وركەندەۋ جولىنداعى ورەلى ىستەر

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە بەت الىپ, جاڭا جەتىستىكتەرگە قول سوزۋدا. ايتەكەبيلىكتەر دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلت جوسپارى – بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار, «اگروبيزنەس-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا جۇمىلا ەڭبەك ەتۋدە. ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ قازاقستان­دىق­تاردىڭ الدىنا بەلگىلەپ بەرگەن ماق­ساتتارى مەن مىندەتتەرى تابىستى ورىندالىپ, حالىقتىڭ تۇرمىسى, ءال-اۋقاتى جاقسارىپ, جارقىن بولاشاققا نىق اياق باسۋدامىز دەسەك شىندىقتان الشاق كەتپەسپىز. ەگەمەندىك العاننان بەرگى كەزەڭدە وڭىردە وڭ وزگەرىستەر كوپ. ەڭ باستىسى, اۋدان ۇستىمەن «حرومتاۋ – التىنسارين» تەمىر­جولىنىڭ, «اقتوبە –اس­تانا» تاس جولىنىڭ ءوتۋىن تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى دەۋ ورىندى. بۇل ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا سەرپىن بەردى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا جول اش­تى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ جە­تىس­تىكتەرىنىڭ مولايۋىنا ءبىزدىڭ اۋ­داننىڭ لايىقتى ۇلەس قوسۋىنا العىشارت جاسادى. بۇرىنعى قارا­بۇتاق جانە كومسومول اۋدان­دارىنىڭ ىزىنەن قۇرىلعان ايتەكە بي وبلىستاعى ۇلكەن اۋماقتىق قۇرىلىمداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جەر كولەمى 4 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايتىن اۋداندا 26500-دەن استام حالىق تۇ­رادى. وتكەن جىلى 14 ميلليارد تەڭگەنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ءوندىرىلدى, مالدىڭ بار­لىق تۇرىنەن ءوسىم بايقالدى. قا­زىرگى ۋاقىتتا ءىرى قارا 42800-گە, جىلقى 10849-عا, قوي 77015-كە جەتتى. بيىلعا ءتول الۋدىڭ باعىتى جاقسى. اۋدانىمىزدىڭ نەگىزگى ءوندى­رى­سى اۋىل شارۋاشىلىعى بولعانىمەن, سوڭعى جىلدارى ونەركاسىپ سالاسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. 1293 ميلليون تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ونىمدەرى ءوندىرىلدى. داعدارىس سال­دارى اۋدانىمىزدا ونەركاسىپ ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى يندەكسىن تومەندەتكەنمەن, بىزدە بۇل ءون­دىرىس سالاسىنىڭ كورسەتكى­شىن جاق­­سار­تۋدىڭ, وندىرىلەتىن ءونىم كولەمىن ارتتىرۋدىڭ تولىق ءمۇم­كىنشىلىكتەرى بار. «ۆەرتيكس حولدينگ» كومپانياسى وسى جىلدىڭ مامىر-جەلتوقسان ايلارى ارالىعىندا 360 مىڭ توننا تەمىر رۋداسىن تيەپ, 3207 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋدى جوس­پارلاۋدا. سونىمەن قاتار, «تەكشەتاس» كومپانياسى وسى جىلدىڭ مامىر-جەلتوقسان اي­لارىنا 1145,0 ميلليون تەڭ­گەگە 400 مىڭ تەكشە مەتر قيىر­شىق تاس ءوندىرۋدى جوس­پارلاپ وتىر. وسىنداي جوبا-جوسپارلار جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا, اۋدانىمىزدىڭ ونەر­كاسىپ ءونىم­دەرىن وندىرۋدەگى نەگىزگى كور­سەتكىشتەرى 4352 ميلليون تەڭ­گە نەمەسە 280 پايىزعا ءوسىپ, ەكو­نوميكامىزعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلعى ءتورت اي­دا 3154,9 ميلليون تەڭگەنىڭ اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرى ءوندىرىلدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا, 101,9 پايىزدى قۇرايدى. «اگرو­بيزنەس-2020» مەملەكەتتىك باع­دارلاماسى بويىنشا ءتورت ين­­ۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. «شىڭعىس» شارۋا قوجالىعى اۆتوماتتاندىرىلعان جىلقى ساۋ كەشەنى قۇرىلى­سىن پايدالانۋعا بەرمەك. شار­ۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ورىن­­داي جولمۇراتوۆتىڭ ساپالى قىمىزى اقتوبە وڭىرىنە جاقسى تانىس, سوندىقتان سۇرا­نىس جوعارى. جەكە كاسىپكەر ا.كي­­نياتوۆانىڭ تۇشپارا تسەحى قۇرىلىسىن, «ءاليحان» شارۋا قوجالىعى مال سويۋ الاڭى مەن مال ەتى ونىمدەرىن وڭدەيتىن تسەحىن, «قۇمقۇدىق» جشس-ءنىڭ 5 ءتۇرلى جارما دايىنداۋ جەلىسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلۋدە. بۇل جوبالار بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا جوسپارلانعان 450 سيىردىڭ 431-ءنىڭ, «قۇلان» باعدارلاماسى بويىنشا جوسپارلانعان 200 بيەنىڭ 120-نىڭ, ال «التىن اسىق» باعدارلاماسى بويىنشا جوسپارلانعان 750 قويدىڭ 644-ءنىڭ قۇجاتتارى دايىندالۋدا. بۇلار ءورىسىمىزدى مالعا تولتىرۋعا, مال ونىمدەرىن ارتتىرۋعا العىشارت جاسايتىن جوبالار. ەلباسىنىڭ اۋىلشارۋاشى­لىق كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ ءجونىن­دەگى تاپسىرماسى دا ويداعىداي ورىن­­دالۋدا. ايتەكە بي نەسيە سەرىكتەستىگىنىڭ ەسەپ-شوتى اشىل­­­­دى, نەسيە بەرۋ قۇجاتتارى ازىرلەنۋدە. سەرىكتەستىك قۇ­را­مىنا 20 قۇرىلتايشىنى تارتۋ كوزدەلۋدە. كەشەگى  كۇن­دە­رى جاپپاي قۇرىلعان ۇساق شارۋا­شىلىقتار ۋاقىت وتە كەلە دامۋ باعىتىندا قيىندىقتارعا دا كە­زىگىپ قا­لۋدا. سونىڭ ءبىرى – بەل­گىلى ءبىر باعدارلاما بويىنشا ءىرى مولشەردە نەسيە الۋعا قاتىستى. بۇل پروبلەمانى شەشۋ باعىتىن­دا قازىر سول ۇساق قۇرىلىمداردى بىرىكتىرىپ, اۋىلشارۋاشى­لىق كوو­پە­راتيۆتەرىن جاساقتاۋ قولعا الىنۋدا. ارالتوعاي جانە ارالتوبە سەلولىق وكرۋگتەرىندە وسى باعىت­تا العاشقى قادامدار جاسالۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز جەكە تاۋارلى شارۋاشىلىقتاردى, جەكەلەگەن شارۋالاردى جانە اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن ۇلكەن وندىرىستىك كووپەراتيۆكە بىرىكتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدەمىز. كووپەراتيۆكە مۇشە بولعاندار قىزمەتتەردى جەڭىلدىكپەن پايدالانىپ, ونىمدەردى وزىندىك قۇ­نى بويىنشا ساتىپ الا الادى. اۋىلشارۋاشىلىق كووپە­راتيۆتەرى كوممەرتسيالىق ۇيىم بولىپ تابىلادى, ونىڭ تاپقان پايداسى قاتىسۋشىلاردىڭ جار­عىلىق قورداعى ۇلەسىنە سايكەس نەمەسە شارۋاشىلىق قىزمەتىنە قاتىسۋىنا بايلانىستى بولىنە­دى. ماسەلەن, ارالتوعاي سەلو­لىق وكرۋگىندە 200-250 جەرگىلىكتى تۇرعىندى بىرىكتىرۋ كوزدەلۋدە, ولاردىڭ قاراماعىندا شامامەن 600-دەي ءىرى قارا بار. ال ارال­توبەدە بەس شارۋا قوجالىعى ءبىر كووپەراتيۆتە باس قوسقىسى كەلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 166549 گەك­­­تارعا ەگىس سالىنۋدا, ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىل 123900 گەكتاردى قۇرايدى. جالپى, بيىل القاپتارداعى ىلعال مولدىعى ەسكەرىلىپ, ەگىس كولەمى ءبىراز كە­ڭەيتىلدى. سونداي-اق, 449 گەكتارعا كوكونىس, كارتوپ, باقشا داقىلدارى ەگىلدى. اۋدان ەكونوميكاسى دامۋى­نىڭ باسىم باعىتتارى – شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كور­سەتۋ دە ويداعىداي. بۇگىنگى تاڭعا ءتىر­كەلگەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ سانى 1105-كە جەتىپ, بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 110 پايىزعا ءوسىپ وتىر. وندىرىلگەن ءونىم كو­لەمى 8893 ميلليون تەنگەنى قۇراپ, بىلتىرعى جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 153 پايىز بولدى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى مەن «استانا – اقتوبە» تاس جولى بويىندا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتەتىن, جالپى قۇنى 900 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 7 نىسان سالىنعالى وتىر. ولار­دىڭ 6-ۋى كەمپينگ, ال, بىرەۋى جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسى. ۇستىمىزدەگى جىلعى ءتورت ايدا نەگىزگى قورعا سالىنعان ينۆەس­تيتسيا كولەمى 1127,2 ميلليون تەڭگە قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا مەجە 143,6 پايىز ورىندالدى دەگەن ءسوز. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى باعى­تى بويىنشا مەكتەپتى كۇردەلى ءجون­دەۋگە 165,3 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, وعان 41 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى بويىنشا 207,0 ميلليون تەڭگە ءبولىندى, اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ اياسىندا 74 جوباعا 157,5 ميلليون تەڭگەگە قۇجاتتار تاپسىرىلدى جانە 12 ادام 25,0 ميلليون تەڭگەگە قۇجاتتارىن رەسىمدەۋدە. جەكە ءىسىن اشۋعا جانە كەڭەيتۋگە 27 ادام 38,5 ميلليون تەڭگەگە قۇجاتتارىن تاپسىردى, 14 ادام 21,9 ميلليون تەڭگەگە قۇجاتتارىن رەسىمدەدى. جالپى, وسى باعىت بويىنشا 242,9 ميلليون تەڭگەگە جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ءۇشىنشى باعىت بويىنشا 17,0 ميلليون تەڭگە يگەرۋ كوزدەلۋدە. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە اۋداندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى نەبارى 0,2 پايىز عانا. مۇنىڭ ءوزى جول بويى سەرۆيستىك قىزمەتىن جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ەسەبىنەن مۇمكىن بولۋدا. اۋدانداعى 28 ەلدى مەكەننىڭ 10 ەلدى مەكەنى, ياعني اۋدان حالقىنىڭ 63,7 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جەلىسىن پايدالانادى. بۇگىندە 3 ەلدى مەكەندە سۋ كوزدەرى قورىن انىقتاۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلىپ, 6 ەلدى مەكەندە اۋىز سۋ شىعۋ مولشەرى مەن اۋىز سۋ قۇ­رامىنا زەرتتەۋ جۇمىستارى جاسالدى. 2016 جىلعا «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا نەسيەلەندىرۋ بويىنشا كومسومول اۋىلىنا سۋ قۇبىرىن جۇرگىزۋگە 327 ميلليون تەڭگە قا­را­جات قارالىپ, جۇمىستار باس­تالىپ كەتتى. باسقۇدىق, جاباساق, ارالتوبە ەلدى مەكەندەرىنە سۋ ءجۇر­گىزۋ قۇجاتتارى قۇزىرلى ور­گاندارعا تاپسىرىلدى. سونداي-اق, بيىل 4 ەلدى مەكەندە سۋ كوزدەرىن زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. قارابۇتاق سەلوسىنا گاز قۇبىرى جۇرگىزىلىپ, بارلىق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە جانە 422 تۇرعىن ءۇيدىڭ 360-ىنا گاز قۇبىرى قوسىلىپ, سەلو حالقى كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورۋدە. وتكەن جىلى قارابۇتاق اۋىلىنان كومسومول اۋىلى باعىتىنا جەتكىزۋشى گاز قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارى 1,8 ميلليارد تەڭگەگە جۇرگىزىلىپ, 2016 جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ 1,053 ميلليارد تەڭگەگە كومسومول اۋىلىنا اۋىلىشىلىك گاز تارتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. بۇل جۇمىستار ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىندە 3 اۋىلدىق وكرۋگكە گاز قۇبىرىن تارتۋعا قۇجاتتارى دايىندالدى. اۋداندىق اۋرۋحانا جوعارى تەحنولوگيالىق دياگنوستيكالىق-ەمدەۋ قۇرال-جابدىقتارىمەن جاراقتاندىرىلعان, 2015 جىلى 15 ميلليون تەڭگەگە اۋرۋلاردى ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋعا ارنالعان قۇرال-جابدىقتار مەن جەدەل جاردەم اۆتوكولىگى الىندى. 28 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى قالىپتى جاعدايدا جۇمىس جاساۋدا. الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا اۋداندا 10 مەكتەپ سالىنىپ, 9 مەكتەپ عيماراتى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, 12 بالالار باقشاسى ىسكە قوسىلىپ, قاجەتتى جيھاز, جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ايتەكە بي كوپسالالى كوللەدجىنىڭ جاتاقحانا ءۇيى تولىق جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, ىسكە قوسىلدى. سوڭعى 5 جىل ىشىندە 1 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 3 مەديتسينالىق پۋنكت, 1فاپ سالىندى, 7 مەديتسينالىق مەكەمە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ءبىلىم سالاسىندا ىلگەرىلەۋ بارشىلىق. اۋدان ورتالىعىنان باسقا ەلدى مەكەندەردە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار بالاباقشامەن تولىقتاي قامتىلعان. بۇگىندە 17 كلۋب, 23 كىتاپحانا, 2 مۇراجاي اۋدان تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتۋدە. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى جانىنان قۇرىلعان «اسىل اجەلەر» جانە وزگە ۇلت وكىلدەرىنەن قۇرىلعان «سۋدارۋشكا» ان­سامبلدەرى مەن ت.شەۆچەنكو اتىنداعى ورتا مەكتەپ جانىنداعى «ۋكراين ءتىلىن ۇيرەتۋ» ۇيىرمەسى حالىقپەن تىعىز بايلانىستا, تۇراقتى جۇمىس ىستەۋدە. اۋداندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا مۇمكىندىك مول. وڭىردە ەگىنشىلىكتى ىلگەرىلەتۋدىڭ تىڭ جولدارى قاراستىرىلۋدا. اسىرەسە, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا باعىت ۇستالۋدا. بۇعان ۇكىمەتتىڭ قولداۋىن كادەگە جاراتۋ دا سەرپىن بەرمەك. سونداي-اق, ۇستىمىزدەن وتەتىن كۇرە جولداردىڭ بويىندا سەرۆيستىك قىزمەتتى بۇرىنعىدان گورى دە مولىراق پايدالانۋعا نيەتتىمىز. بۇعان حالىقتىڭ بەتبۇرىس جاساپ وتىرعانى بايقالادى. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن بىرگە ونەركاسىپتى دامىتۋدىڭ دا جوبا-جوس­پارلارى بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋداندا داعدارىس جاعدايىندا دا دامۋ باستى نازاردا. سونىڭ دالەلى رەتىندە اۋىلدان قالاعا قونىس اۋدارۋ الدەقاشان توقتاعانىن ايتۋعا بولادى. قايتا قالادان ەلگە ورالۋشىلار بار. سونداي-اق, جاس ماماندار اۋىلعا كوبىرەك كەلە باس­تادى. مۇنىڭ ءوزى اۋىلدىڭ بولاشاعى بار ەكەنىن كورسەتەدى. امانعالي بەردالين, ايتەكە بي اۋدانىنىڭ اكىمى اقتوبە وبلىسى