ءازىلحان نۇرشايىقوۆ

قازاق ادەبيەتى تاعى ءبىر ورنى تولماس قازاعا ۇشىرادى. 89 جاسقا قاراعان شا­عىندا كورنەكتى قالامگەر, قازاق كسر-ءنىڭ اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلى­عى­نىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ حالىق جا­زۋ­شىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ دۇنيە سالدى. ول 1922 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانىندا قازىرگى شىعىس قازاقستان وبلىسى, جارما اۋدانىنا قاراستى كەلىنسۇيەگى دەگەن جەردە دۇنيەگە كەلگەن. اقبۇزاۋ اۋى­لىن­داعى ورتالاۋ مەكتەپتى ءبىتىرىپ, ال­ما­تىداعى تاۋ-كەن ينستيتۋتىنىڭ جۇمىس­شى فاكۋلتەتىندە, سەمەيدەگى اباي ات­ىن­داعى قازاق پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسىندە, پە­داگوگيكالىق ينستيتۋتىندا وقىعان. 1941-1945 جىلدار اراسىندا قىزىل ارميا قاتارىندا بولىپ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان. سوعىستان كەيىن قا­زاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن اياقتاعان. ءار جىلداردا «قازاقستان پيونەرى» (قازىرگى «ۇلان») گازەتىندە ءبولىم مەڭ­گەرۋشىسى, «سوتسياليستىك قازاقستان» (قا­زىر­گى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتىندە ادە­بي قىزمەتكەر, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, رە­داك­توردىڭ ورىنباسارى, پاۆلودار وبلىس­تىق «قىزىل تۋ» گازەتىندە رەداكتور, رەسپۋبليكالىق «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە باس رەداكتور, «قازاق كەڭەس ەنتسي­كلوپەدياسىندا» ءتىل, ادەبيەت, فولكلور رەداكتسياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا عى­لىمي قىزمەتكەر بولىپ جەمىستى قىزمەت ەتكەن. كوپ جىلدار بويى قازاقستان جا­زۋشىلار وداعىندا پروزا كەڭەسى مەن جاس ادەبيەتشىلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ كەلدى. العاشقى وچەرك, اڭگىمەلەر جيناعى “ال­ىستاعى اۋداندا” دەگەن اتپەن 1956 جى­لى جارىق كورگەن. 60-جىلداردان باستاپ كوركەم پروزا جانرىندا سۇبەلى ەڭبەك ەتتى. قالامگەردىڭ قالامىنان تۋعان «ماحاببات جىرى», «توعىز تولعاۋ», «اۆتوپورترەت», «ما­حاب­بات, قىزىق مول جىل­دار», «اقي­قات پەن اڭىز», «ەكى ەستەلىك», «جامبىلعا حات», «مەنىڭ زامان­داستا­رىم», «قالامگەر جانە ون­ىڭ دوستارى», «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» سياقتى كى­تاپتارى وقىرمان قاۋىم مەن سىنشى­لار­دان جوعارى باعاسىن العان. ي.ءبۋنيننىڭ, م.شولوحوۆتىڭ, ت.پاۆ­لەن­كونىڭ, ا.ياكوبسوننىڭ شى­عار­ما­لا­رىن قا­زاق­شاعا ءساتتى تارجىمالاعان. 2005 جىلى «قا­زى­عۇرت» باسپاسىنان ون تومدىق شى­عارمالار جيناعى جارىق كور­گەن. جەكەلەگەن شىعارمالارى قىر­­­عىز, وزبەك, تاجىك, مولدوۆان, تاتار, ياكۋت تىلدەرىنە اۋدارىلعان. 1980 جىلى «اقيقات پەن اڭ­ىز» رومان-ديالوگى ءۇشىن قازاق كسر-ءنىڭ اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتا­­عى بەرىلگەن. III دارەجەلى «داڭق», «قۇر­مەت بەلگىسى», «حالىقتار دوس­­تىعى», II دارەجەلى «وتان سو­عىسى», «پاراسات», «وتان» ور­دەن­دەرىمەن ماراپات­تال­عان. ءازىلحان نۇرشايىقوۆ – قا­زاقستان­نىڭ حالىق جازۋ­شى­سى. ا.فادەەۆ اتىن­داعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. سەمەي قا­لا­سىنداعى م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ۋنيۆەر­سي­تەتتىڭ, شاكارىم اتىنداعى سە­­مەي پە­دا­گوگيكالىق ينستيتۋ­تى­نىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, جام­­­بىل وبلىسىنداعى سا­رى­سۋ اۋدانىنىڭ, سەمەي قالاسىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى. كوركەم ادەبيەتتى قادىر­لەي­تىن حالقى­مىز­دىڭ بىرنەشە بۋىن وك­ىلدەرى جازۋ­شى­نىڭ شىعارما­لا­رىمەن سۋسىنداپ ءوستى. ون­ىڭ شى­عارمالارىنىڭ كەيىپكەرلەرى قا­شان­دا جاس ۇرپاقتى وتان­سۇيگىشتىككە, ادال­دىققا, ماحاببات پەن دوستىق سەزىمىنە ءتار­بيەلەدى. ميلليون­داعان ادام­دار­دىڭ ءجۇ­رەگىنە جول تاپقان قۇندى شى­عار­ما­لا­رى ۇلتتىق ماقتا­نى­شىمىزعا, ءما­دە­ني مۇ­رامىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. الاشتىڭ ابىز اقساقالى, اسا كور­نەك­تى قالامگەر, پاراساتتى دا بىلىكتى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ سەكىلدى ۇلتىن سۇيگەن ۇلا­عات­تى تۇلعانىڭ ارداقتى بەينەسى ەل جا­دىندا ماڭگى ساقتالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى. * * * مومىش ۇلى شاڭىراعى ءۇشىن تابارىك ادام ەدى قازاق حالقىنىڭ ارداقتاعان اياۋلى قارياسى, كونەلەردىڭ اسىل تۇياعى ازاعانىڭ  ومىردەن وتكەنىن ەستىگەندە كوزىمنەن ەرىكسىز جاس پارلاپ كەتتى. كۇنى كەشە عانا ماڭدايىمنان ءسۇيىپ, «اينالايىن» دەپ مەيىرلەنگەن اعادان ءبىر ساتتە ايىرىلىپ قالامىز دەپ كىم ويلاعان. اكەم مارقۇم: «ادامنىڭ جەر بەتىندەگى عۇمىرى كىرپىككە ءىلىنىپ تۇرعان ءبىر تامشى جاس سەكىلدى. كىرپىككە ىلىنگەن جاس كوزگە قايتا كىرمەيدى, جەرگە تامادى. ەرتە مە, كەش پە, كۇندىز بە, تۇندە مە, سول جاستىڭ كىرپىكتەن قاشان ءۇزىلىپ تۇسەرىن پەندە پاقىر بولجاي المايدى. ول تەك ءبىر اللاعا ايان», دەۋشى ەدى. ءيا, اللانىڭ سىزىعىنان ەشكىم اتتاپ وتە ال­ماي­دى. بۇل اقيقاتتى اقىلمەن ءتۇ­سىنسەك تە, جۇرەك شىركىن «ولدىگە» قيماي, بۇلقىنادى. ازاعا مو­مىش­ ۇلى شاڭىراعى ءۇشىن تابارىك ادام ەدى. اكەمىزدىڭ كوزىندەي كو­رىپ ەركەلەيتىنبىز, ارداقتايتىن­بىز. قاشان كورسەڭ ومىرگە قۇش­تارلىعىمەن, جاستارعا ۇلگى-ونە­گەسىمەن, اتالىق اقىل سوزدەرىمەن ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل جانداي جا­دىراپ جۇرەتىن. تىرشىلىكتە كەزدەسىپ جاتاتىن كەم-كەتىكتى ايتىپ شا­عىنعاندى جانى سۇيمەيتىن. ءشۇ­كىرشىلىك پەن تاۋبە اۋىزىنان تۇسپەيتىن. ءازىلحان اعانىڭ عاجايىپ ەڭ­بەك­قورلىعى كىمگە دە بولسا ۇلگى بولاتىن قاسيەت ەدى. ءومىرىنىڭ سو­ڭىنا دەيىن قالامى قولىنان ءتۇس­پەدى. سانالى ءومىرىن قازاق حال­قىنا, وسەر ۇرپاققا ادال قىزمەت ەتۋگە ارنادى. سوڭعى دەمى بىتكەنشە ەل-جۇرتىمەن بىرگە بولدى, ەلىنىڭ ءسوزىن سويلەدى. قازاق دەگەن ىرگەلى ەل امان تۇرعاندا ازاعا دا حالقىنىڭ جۇرەگىندە ءومىر سۇرەدى. قادىرلى اعايىن! قازا بارىمىزگە ورتاق بولعاندىقتان الدىمەن قا­زاق حالقىنا باسىمدى ءيىپ, كوڭىل ايتامىن. ەلىمىز امان, جەرىمىز تى­نىش بولسىن دەپ تىلەيمىن. اعا­نىڭ وتباسىنىڭ, تۋعان-تۋىسقان­دارىنىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسا وتىرىپ, ءازىلحان اعانىڭ الدى پەيىش, ارتى كەنىش بولسىن دەپ ءبىر اللادان سۇرايمىن. باقىتجان مومىش ۇلى. * ** ۇلتتىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ دەسە ۇلت ءۇشىن جانعان وتتى جالاڭاش قولىمەن ۇستاعان, قايتپاس, قايسار قالامگەر بەينەسى ويعا ورالادى. جەلتوقسان كوتە­رىلىسىنەن كەيىن ماسكەۋدىڭ «قازاق ۇلتشىلدىعى» دەگەن قاۋلىسى قابىلدانعاندا ءازىلحان نۇرشايىقوۆ ماسكەۋگە: «ساياسي بيۋرونىڭ شەشىمى قاتە. «قازاق ۇلتشىلدىعى» دەگەن قاۋلىنىڭ كۇشىن جويۋ كەرەك!», – دەپ باس حاتشى گورباچەۆكە حات جازدى. ول پوشتادا ۇستالاتىن بولعاندىقتان كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ولجاس سۇلەيمەنوۆ ارقىلى كرەملگە جەتكىزىلدى. سول ءۇشىن ورتالىقتان باستاپ, كولبيننەن دە قىسىم كوردى. اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن وسى ەرلىگىن – لاۋلاپ جانعان وتتى جالاڭ قولىمەن ۇستاعانعا تەڭەيمىن. ازاعاڭمەن سوڭعى 15-20 جىلدان بەرى جاقىن ارالاسىپ, ءبىر-بىرىمىزبەن سىر بولىسكەن اعالى-ءىنىلى دوس ەدىك. ءبىر-بىرىمىزگە اقىل قوسىپ, شاما-شارقىمىز جەتكەنشە كومەك قولىن سوزىپ جۇردىك. كۇنى كەشە, ياعني ازيادا قارساڭىندا ماعان قوڭىراۋ شالىپ: «وسكەمەنگە بارىپ قايتسام با دەپ ەدىم. قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ الاۋىن الىپ جۇرۋگە جاقسى كورەتىن ءىنىم بەردىبەك ساپارباەۆ شاقىرىپ جاتىر ەدى», دەپ رۇقسات سۇراعانداي ازىلدەستى. تۋعان جەرىنەن جاقسى كوڭىل-كۇيمەن ورالدى. تاعى بىردە «پرەزيدەنتتىڭ قولىنان ستيپەنديا الامىن» دەپ قوڭىراۋ شالدى. الايدا, سول ستيپەنديا الاتىن كۇنى, 7-اقپاندا جانساقتاۋ بولىمىنە ءتۇسىپ قالدى. سوعىس ورتىنەن امان ورالعان, حاليماداي عاشى­عىنا قوسىلىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرگەن, ەكى ۇل, ەكى قىز ءوسىرىپ, ءورىسى كەڭەيگەن, وزگەسىن ايتپاعاندا ورىستىڭ ءۇش باتىرى سىندى شوقتىعى بيىك, ءۇش شىعارما «اقيقات پەن اڭىز» رومانىن, «حاليما» حيكاياسىن جازعان, ال­عاشقى رومانى ون رەت قايتا باسىلعان, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدارى» 40 جىل بويى وقۋشى قولىنان تۇسپەي, سان ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولا بىلگەن ءازىلحان سىندى جازۋشى تىم از بۇگىندە. حالىقتان «ۇلتتىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى», «ماحاببات پاديشاسى» دەگەن اتاق الىپ, اتى كوزى تىرىسىندە-اق اڭىزعا اينالعان ابىز اعا, اقيىق دوسىم ازاعاما وزەگىم ورتەنىپ تۇرىپ, قوش دەيمىن ەندى امالسىز. جانىڭ ءجانناتتا بولسىن اسىل تەكتى, اقيىق اعا – ازاعام! ءسابيت دوسانوۆ. * ** الپىس التى جىل قاتار جۇرگەن ازاعام-اي! ءازىلحان نۇرشايىقوۆپەن قا­زىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە بىرگە وقى­دىق. ول قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, مەن جۋرناليستيكا ءبو­لىمىندە ءبىلىم الدىق. سول 1945 جىلى تابىسقان جاندار پاۆلوداردا وبلىستىق گازەتتىڭ رە­داك­تورى بولعان كەزدە عانا بولماسا, وسى الماتىدا قول ۇس­تا­سىپ, اياق-تاباعىمىز عانا ەمەس, جان-دۇنيەمىز توننىڭ ىشكى باۋ­ىن­داي ارالاسىپ كەتكەن پەندەلەر ەدىك. اۋزىن باعىپ, سىرىن اشا بەرمەيتىن پەندەنىڭ تىندىرارى كوپ بولسا كەرەك. سوعىس جىل­دا­رىندا قاسىنا ەكى سولداتتى ەرتىپ كەمەڭگەر ءسابيت مۇقا­نوۆ­تىڭ قو­ناعى بولۋى, قازاق جاۋ­ىنگەر­لە­رىنىڭ جامبىلعا جازعان جاۋاپ ولەڭىنىڭ اۆتورلىعى, ودان پاۆلوداردا جۇرگەندە قازاق­تىڭ اتاقتى جازۋشىسى مۇقان يمانجانوۆپەن رۋحاني دوستاسۋى ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتەن باتا الۋعا ۇلاسىپ, قازاق ادە­بيەتىن ىزدەپ ءجۇ­رىپ وقيتىن جاس­تاردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇلتتىق ادەت-عۇ­رىپ­قا ۇيرە­تەتىن «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رومانىن سىيعا تار­تىپ, بىردەن ەل تانىعان كلاسسيككە اي­نالىپ ەدى. حالىقتىڭ شىن نيەتپەن سىر­لاس-مۇڭداس بولاتىن جازۋشىسى  ەكەنىن حاس باتىر باۋىرجان مو­مىش ۇلىنىڭ ابىرويىن اسقاق­تا­تا تۇسكەن «اقيقات پەن اڭىز» رو­مانى راستاپ ەدى. اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق تاريحي شىن­­دىقتى رەسمي مويىنداۋعا نەگىز بولا الارى ءسوزسىز. ونان كەيىنگى «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى», «حاليما» اتتى مۇڭدى دا سىرشىل حيكاياتتارى ابىروي ۇستىنە ابى­روي قوسا تۇسكەن قۇندى شىعار­ما­لارى. ءوزىنىڭ العاش ۇشقان قاناتى جۋر­ناليستيكا ەكەنىن ەش ۋاقىتتا ۇمىتپاي, قوس قاناتىمەن قارىش­تاي سامعاعان قالامگەر قازاق ادە­بيەتى تاريحىندا وشپەس ءىز قال­دىر­دى. وسى دۇنيەلەر جارىققا شى­عار­دا باسى-قاسىندا بولعا­نى­مىز­دى ەندى جۇبانىش ەتىپ, بۇگىن ءولىم دەگەن وكىنىشتى شىندىققا مويىن ۇسىنامىز. مۇنداي دا­رىن­مەن ال­پىس التى جىل قول ۇستاسىپ قاتار جۇرگەن ماعان, وسى ءازيز ادام­نىڭ قازاسى, ارينە, جانىما وزگەلەردەن گورى قاتتىراك باتارى انىق. ابىرويىڭ ەل-جۇرتتىڭ ال­دىن­دا اسقاقتاي بەرسىن دەگەن وي­دان باسقا ايتارىم جوق. قوش بول, ازاعا! تۇرسىنبەك كاكىشەۆ. * * * قوش, ازاعا! قازاق جۇرتى ءوزىنىڭ ماقتان ەتەر, تۇلعا تۇتار تاعى ءبىر تا­نىمال ۇلىنان ايىرىلدى. قا­زاق ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلىنىڭ ءبىرى – ءازىلحان نۇرشايىقوۆ 89 جاس­قا قاراعان شاعىندا دۇنيەدەن وزدى. اللانىڭ جازۋىنا, تابيعات­تىڭ زاڭدىلىعىنا بالاساق تا ازاعامىزدىڭ ورالماس ساپارعا اتتانىپ كەتكەندىگىنە سەنگىمىز كەلمەيدى. ويتكەنى ول كىسىنىڭ ەلىنە كەلىپ, جەرلەستەرىن ازيادا سپورت ويىندارى الدىندا جەڭىسكە جىگەرلەندىرىپ, مارقاي­تىپ كەتكەنى كەشە عانا بولاتىن. – مەن ەستافەتا كەزىندە رەسپۋبليكا الاڭىنداعى تايقا­زان­عا الاۋدىڭ وتىن جاقتىم. مەن سول ساتتە بۇكىل شىعىس­قازاق­ستان­دىق جاستاردىڭ جۇرەگىنە وت جاقتىم, قارتتاردىڭ جۇرەگىنە جىلۋ بەردىم دەپ ويلادىم. مىنەكي, سول الاۋدىڭ مەنىڭ جەرلەستەرىمدى جەڭىستەرگە جەتەلەي بەرۋىنە شىن جۇرەكتەن تىلەكتەسپىن, – دەپ يگى نيەت, اقجارما اق تىلەگىن بىلدىرگەن ەدى. ابىز اعامىزدىڭ ول تىلەگىن سپورتشى جەرلەستەرى, جالپى ەلى ابىرويمەن ورىنداپ, ازيادا ويىن­دارىنىڭ ەڭ بيىك تۇعىرىنا كوتەرىلدى. جالپى, ءازىلحان اعا تۋعان جەرىمەن, تۋعان ەلىمەن قارىم-قا­تى­ناسىن ەشقاشان ۇزگەن ەمەس. ءجيى-ءجيى كەلىپ, شىعىستا اسىرىلىپ جاتقان يگى ىستەردى قۋانا قولداپ, اقىل-كەڭەستەرىن ايتىپ وتىراتىن. ازاعانىڭ قازاسى ورنى تولماستاي وكىنىش بولىپ, قابىر­عامىزدى قاي­ىستىرىپ وتىر. ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە مايداندىق گازەتتەردەن باستاۋ العان ازاعانىڭ شىعارماشىلىق جولى ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن ۇزىلگەن جوق. 1956 جىلى «الىس­تاعى اۋداندا» دەگەن اتپەن شىق­قان العاشقى وچەرك, اڭگىمەلەر جيناعىنان بەرى جيىرمادان اسا كىتابى جارىق كوردى. جازۋشىنى ماحاببات ءامىرشىسى اتاندىرعان «ما­حاببات جىرى», «ماحاببات, قى­زىق مول جىلدار», «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» رومان, پوۆەستەرى جاستاردىڭ جاستانىپ وقيتىن كى­تاپتارىنا اينالسا, «اقيقات پەن اڭىز» رومان-ديالوگى بىرقاتار شەتەل تىلدەرىنە اۋدارىلىپ با­سىلىپ, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋ­شى­سى, سەمەي قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازا­ما­تى, بۇكىل قازاق ەلىنىڭ, جۇر­تىنىڭ قادىر تۇتقان ازا­ماتى, كوركەم ءسوزدىڭ حاس شەبەرى ءازىلحان نۇر­شايىقوۆتىڭ بالالارىنا, ۇر­پاعىنا, تۋعان-تۋىس­قان­دارىنا قاي­عىلارىنا ورتاق­تا­سىپ كوڭىل ايتامىز. ءاز اعانىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ماڭگى ساقتالادى. باقۇل بولىڭىز, قادىرلى اعا, جانىڭىز ءجانناتتا بولعاي! بەردىبەك ساپارباەۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى. * ** كوكىرەگى التىن ساندىق ەدى ءازىلحان اعامىزدىڭ قازاسى قابىرعامىزدى سوگىپ كەتكەندەي بولدى. جانى جايساڭ, جۇرەگى تازا, ادامدارعا جاقسىلىق ويلاپ تۇراتىن كىسى ەدى. ۇلىق باسىمەن تالاي رەت ءبىزدى ىزدەپ كەلگەنىن قالاي ۇمىتارسىڭ. مەنىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويىما كەلدى. وعان دا جەتى-سەگىز جىل ءوتىپتى. بىلتىر اتاقتى “ماحاببات, قىزىق مول جىلدار” كىتابىنىڭ شىققانىنا قىرىق جىل تولۋىنا وراي كەنتاۋعا تاعى اينالىپ سوعىپ, وقىر­ماندارىمەن جۇزدەستى. ول كىسى سوعىستان كەلگەندە ءبىز ەكىنشى كۋرس­تىڭ ستۋدەنتتەرى ەدىك. اۋىلدان كەلگەن ءشوپ­جەلكە, ۇياڭ قىزبىز. ءبىرازىمىزدىڭ اعالا­رى­مىز سولداتتا بولدى, كوبى ورالمادى. ازە­كەڭ بىزدەن بەس جاستاي ۇلكەن بولعاندىقتان, تۋعان اعا­مىزداي قابىلدادىق. قاتتى جاقسى كوردىك. اراعا جيىرما بەس جىل سالىپ, ءبىزدىڭ وتباسىعا كەلدى. كىشىپەيىلدىلىگى عوي, جاڭا شى­عارما جازىپ جاتقانىن, وعان وتاعاسىم تولەۋبەكتىڭ رۇقساتىن سۇرادى. تولەۋبەك مىقتى ازامات ەدى. بەردى, ارينە. ول كىتاپ “ماحاببات, قىزىق مول جىلدار” بولاتىن. كوركەم شىعارما ومىردەن كوشىرىل­مەيدى. ءبىر كىسىنىڭ تولىققاندى پورترەتىن جاساۋ ءۇشىن ءتۇر-ءتۇرى جيناقتالادى. ەربول مەن مەڭتاي مىڭداعان قازاق جاستارىنىڭ تەمىر­قازىعى بولعانىن كوزىمىز كوردى. ۇياڭدىعىم بولار, مەڭتايدىڭ ماعان نەگىزدەلىپ جازىل­عانىن ازەكەڭ ايتپاعاندا, ءوزىم ەشكىمگە جاق اشا قويعان جوق ەدىم. بالالارىم تاڭ قالدى. سويتكەن ازامات ەدى عوي ازەكەڭ. الماتىداعى ۇيىمەن حات جازىسىپ تۇردىق. تىلەۋى جاقسى, كوكىرەگى التىن ساندىق ادام بولاتىن. قاسىمداعى ءلايلا قىزىم دا قا­زاسىن ەستىپ, قاتتى قينالدى. اعايىن-تۋعان, بالا-شاعاسىنا كوڭىل ايتقاننان باسقا دارمەن جوق قولدان كەلەتىن. قوش بول, ءازىز اعا, الاش­تىڭ ارداعى ازاعا. توپىراعىڭىز تورقا بولسىن. ءوزىڭنىڭ مەڭتاي – نۇرعاليماڭ. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, كەنتاۋ قالاسى. * * * ەرلىك پەن ماحاببات جىرشىسى قازاق ادەبيەتىنىڭ تاعى ءبىر اي­تۋلى وكىلى, اسقار تاۋداي اسىل اعا­مىز ءازىلحان نۇرشايىقوۆ تا ءومىر­دەن وزدى. بىراق ول كىسىنىڭ ارتىندا قازاق باردا بىرگە جاساي­تىن توم-توم رۋحاني مۇرالارى قالدى. سو­لاردىڭ ءبىرى «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» اتتى رومانى بولاتىن. بۇل تۋىندىنى وقىپ وسپەگەن ۇر­پاق قازاق توپىراعىندا كەمدە-كەم شىعار. ەربول مەن مەڭتاي بەينەسى سول كىتاپتى پا­راقتاعانداردىڭ كو­كەيىندە جىل قۇسىنداي ساقتالىپ قالعانى دا راس. بۇدان كەيىنگى تاعى ءبىر ەلەۋلى دۇنيەسى قازاقتىڭ حاس باتىرى باۋ­ىرجان مومىش ۇلى تۋرالى جاز­عان «اقيقات پەن اڭىز» ەدى. وسى رومان ارقىلى ءبىز باۋ­ىرجان با­تىردىڭ بۇكىل بولمىسىن, ماي­دانداعى ەرلىگىن, بەيبىت كۇندەگى ادالدىعىن, ازاماتتىعىن, ونىڭ پايىم-پاراساتىنىڭ ەرەكشە بول­عانىن, وي ولشەمىنىڭ كوپ جۇرتتان كوش ىلگەرى تۇرعانىن تانىپ, بىلدىك. ءسويتىپ, باتىر تۇلعاسى كور­كەم پروزادان ويىپ تۇرىپ ورىن الدى. قاشان دا جاقسى شىعارما اۆتوردىڭ عانا ەمەس, وقىرماننىڭ دا قازىناسى عوي. ءبىر كەزدەرى كىتاپ شىعارۋ قيىنداپ كەتكەن تۇستا, اي­تۋلى قالامگەر وقىرمان­دا­رى­نان الىستاپ قالماسىن دەپ 10 توم­دىق شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە دەمەۋشىلىك جاساعانىم بار. جاقسىلىققا جاقسىلىق دەپ ارداقتى اعامىز سول ءىلتيپا­تىمدى اركەز اۋىزىنان تاستاماي ايتىپ, باسىلىمداردا ريزالىعىن بىلدىرگەن بولاتىن. ەندى, مىنە, سونداي الدىڭعى تولقىن قالام­گەردەن كوز جازىپ قالىپ وتىرمىز. بىراق, ءبىر تاۋبە دەرلىگى, ءازىلحان اعانىڭ ار­تىندا قىرۋار شىعار­مالارى قال­دى. بۇل جازۋشىنىڭ ەكىنشى ءومى­رىن جالعاستىراتىن ءوز­ەك دەپ بىلەمىن. سونى ميات تۇتا وتى­رىپ, با­قۇل بول, ازاعا دەمەكپىن! بەكەت تۇرعاراەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن زاڭگەرى. * ** استانامەن قوشتاسىپتى-اۋ! اق قاعاز, ساعان, نە جازام! حالقىم, وزىڭە نە دەيمىن؟! بوزداعان كوڭىلىڭدى قايتىپ جۇباتام! قالامسابىم قان­جارداي تىلگىلەيدى جۇرەگىمدى... ازاعاڭ ءوتتى دۇنيەدەن! 89 جاسقا قاراعان شاعىندا ءازىز ءومىر ءۇزىلدى. سوعىستا وتقا كۇيمەگەن, 6 رەت جۇرەك تالماسىنان امان قالعان بولاتتاي بەرىك عۇمىر تىنشىدى. ال رۋحى وق­ىر­ماندارىنىڭ ماڭگىلىك الديىنە ءبو­لەندى. ازاعاڭنان قانداي مۇرا قالدى دەسەيشى. وتانسۇيگىشتىك قاسيەت, ۇلتىن اسقاقتاتقان ءور مىنەز, ەل بولاشاعىن ۇلىقتاعان پاراساتتى ءسوز قالدى. اقتارىلىپ بەرگەن اق باتاسى جاس ۇرپاقتىڭ شامشىراعىنا اينالدى. ومىردەن ءوزىڭىز باز كەشكەنمەن, ءدۇ­نيەنى ماحاببات بەسىگىنە بولەپ كەت­تىڭىز, ازاعا! وتاندى ءسۇيۋ, ادەبيەتتى اسپەتتەۋ, حاليما اپامىزعا  شەكسىز عا­شىقتىق, جالپى ادامزات بالاسىن ارداقتاۋ, جاس جۇرەككە ىڭكارلىك سەزىمىن تۇتاتۋ – ءبارى-ءبارى ۇلى ماحاب­باتتىڭ ماڭگىلىك ۇرانى دەسەك, ءسىز, ۇلىق تا, كىشىك تە بولا ءبىلدىڭىز. سول سەبەپتى دە ءسىزدى حالقىڭىز «ماحاببات­تىڭ مارشالىنا» تەڭەدى. ماحاببات تا جەتىمسىرەيدى ەكەن! ءسىزدى ەگىلىپ جوقتايدى. ايمالاپ سۇيە­دى, «ازاعام!» دەپ شىبىن جانى شىرقىراپ, قازا كۇيىگىنە كۇيەدى! ءجۇ­رەگىنە جالىنىمەن تۇيەدى! ءبىر تۇ­شىنارلىعى, اق كوبەلەكتىڭ قاناتىنا  ىلەسكەن ءسىزدىڭ ۋىلجىعان  ماحاببا­تى­ڭىزدىڭ مارحاباتى  دۇنيە تۇر­عان­شا سالتانات قۇرادى! سول – كوڭىلگە مەدەت! سونشاما جىل بويى وزىڭىزبەن حات جازىسىپ, ونى تۇتاس كىتاپ كۇي­ىن­دە شىعارعانىما شۇكىرلىك دەيمىن. وتكەن جىلى, ءدال 88 جاسقا تولعان كۇنى, ەلباسى قولىنان «وتان» وردەنىن العان ازاعاڭدى, ەرتەسىنە اۋەجايدان الماتىعا  اتتاندىرىپ سالىپ ەدىم. استانامەن سوڭعى رەت قوشتاسىپتى-اۋ! (سۋرەتتە). 36 جىل حات جازىسقان اسىل بەينەنىڭ ىستىق قۇشاعىنا اقىرعى رەت ەنگەنىمدى سەزىپپىن بە, سول ءسات! ازاعام-اۋ! ەستيمىسىز! «قوش!» دەۋگە اۋزىم بارمايدى. جان-اعا! جوقتان ساقتاسىن – بار-اعا! قايسار ءالىم.