التىندى ايىرۋدىڭ وزىق ءتۇرى

الەمدەگى ەڭ وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدى ماقسات ەتكەن قا­زاقستان ءۇشىن كەن ورىندارىنىڭ قورىن حالىق يگىلىگىنە پايدالانۋ باستى باعىت. قالادان 50 شا­قىرىم قاشىقتىقتا ورنالاس­قان سۋزدال كەن ورنىندا ىستىق كۇيىن­دە سىلتىسىزدەندىرۋ ارقىلى التىن ءسۋلفيدىن الاتىن جاڭا تەحنولوگيالىق ءوندىرىس تسەحى اشىلدى. ءوندىرىس يننوۆاتسيالىق جوبانى «Hitecc» تەحنولوگياسى ار­قىلى جۇزەگە اسىرىپ وتىر ەكەن. الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيانىڭ ءبىرى سانالاتىن جۇيەنى پايدالانۋ تۋرالى شەشىمدى كومپانيا «Nordgold» باسشىلىعىمەن تۋرا ءبىر جىلداي بۇرىن كەلىسكەن. ەسكەرە كەتەتىن ءبىر ماسەلە, ىستىقتاي تسيانيدتەۋ ءتاسىلى تەك قازاقستان دا عانا ەمەس, بۇكىل تمد ەلدەرى بو­يىنشا تۇڭعىش رەت جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ونىڭ بەرەر تيىمدىلىگى سول – جىلىنا ون ءتورت مىڭ ۋنتسيا­لىق دورە بالقىماسىنداعى التىن-كۇمىس قۇيماسىن ەركىن الۋعا بولادى. وندىرىسكە ەنگىزىلگەن وزىق تەحنولوگيا جۇمىس ورىندارىنىڭ بۇ­رىنعىداي ساقتالۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, شىعىس وڭىردەگى ەكولوگيا, ياعني تابيعي تەپە-تەڭدىكتىڭ ساقتالۋىنا زور ىقپال جاسايدى, دەدى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى گريگوري ياكوۆەنكو. ونىڭ ايتۋىنشا, ىستىقتاي سىلتىسىزدەندىرۋ تسەحىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە جىلعا جۋىق ۋاقىتتارىن جۇم­ساعان. باستى تيىمدىلىگى سول, رە­سۋرس­تىق بازانى تولىق كولەمدە يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونى­مەن قاتار وندىرىستىك پروتسەستى وڭ­تاي­لاندىرىپ, زاۋىتتىڭ ەل ەكونوميكاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسۋىنا جول اشادى. سۋزدال كەن ورنى زنامەنكا اۋى­لىمەن ىرگەلەس, ەڭ العاش 1980 جىلدارى اشىلىپتى. كاسىپورىن 1985 جىلى التىندى قىشقىلداندىرۋ جۇمىسىن «التايزولوتو» كومبيناتى رەتىندە باستاپ, الىنعان كەندى كسرو-نىڭ زاۋىتتارىنا جونەلتىپ وتىرعان. 1995 جىلى نارىق زامانىندا جاڭا باسشىلار تاعايىندالىپ, ەلىمىزدەگى ەڭ وزىق وندىرىسكە اينالدى. ولار ال­تىندى باكتەريالوگيالىق جول­­مەن سىلتىسىزدەندىرۋ ارقى­لى الىپ, بۇگىنگىدەي باسقا دا وزىق تەح­نولوگيانىڭ تۇرلەرىن كاسىپ­ورىنعا دەندەپ ەنگىزۋدە. «Nordgold» كومپانياسى­نىڭ باس ديرەكتورى نيكولاي زەلەنس­كي ءوندىرىستىڭ بۇگىنگى اياق الىسى ايتارلىقتاي دەدى. وسىنداي وزىق تەحنولوگيانى ىسكە قوسۋ ارقىلى ەكولوگيالىق تيىمدىلىكتى دە ەسەلەي تۇسۋگە بولادى. تسەحتىڭ قۇ­رىلىسىنا 6 ميلليون اقش دوللارى جۇمسالعان. بۇل ينۆەستيتسيا الداعى ۋاقىتتا سۋزدال كەن كوزىنىڭ بولاشاعىنا سەنىمدىلىك بەرەدى. بۇل كاسىپورىن شىعىس قازاقستان وبلىسى عانا ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكادا, ءتىپتى, بۇرىنعى كسرو كولەمىن الىپ قاراعاندا, التىن وندىرۋدەن ەڭ الدا تۇرعان جالعىز كاسىپورىن. بيوسىلتىسىزدەندىرۋ جولى ارقىلى نەگىزگى قۇرامادان التىندى ايىرۋ ءالى كۇنگە دەيىن ماقتاۋلى تەحنولوگيا, سەبەبى, مۇندا التىن تازا كۇيدە ايىرىلادى. بۇل تەحنولوگيا الەم بويىنشا اۆستراليادا عانا بار. سوندىقتان دا التىن ءوندىرۋ ءىسى ەندى جىلىنا 10-15 پايىز ەسەلەنە تۇسپەك. التىن كەنىن باقىلاۋ, باع­دارلاۋ وڭاي شارۋا ەمەس, بىزگە تاجىريبەمەن قاتار وزىق تەحنولوگيا دا كەرەك, دەيدى ماماندار. ءوندىرىستىڭ جوسپار-ماقساتتارى تولىق ورىندالىپ, ەل ەكونوميكاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسۋ ءۇشىن, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسى كۇن وتكەن سايىن تاجىريبە مەن تەرەڭ ءبىلىمدى تالاپ ەتۋدە. ەلىمىز بو­يىنشا وتە باي اۋقىمداعى كەن ورىندارى تۇگەلدەي زەرتتەلىپ بىتكەندىكتەن, قۇرىلىمى كۇردەلى, مەتالل بىرتەكتى جاتپاعان ۇساق كەن اۋداندارىن زەرتتەۋ ۇلكەن تاباندىلىقتى قاجەت ەتەدى. گەو­لوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى كەن كوز­دەرىن تاپقاننان كەيىنگى اۋقىمدى جۇمىس بولىپ سانالادى. باستى ماسەلە, كەن زەرتتەپ, تازالاۋ, انىقتاۋعا كەلىپ تىرەلەدى. كوبىنەسە تاۋ بويىنا ورنالاساتىن التىن كەنى بار جەرلەردىڭ كەسكىندەرىن, جەردىڭ ءار قىرتىسىن گەولوگتار قالت جىبەرمەۋى كەرەك. گەولوگتاردىڭ ءدال اتقارعان جۇمىستارى الاتىن كەنىنىڭ مولدىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. مىنە, سوندىقتان دا بۇل جۇمىستارعا تاجىريبەسى مول گەولوگ-بارلاۋشىلار بارادى. بۇدان كەيىن ارينە, كەز كەلگەن مامان MICPOMINE باعدارلاماسىن جەتىك ءبىلىپ, گيدروگەولوگيانى, گەو­­فيزيكانى, گەوحيميانى تەرەڭ مەڭگەرگەن بولۋى كەرەك. سوعان وراي وسىنداعى كەن ورىندارىندا جۇ­مىس ىستەيتىن كوپتەگەن مامان­دار وزدەرىنىڭ بىلىمدەرىن جۇمىستان قول ۇزبەي, ارنايى جولدامامەن بارىپ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇشتاپ وتىرادى. راۋشان نۇعمانبەكوۆا شىعىس قازاقستان وبلىسى