وزگەنىڭ قالتاسىندا كەتكەن قايران تەڭگە

وتكەن جىلى اتىراۋدا جۇمىس ىستەگەن وزبەكستان ازاماتتارى 750 ميلليون تەڭگەنى پوشتا اۋدارىمدارى ارقىلى ەلىنە جىبەرىپتى اتىراۋعا جۇمىسقا كەلەتىن شەتەلدىك كوپ. اسىرەسە, كورشىلەس وزبەكستاننان ەكى قولعا ءبىر كۇرەك ۇستاپ, تابىس تابۋعا ۇمتىلۋشىلار قانداي جۇمىستان بولسا دا باس تارتپايدى. قارا جۇمىستىڭ بارىندە دەرلىك سولار جۇرەدى. قولىنان كەلە مە, جوق پا, ءبىر وزىنە عانا ايان, بىراق, قۇرىلىس يندۋس­ترياسىندا تۇرعىن ۇيلەر دە, وزگە نىساندار دا سولاردىڭ قولىمەن قالانىپ جاتىر. ولار تىكەسىنەن تىك تۇرىپ, بازاردا دا ساۋدا جاسايدى. كۇننىڭ اپتاپ ىستىعىندا ەگىن وسىرۋدەن دە قاشپايدى. ءتىپتى, جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن قوعامدىق كولىكتى جۇرگىزەتىندەرى دە كەزدەسەدى. كوشە تازالاپ ءجۇر­گەندەرى دە بار. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باع­دارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەركىن شپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى اتىراۋ وبلىسىندا جۇمىس جاسا­عان وزبەكستان ازاماتتارىنىڭ قاتارى 16 مىڭ­دى قۇراپتى. ارينە, ولاردىڭ ءبارى دە ەرىككەننەن ەمەس, تيىننان قۇرالاتىن ميلليونداعان تەڭگە تابىس تابۋدى كوزدەپ كەلگەنى انىق. ەڭبەك ەتىپ, ماڭداي تەرمەن تابىس تابۋعا كەلگەندە الا شاپاندى اعايىندار شارشاپ-شالدىعۋدى دا, ەرىنۋدى دە بىلمەيدى. ءارى ولاردىڭ: «مىنا جۇمىس قولىمنان كەلمەيدى, اتقارا المايمىن», «از تولەيسىز, جالاقىنى كوتەرىڭىز», دەگەن سىلتاۋدى ايتقانىن ەستى­مەيسىز. راس, كورشىلەس ەلدىڭ ازاماتتارىن ماقتاۋدان, ماقتان تۇتۋدان اۋلاقپىز. دەگەنمەن, كو­كەيدە «وزبەكستان ازاماتتارى اتقارىپ جۇرگەن جۇمىستار ءوز قانداستارىمىزدىڭ قولىنان كەلمەي مە؟» دەيتىن ساۋال­دىڭ بارى راس. الدە مۇنىڭ ءبىز بىلە بەرمەيتىن باسقا ءبىر قۇپيا سەبەبى بار ما؟ – شىندىعىن ايتقاندا, كەيدە «ءبىزدىڭ جاستارىمىز جالقاۋ ەمەس پە؟» دەيتىن ساۋال تۋىندايدى. جاستاردىڭ ايتقانىنا سەنسەڭىز, «جۇمىس جوق» دەگەندى العا تارتادى. بىراق, بىزدە جۇمىس ورنى جوق ەمەس. قولداعى مونيتورينگ ناتيجەسى بويىنشا, وڭىردە جۇمىس بار, ءتىپتى, وتە كوپ. ماسەلەن, «سيچيم» كومپانياسى وتكەن ايدا 1100 بوس جۇمىس ورنىن ۇسىندى, – دەيدى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەر­كىن شپانوۆ. – ءتىپتى, وبلىس ورتا­لىعىنان الىسقا جۇمىسقا با­رۋ قاجەت ەمەس. اتىراۋداعى «سپەتس­­اۆ­تو­بازا» مەكە­مەسىندە 200 بوس جۇمىس ورنى بار. بۇل مەكەمەگە ەلەكتريكتەر, دانەكەرلەۋشىلەر مەن جۇرگىزۋشىلەر قاجەت بولىپ وتىر. وسىنداي ماماندىقتارمەن جۇمىسقا ورنالاسۋشىلارعا 70-80 مىڭ تەڭگەدەن جالاقى تولەنەدى. الايدا, ءبىزدىڭ جاستارى­مىز وسى سەكىلدى جۇمىستارعا بارعىسى كەل­مەيدى. ونىڭ مالىمەتىنشە, تەپسە تەمىر ۇزەتىندەي بۇلا كۇشى بار ازاماتتار جو­عارىدا ايتىلعان جۇمىستاردى ەسكەرگىسى كەلمەيدى. باسقاشا ايتقاندا, قازىرگى جاس­تار جالاقىسى كوپ جۇمىسقا ورنالاسۋدى قالايدى. الايدا, مۇناي-گاز ونەر­كاسىبىندەگى كاسىپورىنداردان بارىنە بىردەي جۇمىس تابىلا بەرمەيدى. ال ءوز جاستارىمىزدىڭ 70-80 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جالاقى تولەنەتىن جۇمىسقا بارماۋى شەتەلدىك جۇمىسشىلاردىڭ تابىس تابۋىنا جول اشىپ وتىرعان جوق پا؟ ماسەلەن, بىلتىر اتىراۋعا الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن 56 117 ازامات كەلگەن. ونىڭ ىشىندە وزبەكستاننان 16 000 ەڭبەك ميگرانتى كەلگەنىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك. ال ەندى بىلتىر اتىراۋدان جۇمىس تاپقان وزبەكستان ازاماتتارىنىڭ قانشا تابىس تاپقانىن بىلگىڭىز كەلە مە؟ – ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىلتىر ولار اتىراۋدان وزبەكستانعا ءتۇر­لى پوشتا اۋدارىمدارى ارقىلى 750 ميل­­ليون تەڭگە جىبەرگەن, –دەيدى ەركىن شپانوۆ. وزبەكستان ازاماتتارى تاپقان تابىسىن تەك پوشتامەن جىبەرمەيدى. ولار تابىسىن شەكارادان قولما-قول الىپ ءوتۋى دە مۇمكىن. وسىنى ەسكەرەر بولساق, ەركىن شپا­نوۆتىڭ ەسەبىنشە, وزبەكستان ازاماتتارىنىڭ اتىراۋ وبلىسىنان بىلتىرعى جىلى تاپقان تابىسى 1 ميلليارد تەڭگەگە جۋىقتايدى. ياعني, وسىنشا كولەمدەگى تەڭگە كورشىلەس ەل ازاماتتارىنىڭ قال­تاسىندا كەتىپ جاتىر. – بۇل نەنى بىلدىرەتىنىن بىلەسىز بە؟ – دەپ قىنجىلىسىن جاسىرمادى اڭگىمە يەسى. – دەمەك, ءبىزدىڭ تەڭگەمىز وزگە ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا كەتىپ جاتىر... ال بيىل شە؟ تاعى دا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وتىنىشىنە سايكەس وزبەك­ستاننان 1100 ەڭبەك ميگرانتىن ماۋسىمدىق جۇمىسقا تارتۋعا كۆوتا بەرىلىپتى. دەمەك, بيىل دا ءتول تەڭگەمىز وتاندىق ەكونوميكا ءۇشىن ەمەس, كولدەنەڭ كوك اتتىداي تابىس تاپقان الا شاپاندى اعايىننىڭ قالتاسىنا ءتۇسىپ, وزگە ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا قۇيىلادى دەي بەرىڭىز. ال جۇمىسى جوق بولسا دا, تاماعى توق ءوز جاستارىمىز نە ىستەپ ءجۇر, سوندا؟ بوس سەندەلىپ ءجۇر دەيسىز بە؟ ارينە, بۇزاقىلىق جاسايدى, وزگە دە تەرىس ارەكەتكە بارادى. پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنشە, تىركەلگەن بارلىق قىلمىستاردىڭ 30 پايىزىن جاستاردىڭ جاسايتىنى انىقتالىپ وتىر. وسىدان كەيىن «جۇمىسى جوقتىق, تاماعى توقتىق, ازدىرار ادام بالاسىن», دەگەن دانىشپان ابايدىڭ ءتامسىلىن قالايشا ەسكە المايسىڭ؟.. ءتول تەڭگەمىزدىڭ وزگەنىڭ قال­تا­سىندا قايتارىمسىز كەتىپ جات­قانى قانىڭدى قايناتپاي قويا ما؟!. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ