«شاعىن نەسيە حالىقتىڭ قارجىعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى»

«اتامەكەن»  قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قولعا العان شاعىن نەسيە باعدارلاماسى اۋىلداعى ءوز كاسىبىمدى اشسام دەگەن تالاي جاندى قۋانتىپ, جۇرەگىندە ءۇمىت وتىن مازداتتى. وراسان كوپ سومادا بولماسا دا ناقتى بەرىلىپ جاتقان كومەك قارجى التىن بەسىك اۋىلداعى اعايىننىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن نىعايتىپ, ەڭسەسىن تىكتەدى. «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆپەن سۇحباتىمىز اۋىل كاسىپكەرلىگىن قولداۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ وتىرعان  شاعىن نەسيە بەرۋ جوباسى توڭىرەگىندە ءوربىدى. – نۇرجان باۋىرجان ۇلى, اڭگىمەنى بىردەن تومەن پايىزدى نەسيەگە قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن اۋىل كاسىپكەرلىگى مىسالدارىنان باستاساق... – قاناتقاقتى جوبا رەتىندە باستاۋ العان ايماقتىڭ ءبىرى – قىزىل­وردا وبلىسىنداعى جاع­دايعا توقتالساق, ۇلتتىق كاسىپ­كەر­لەر پالاتاسى بۇگىنگى تاڭدا جۇزە­گە اسىرۋداعى تاعى ءبىر يگىلىك­تى ءىستىڭ تيىمدىلىگىن كورەمىز. مۇن­دا اۋىلشارۋاشىلىق كووپە­را­تيۆىنىڭ ايقىن ۇلگىسى, ورتاق ارنادا كۇش قوسقان قىزىلوردالىق شارۋا شاعىن نەسيەگە ەكى اپتادا قول جەتكىزدى. العاشقى جەتىس­تىكتەر جايىندا ايتار بولساق, قىزىلوردالىق «جامبىل» اۋىل­شارۋا­شىلىق تۇتىنۋشىلىق كوو­­پەراتيۆى كۇرىشتىڭ تىڭ «ايساۋلە» سۇرىبىن ەنگىزۋمەن اينالىسۋدا. «اتامەكەن» ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءبول­گەن 300 ميلليون تەڭگەلىك قارا­جاتتان العاشقى ترانش رەتىن­دە 6 اي جەڭىلدىگىمەن 36 اي اۋقى­مىندا قايتاراتىنداي 4,5 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قارىز سوماسىن العان «جامبىل» اتك» وك باسشىسى بولاتبەك رۇستەموۆ ءوتىنىشىنىڭ بۇلاي تەز قارالىپ, قاجەتتى قاراجات كولەمىنىڭ شاپ­شاڭ بەرىلە قوياتىنىن كۇتپەگەنىن جاسىرمايدى. بۇگىندە ىسكەر كاسىپ يەسى كەپىلگە تۇرارلىق م ۇلىك ءتۇرىن ازىرلەپ, جالپى بول­جان­عان 10 ملن. تەڭگەنىڭ كە­لەسى قالعان ءبولى­گىن الۋعا دايى­ن­دالۋدا. كۇ­رىش ەگۋگە دەن قوي­عان 3 شارۋا قوجالىعى ءبىرى­گىپ, كوكتەمگى ەگىستىك جۇمىس­تارى­نا قارجى ىزدەگەن. ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانكتەر بولسا, اۋىل­داعى ۇساق قوجالىقتار­دى قارجى­ل­ان­دىرمايدى. «جۇمىس­پەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى تەك جۇمىسسىز جۇرگەن جان­دار­عا قول­ۇشىن سوزاتىنى ايان. «قازاگرو» سياقتى ۇيىمدار قۇ­جات­­تاردى ۇزاق قارايتىنى تاعى بەلگىلى. سودان «اتامەكەن» مەن قىزىل­وردا وبلىسى اكىمدىگى قۇر­عان «قىزىلوردا» ايماقتىق ين­ۆەس­تيتسيالىق ورتالىعىنا بارىپ, وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى ماماندارىنىڭ اتسالىسۋىمەن ەكى اپتانىڭ ىشىندە نەسيە قولعا ءتيدى. جاڭا كۇرىش سۇرپىن ەگىپ, 20 ادامدى جۇمىسپەن قامتىدى. – سوندا بۇل شاعىن نەسيە ەلدەگى قالىپتاسقان الەۋمەتتىك احۋالدى جاقسارتۋعا دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە سەپتىگىن تيگىزە مە؟ – باستى ماقسات تا سول, الىس, شال­عاي ەلدى مەكەندەردەگى وتانداس­تارىمىزدى جۇمىسپەن قامتىپ, قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ مۇڭ-تىلەگىنە قۇلاق اسۋ, بەينەلەپ ايتقاندا, «قولىنا قارماق ۇستاتىپ», ءوز ورتاسىن كوركەيتۋگە جىگەرلەندىرۋ. جۇمىسسىز سەندەلگەن, نە بيزنەسى, نە قارجىسى جوق بولىپ تىعىرىققا تىرەلگەن جاستار جاعى دا مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىقتى سەزىنسە, كاسىبىن اشسا, جاپپاي بيزنەسكە جۇمىلسا, قوعامدى دۇرلىكتىرگەن كەلەڭسىزدىكتەر دە ازايار ەدى. شىن­تۋايتىنا كەلگەندە, ەل ەكونوميكاسى جۇيە قۇراۋشى الپاۋىت كاسىپورىندار مەن ءىرى ءون­دىرىستەردەن عانا تۇرمايدى عوي. شاعىن جانە ورتا بيزنەس نەگىز­گى ەكونوميكانى تۇراقتى ۇستاپ تۇرا­تىن تىرەك. ادامنىڭ قىزىقتى دا پايدالى جۇمىسى ياكي شارۋا­سى بولسا, ءتۇرلى اعىمدارعا ەرىپ كەتۋگە, تۇسىنىكسىز تىرلىكتەرمەن اينالىسۋعا مۇرشاسى دا بولماي قالادى. ءبىز ولارعا تەك قارجىنى ۇستاتا سالماي, ىنتالى جاندى الدىن الا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى­نە وقىتامىز, جەكە كاسىپكەرلىك اشۋ­عا ۇيرەتەمىز, جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى ماماندارىمىز كاسى­بي كە­ڭەسىن ايامايدى. ءتىپتى, دايىن بيزنەس-جوسپار جاساپ, تاۋە­كەلدەردى باعامداپ, ءاردايىم كومەك­تەسۋگە ءازىر ەكەنىمىزدى ءبىل­دىرەمىز. جەكە كاسىپكەرلىك تىركەگەن سوڭ, سالىق تولەۋ اۋرە-سارساڭى, ەسەبىن ساۋاتتى تولتىرۋ, ءبارىن ەگجەي-تەگجەيلى ساراپتاپ بەرەمىز. بۇدان ۇعاتىنى­مىز, باعدارلامانىڭ الەۋمەتتىك ىق­پالى وتە زور. قاراجات تاپشى ما, ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا «اتامەكەننىڭ» 188 كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى جۇ­مىس جۇرگىزۋدە, وسىندا كەل, ءبى­راق جاۋاپكەرشىلىكتى دە سەزىن. قارىز اقشانى قايتارۋ كەرەك ماسەلەن. كەيبىر بانك سالا­سىن­داعىداي كەپىلگە قوياتىن ءمۇل­كىن ەسكى, قۇنى تومەن دەپ مۇ­رىن ءشۇيىرىپ قارامايمىز. تابىس اكەلىپ تۇرعان كاسىپتىڭ, ءتاجىري­بەنىڭ جوعىن دا ەلەمەۋگە تىرىسامىز. نەسيە الۋشىنىڭ ءوتىنىش­تى قاناعاتتاندىرۋعا لايىق­تىعىن اۋىلداستارىنىڭ كەسكىن-كەل­بەتىنە تەرەڭىنەن قانىق جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر كەڭەسى شەشەدى. وسى ورايدا اعىمداعى جىلى عانا «اتامەكەن» ۇكپ اياسىندا تۇساۋى كەسىلگەن اگروبىلىكتىلىك ورتالىقتارى دا وزگە قىزمەت باعىتتارىمەن ۇندەستىك تابۋدا. سەبەبى, ورتالىق وكىلدەرى ۇيىم­داستىراتىن وقۋ سەمينارلارىنا تاجىريبەلى دارىسكەر عالىمدار مەن ءىس باسىنداعى شارۋالار تارتىلىپ, ولار شاعىن بيزنەسىن ەندى باستاعان ارىپتەستەرىنە كىرىسكە كەنەلۋدىڭ قىر-سىرىمەن بولىسەدى. جاقىن ارادا اقمولا وبلىسىنداعى شورتاندى اۋدانىندا وتكەن ارنايى وقىتۋ سەمينارىنا قاتىسىپ قايتتىم, بايقاعانىم, فەرمەرلەر سەمينار­لاردىڭ قاجەتتىلىگىن وڭ باعالاپ, ريزالىق تانىتۋدا.  – ەڭ باستىسى, باعدارلاماعا قاراجات قايدان ءبولىندى دەگەن ساۋال تۋادى كوكەيدە... – شاراپاتتى جوباعا «اتا­مەكەن» ۇكپ تورالقا ءتور­­اعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ ەڭ ءبىرىنشى بولىپ دەمەۋشىلىك كور­سەتىپ, تىڭ باستاما كوتەرىپ, وزگە بەلدى بيزنەسمەندەرگە ەلگە جانا­شىرلىقتىڭ وزىق ونەگەسىن باي­قاتتى. «المەكس» كومپانيا­لار توبى بولگەن جەكە سالىمنان ءنول پايىزبەن 1 ميلليارد 200 ميل­ليون تەڭگە شاعىن نەسيە ۇيىم­دارى ارقىلى ءتورت وب­لىسقا تەڭ ءبولىنىپ, اكىمدىكتەر دە وسىنداي كو­لەمدەگى قارجى تاعا­يىن­دادى. «ەRC» ساۋدا ءۇيى» جشس قوس­قان 300 ملن. تەڭگەنى دە اتاپ ءوت­كەن ابزال. «اتامەكەن» قوس­قان 5 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدەگى 6-7% ۇستەمەاقى فيليالدار­داعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى سياق­تى شىعىنداردى جابۋعا قا­جەت. قازىرگى كەزدە بۇل سىياقى ءمول­شەرلەمەسى كوممەرتسيا­لىق قۇرى­لىم­دارداعىدان الدەقاي­دا از. تەگىن اقشا دەسەك تە قاتەلەس­پەسپىز. جالپى نەسيەلەندىرۋ قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتقان قىزىلوردا, اقتوبە, الماتى وبلىستارىنان بولەك, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, جامبىل وبلىستارىن تاڭدادىق. جوعارىدا كەلتىرگەندەي, ماقسات – اۋىلدىق جەرلەردەگى جانە شاعىن قالالارداعى كاسىپكەرلىك قىزمەتتى دامىتۋ, ءوندىرىستى قوسىمشا ىنتالاندىرۋ جولىندا ءتيىمدى جۇيە قۇرۋ, كاسىبىن ەندى باستاعان بيزنەسمەندەرگە قولۇشىن سوزۋ. سونى­مەن قاتار, بانك سالاسى نازارىنان تىس قالعان اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر جوبالارىن دەمەۋ, ناقتى جاس كاسىپ يەلەرىن وقىتىپ, نەسيەلەۋ, بيزنەستىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ مۇراتىندا قىزمەتتەردى سەرۆيستىك قامتاماسىز ەتۋ كوز­دەلۋدە. ناتيجەسىندە سالىقتىق تولەمدەر ارتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. شاعىن كاسىپكەرلىك ساناتىنا كىرەتىن شارۋا قوجالىقتارى وكىل­دەرى, جەكە كاسىپكەرلەر, زاڭ­دى تۇلعالار ايماقتاعى كاسىپ­كەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لىعىنا نەمەسە كاسىپكەرلەر پا­لا­تاسىنا جۇگىنسە بولادى. بۇل مەكەمەلەردە جەڭىلدىكتەر, نەسيەلىك ءوتىنىمدى جىلجىمايتىن ياكي جىلجىمالى م ۇلىكپەن, جەر تەلىمىمەن, اۆتوكولىكپەن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىمەن, بەلگىلى ءبىر قۇرال-جابدىقپەن قام­تاماسىز ەتۋ, كەپىلدىك, ءۇشىنشى جاقتىڭ كەپىلگەرلىك ەتۋى سىندى ماڭىزدى جايتتاردى ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ, قۇجات جي­ناۋعا كومەكتەسەدى. – ارزان نەسيە قاراجاتى نەلىكتەن تەك شاعىن بيزنەسكە بەرىلەدى؟ – «اتامەكەن» قولعا العان شاعىن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى, قايتالار بولساق, الەۋمەتتىك ماز­مۇنعا يە. شاعىن نەسيە حالىقتىڭ قارجىعا قولجەتىمدىلىگىن قامتا­ماسىز ەتەدى. «نەگە شارۋاسى مى­عىم, اقشاسى مول ءىرى كاسىپ­ورىن­دارمەن جۇمىس ىستەي بەر­مەيسىڭدەر, شاعىن بيزنەستىڭ اۋرەسى كوپ, الىپ ءجۇرۋ قيىن, اۋىر عوي» دەپ سىناعاندار كەز­دەستى. بىراق, مۇنداي ءرولدى بىرەۋ الۋ كەرەك ەدى. ءبىز سوعان بەل بۋ­دىق. قازىر ناتيجەسى انىق اڭعا­رىلۋدا. الەمدە شاعىن نەسيەلەۋ كەدەيشىلىكپەن كۇرەستىڭ تەگەۋ­رىندى تەتىگى رەتىندە كەڭىنەن تارا­عان دۇنيە. ەڭ جارقىن ۇلگىسى 2006 جىلى نوبەل سىيلىعىن العان مۇحاممەد يۋنۋس اۋماعىندا Grameen Bank جۇيەسىن قۇرعان بانگلادەش ەلى. اقش پەن ەۋروپا قۇرلىعىندا دا سولاي, شاعىن نەسيە قۇرالىنىڭ ءورىسى كەڭ. – بۇگىنگى تاڭدا نەسيەنى يگەرۋدە قاي ايماقتار كوش ىلگەرى شىقتى؟ – كۇنى بۇگىن بيزنەس يدەيانى قارجىلاندىرۋ تۋرالى 285 ءوتىنىش ءتۇستى. بۇل جوبالارعا 1 ملرد. 560 ملن. تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولۋ قاجەت ەتىلىپ وتىر. ءاربىر ءوتىنىش بويىنشا ءبىزدىڭ ماماندارىمىز ساراپتاما جاساپ, لايىقتى جوبالارعا قاراجات ءبولۋ ماقساتىنداعى جۇمىستاردى جۇيەلى اتقارۋدا. 165 بيزنەس جوبا بويىنشا ناقتى شەشىم قابىلداندى. 684 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, وسىمدىك شارۋاشى­لى­عى, مال شارۋاشىلىعى, قىز­مەت كورسەتۋ باعىتىنداعى جانە ناۋ­­بايحانا اشۋ ءتارىزدى جوبا­لارعا شاعىن نەسيەلەۋ باعدار­لا­ماسىنىڭ قارجىسى ءبولىنىپ قويدى. ايتالىق, اقتوبەلىك ءبىر ازا­ماتتىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا جاس كوشەتتەر, تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىن ورناتۋ ءۇشىن 25 ملن. تەڭگە شاعىن نەسيە بەرىلدى. قىزىلوردا وبلىسىندا 20 ملن. تەڭگەگە اسىل تۇقىمدى ءسۇتتى ەشكى مالىن ءوسىرۋ, بال ءوندىرىسى, ەتتەن جاسالاتىن جارتىلاي فابريكاتتار ءوندىرىسىن جولعا قويۋ ءۇشىن نەسيە ءبولىندى. وسىنداي مىسالدار وتە كوپ. ەلباسىنىڭ اۋىل شارۋاشى­لىعىنداعى بيزنەستى دامىتۋداعى كەدەرگىلەردى جويۋ تاپسىرماسىنا ساي, «اتامەكەن» ۇكپ بەل­سەندى ءىس-قيمىلداردى اتقارۋدا. ەلىمىزدە 2 مىڭنان استام اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى ءتىر­كەلگەن بولسا, 130-نىڭ قىزمەتىن ۇكپ سۇيەمەلدەپ, جانداندىرۋدا. وسى تۇستا قارجىعا قولجەتىمدىلىك, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ, تەحنيكانى جاڭارتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ تارماقتارىندا شاعىن نەسيە كومەككە كەلىپ, ۇكىمەتپەن دە وسى ماسەلە جونىندە تىڭعىلىقتى جۇمىس ىستەۋدەمىز. توقسان اۋىز ءسوز­دىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, شاعىن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى – شاعىن دا بولسا كاسىپتىڭ باستاۋى بولارىنا سەنەمىز. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اۋىل تىرلىگىن كوركەيتۋدەگى ەڭبەك­تەرىڭىز ءونىمدى بولسىن. اڭگىمەلەسكەن الدابەرگەن كەمپىرباەۆ