءۇش مىندەتتىڭ – ازيا ويىندارىن ۇيىمداستىرۋ جانە ءوتكىزۋ, سپورتشىلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ەلدە دەنە تاربيەسى مەن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ بولعانىن ايتىپ, سولاردى شەشۋ ءۇشىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ, سپورتشىلاردىڭ ساپالى دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى ول بىلتىر «جول كارتاسىنان» ۇنەمدەلگەن قاراجات ەسەبىنەن 12 وبلىستا 64 نىساننىڭ جوندەلگەنىن, سپورت عيماراتتارىنىڭ سانى بۇرىنعىدان ەكى ەسەگە ارتىپ, 31 مىڭعا وسكەنىن, ال دەنە تاربيەسىمەن اينالىسۋشىلار سانى 2 ملن. 900 ادامدى نەمەسە حالىقتىڭ 17,7 پايىزىن قۇراپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ماجىلىستە جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سپورتقا قاتىستى بىرقاتار پروبلەمالىق ءماسەلەلەر دە كوتەرىلدى. سونىڭ ىشىندە الدىمەن بىرنەشە جىلدان بەرى ساقالدى قۇرىلىسقا اينالعان ششۋچەدەگى رەسپۋبليكالىق شاڭعى بازاسىنىڭ, استانا جانە الماتى وبلىسىنداعى وليمپيالىق دايارلىق ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ, سپورتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىر وسى ءماسەلە بويىنشا بيۋدجەتتىك وتىنىمدەر جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيا تاراپىنان قولداۋ تاپپاي كەلەدى. وسى ءماسەلەگە بايلانىستى ول ۇكىمەت باسشىسىنان مينيسترلىكتىڭ ۇسىنىسىنا قولداۋ كورسەتۋدى ءوتىندى. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدە كۇنى ءبۇگىنگە دەيىن ازيا ويىندارىندا وليمپيالىق ەمەس سپورت تۇرلەرىنەن جانە مۇگەدەك سپورتشىلارعا سىياقى بەرۋدى كوزدەيتىن نورماتيۆتىڭ جوقتىعىن ايتىپ, وسى ماسەلەنى دە شەشىپ بەرۋدى سۇرادى.
بۇدان باسقا ماجىلىستە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ, كەڭەس وداعى كەزىندە بولعان ەرىكتىلەر سپورت قوعامىن قۇرۋ ماسەلەسى جونىندە اڭگىمە قوزعالدى. بۇل جونىندە مينيسترلىكتىڭ سپورت ىستەرى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەلسيار قاناعاتوۆ بايانداما جاساپ, قوردالانعان پروبلەمالاردىڭ بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ايتىپ بەردى. مۇندا ول ەلباسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» جوباسىنا ۇقساس «100 سپورت كەشەنى» دەگەن سياقتى جوبانىڭ كەرەكتىگىن, سونىڭ نەگىزىندە اۋىلدىق جەرلەردە, اۋدانداردا سپورت كەشەندەرىن سالۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە ول بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ءۇشىن ستۋدەنتتەردىڭ «سۇڭقار», مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ «جاستار», مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن باسقا دا جۇمىسكەرلەردىڭ ەرىكتىلەر قوعامدارىن قۇرۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەنىن ەسكەرتتى. ودان باسقا سپورتتى حالىق اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا گازەت-جۋرنالدارمەن بىرگە ارنايى تەلەارنانى اشۋدىڭ كەزى كەلگەنىن ايتىپ, وندا 24 ساعات سپورت تاقىرىبىنداعى ماتەريالدار بەرىلىپ تۇرسا وسى سالاعا قىزىعۋشىلار سانى كوبەيەتىنىنە كۇمان كەلتىرمەيتىنىن جەتكىزدى.
وسىدان كەيىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان ءسوز سويلەپ, سپورتتاعى پروبلەمالاردىڭ ىشىندە باپكەرلەر مەكتەبىنىڭ السىزدىگى, كۇرەس تۇرلەرىنىڭ سوڭعى كەزدەرى كەنجە قالىپ بارا جاتقانى تۋرالى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ساياسي ساحناداعى بەلسەندىلىگى, سپورتتاعى تابىستارى جاقسى بولعانىن, ال بيىلعى جىلدىڭ ازيادانى وتكىزىپ, جاقسى باستالعانىن ايتا كەلىپ, ول قازىر ەلىمىزدەگى باپكەرلەردىڭ السىزدىگىنە, كۇرەستەن وليمپيادا, الەم چەمپيوندارىنىڭ سوڭعى ۋاقىتتا از شىعىپ جاتقانىنا نازار اۋدارىپ, وسى ماسەلەگە بايلانىستى ءبىراز مىسالدار كەلتىردى. ول بىلتىر ءمينيستردىڭ «ەگەمەن قازاقستان» مەن «قازاق سپورتى» گازەتتەرىنە جازعان گرەك-ريم, ەركىن كۇرەس پەن دزيۋدوعا ارنالعان تالدامالى ماتەريالدارىن وقىپ شىققانىن, مۇنداي دۇنيەلەردى وتكەن جىلى ءالى ەشبىر مينيستر ءوز سالاسى بويىنشا جازباعانىن ايتىپ, وسى ماقالالاردا كۇرەس تۇرلەرىنىڭ قازىرگى جاعدايى تەرەڭنەن زەرتتەلگەنىن اتاپ كورسەتتى. ول بالۋاندار دايىندىعى شىن مانىندە الاڭداتارلىق جاعدايدا ەكەنىن ايتىپ, ەگەر وسى كەزدەن باستاپ ىسكە وسىنداي جاناشىرلىق كوزقاراسپەن قاراماساق كۇرەس سپورتىنىڭ ارتتا قالىپ قويۋى مۇمكىن دەگەن ويىن ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى ول كۇرەس تۇرلەرىن دامىتۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ بىرنەشە ۇسىنىس-تىلەكتەرىن ايتتى. مينيستر ءوز كەزەگىندە بۇل پىكىرمەن كەلىسەتىنىن, ۇسىنىستارىن قولدايتىنىن ايتىپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە شىققان ماتەريالداردى بارلىق باپكەرلەر مەن سپورت ماماندارىنىڭ وقىپ شىعۋىن ءوتىندى. «ەگەر بىزدە نامىس بولسا, كۇرەستى كوتەرۋ كەرەك. وسى جەردە وتىرعان بارلىق ازاماتتارعا, سونىڭ ىشىندە باپكەرلەر مەن سپورت ماماندارىنا گازەتتە شىققان دۇنيەلەردى وقىپ, سودان وي تۇيۋلەرىن سۇرايمىن», – دەدى ول.
ءماجىلىستى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قورىتىندىلادى. ول مينيسترلىكتىڭ بىلتىرعى جۇمىسىنا جوعارى باعا بەرەتىنىن, ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ءوزى بەرگەن ۋادەسىندە تۇرىپ, ەلىمىزدىڭ ازيا ويىندارىن لايىقتى وتكىزگەنىن, ال وندا جارىس جولىنا شىققان سپورتشىلاردىڭ جەڭىسى بارلىق وتانداستارىمىزدى ورتاق ماقسات, ورتاق مۇراتقا ۇيىستىرعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول بۇقارالىق سپورتتى, ءتۋريزمدى دامىتۋ سياقتى جۇمىستاردىڭ ەلباسىنىڭ باستى نازارىنداعى ماسەلەلەر ەكەنىن, ولاردى اتقارىپ شىعۋعا تەك مينيسترلىك قانا ەمەس, بارلىق قازاقستاندىقتار اتسالىسۋى كەرەكتىگىناتاپ كورسەتتى. دەگەنمەن مينيسترلىك تۋريزم جانە سپورت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋشى جانە جۇرگىزۋشى بولعان سوڭ وعان ەكى ەسە جۇك ارتىلاتىنىن جەتكىزدى. وسىعان بايلانىستى ول ۆەدومستۆوعا تاپسىرمالار بەرىپ, الدىنا بىرقاتار مىندەتتەر قويدى. سونىڭ ىشىندە لوندون وليمپياداسىنا لايىقتى دايىندالۋ, سپورت نىساندارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ, ازيادا نىساندارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ول جەرلەردىڭ قاراپايىم حالىققا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايرىقشا ەسكەرتتى.
كورسەتكىشتەرگە كوز سالساق
وتكەن جىلى دەنە شىنىقتىرۋمەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن ادامدار سانى 380 مىڭعا جەتتى. بىلتىر 17 مىڭنان استام سپورتتىق-بۇقارالىق ءىس-شارا وتكىزىلدى, ونىڭ ىشىندە 10 مىڭنان استامى اۋىلدىق جەرلەردە وتكىزىلگەن. 2010 جىلى قازاق كۇرەسى, توعىزقۇمالاق, ات جارىسى سياقتى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن 80 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. قازىر ەلىمىزدە بارلىعى 423 بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى, 8 رەسپۋبليكالىق جانە 17 وڭىرلىك وليمپيالىق رەزەرۆ دايارلىعى ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. بىلتىر وليمپيالىق سپورت تۇرلەرىنەن الەم چەمپيوناتتارىندا ۇلتتىق قۇراما 11 مەدال, ازيا چەمپيوناتتارىندا – 50, ازيا كۋبوكتارىندا – 6, الەم كۋبوكتارىندا – 23, حالىقارالىق تۋرنيرلەردە 255 جۇلدەنى جەڭىپ الدى. داستان كەنجالين.
