قوعامداعى كەساپات

گازەتتەگى ءبىر تولعامنان تۇيگەن وي كەيدە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى قوعامدىق-ساياسي تاقىرىپپەن بىرگە ءومىر-تىرشىلىكتىڭ وزىنەن تۋىنداعان ماتەريالداردى جيناقتاپ بەرەتىنى بار. جازۋشى روللان سەيسەنباەۆتىڭ «اكەم بولساڭ قايتەيىن؟!.» (24 اقپان 2016 ج.) اتتى اڭگىمەسىن وقىعاننان كەيىن اۋىر كۇرسىنە ويلانىپ قالعانىم ەسىمدە. گازەتتىڭ «قاز-قالپىندا» دەگەن ايدارىمەن بەرىلگەنمەن, باس-اياعى تۇتاس جانە قوعامداعى ەڭ ءبىر وزەكتى جايدى كوتەرگەن وتكىر تۋىندى ەكەن. «اكەم بولساڭ قايتەيىن؟!.» اتتى وسى وي تولعامىندا جازۋشى قوعامداعى كەساپاتتى جايدى سۋرەتتەپتى. بازبىرەۋلەر بۇل جەكە جاعداي عوي دەپ جۇمسارتا سويلەۋى مۇمكىن. بىزدىڭشە, بۇل اندا-ساندا, ىرىبايدا ءبىر كەزدەسەتىن جاعداي ەمەس, قازىرگى قاتقىل زاماننىڭ قازاقتىڭ وي-ساناسىنا, بولمىسىنا اسەر ەتىپ, وزگەرىسكە ۇشىراتۋىنىڭ بەينەسى. قازاق دەگەن حالىقتىڭ تابيعاتىندا بۇرىن ۇلكەن ادامنىڭ جاعاسىنان الىپ, توبەلە­سە كەتپەك تۇگىلى, ۇلكەننىڭ الدىندا بەي-بەرە­­كەت سويلەۋىنىڭ ءوزى ەرسى كورىنەتىن. «ءۇل­كەن تۇرىپ, كىشى سويلەگەننەن بەز» دەگەن ما­­قال­دىڭ ءمانى مەن ايتىلۋى تەگىن ەمەس-ءتى. اۆتور قازاقى بولمىسىمىزعا مۇلدە قاراما-قارسى, بىراق قازىرگى كەزدە جوققا دا شىعارا المايتىن كورىنىستى اڭگىمە وزەگى ەتەدى جانە مۇنى ءومىردىڭ ناق وزىنەن الىنعانىن, ءوز باسىنان وتكەن وقيعا ەكەنىن اڭعارتادى. جازۋشى جۇرەگىنە ەكىنشى رەت وپەراتسيا جاسالىپ, قىرىق كۇن ءوتىپ, وزىنە-ءوزى ەندى كەلگەندە, ەمحاناعا ءۇش دوسى كوڭىلىن سۇراي كەلگەن. ءبىرى – اكادەميك, ءبىرى – پروفەسسور, ءبىرى – اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى. «رەكە, سەن ءبىزدى توسپا, جۇرە بەر. ءبىز ساۋ, ءسىز اۋرۋ ادامسىز. جۇرەگىن تامىرلارمەن جالعاتقان ادام قايدان ساۋ بولسىن؟!» دەگەنىنە قاراماي, دوس­تارىن ماشيناعا مىنگىزىپ شىعارىپ سالماقشى بولادى. وقيعا, مىنە, وسى كەزدە باستالادى. وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن اڭگىمەدەن ءۇزىندى كەلتىرەلىك. «جاپالاقتاپ قار جاۋدى. اقپان ايى بولسا دا كەش جىلى ەدى. ارسالاڭداعان جاس جىگىتتەر كورىندى. ولار دا ماشينا توقتاتۋدى ويلاپ, كوشە بويىنا ۇيىرىلە جينالىپ تۇرىپ قالدى. دابىرلاي سويلەپ, قاتتى ك ۇلىپ, جەرگە شىرت-شىرت تۇكىرىپ مارە-سارە. ازداپ شاراپ ءىشىپ قىزىپ العاندارى انىق سەزىلىپ تۇر ەدى. بۇگىنگى كۇنى, استانا مەن الماتىنىڭ كوشەلەرى تۇكىرىك پەن قاقىرىققا قاقالىپ تۇر. الپامساداي قارا تورى جاس جىگىت شەگىنە بەرىپ اكادەميكتى قاعىپ كەتتى. – ارسالاڭداپ اراق ىشكەندى قاشان قويادى بۇل قازاق؟ – دەپ اكادەميك جىگىتتى ءسال عانا يتەرىپ جىبەردى. – سەنىڭ اراعىڭدى ىشكەن جوقپىز, – دەدى مۇرتتى بىرەۋى. – ءاي, شال-كەمپىرلەر ۇيدە نەگە وتىرمايسىڭدار؟ كوشە كەزگەن نەلەرىڭدى العان؟ – دەدى ارىدا تۇرعان بىرەۋى. – قاعىپ تۇسىرەيىن با مىنانى؟ – دەدى اكى­رەڭ­دەگەن الپامساداي قاراتورى جاس جىگىت. – اكەسىندەي ادامدى قاعىپ تۇسىرەم دەۋىن قارا مىنانىڭ!.. – دەپ اكادەميك گۇج ەتە ءتۇستى. – جىگىتىم, ادىراڭداما. اكەڭدەي ادامنان كەشىرىم سۇرا. ادەپ بۇزباۋ كەرەك, – دەدى پروفەسسور. الپامساداي قارا تورى جىگىت شۇعىل بۇرىلىپ, پروفەسسوردىڭ جاعاسىنا جارماسىپ سىلكىپ-سىلكىپ قالعاندا, پروفەسسوردىڭ كونەتوز پالتوسىنىڭ جاعاسى ايىرىلىپ ءتۇستى. – اكەم بولساڭ قايتەيىن؟! – دەدى قارا تورى جىگىت. – سەندەر اكە بولىپ نە بىتىردىڭدەر؟.. جاستار انتالاپ بىزگە قارسى دۇرسە قويا بەرگەن. ولارعا جاۋاپ بەرۋگە بىزدە مۇمكىندىك تە قالماعان. الپامساداي قارا تورى جىگىت پروفەس­سور­دى يەكتەن سول قولمەن قاعىپ جىبەرگەن­دە, ول جەرگە توپ ەتىپ قۇلاپ ءتۇستى. توبەلەستىڭ بار ءتاسىلىن بىلەتىن اككى سپورتسمەندەر ەكەنىن ءبىز تۇسىندىك. بىراق بىزگە, جەتپىستەگى شالدارعا, شەگىنەر جەر قالماپ ەدى... جاستار توبەلەستى باستاپ كەتتى. بۇل توبەلەس ەمەس, ناعىز ۇرىس بولاتىن. قىپ-قىزىل مايدان ەدى... جاستار «اكەلەرىن», ءبىز «بالالارى­مىزدى» اياعان جوقپىز. ەل بولۋدان قالعان جۇرتتى, ۇلت بولۋدان قالعان حالىقتى, ەر بولۋدان قالعان جىگىتتى ءبىر-ءبىر بالاعاتتاپ الىپ, بىزدەر, جەتپىسكە كەلگەن شالدار, جيىرمادان اسقان جەلىككەندەرگە ەرىكسىز قارسى شىقتىق. جەر بەتىندە اتاسى مەن نەمەرەسى وزگە تىلدە سويلەيتىن جالعىز حالىق بار بولسا, ول قازاق حالقى. بۇ حالىق, بۇ دۇنيەدە قوي باققاننان باسقا نە تىندىردى؟ قاي ونەرىمەن الەمدى اۋزىنا قاراتتى؟ جيىر­ما­داعىلار ءبىزدى تاس-تالقان قىلۋعا جۇدى­رىق كۇشتەرىنىڭ جىلدامدىعى مەن قۋا­تىن ايامادى, ءسىڭىرى تارتىلىپ شال بولعان جەت­پىستەگىلەردە نامىستان باسقا تۇك جوق ەدى». جازۋشىنىڭ اڭگىمەسى, ارينە, مۇنى­مەن بىتپەيدى. جيىرماداعىلار جەتپىس­تەگىلەردىڭ «تاس-تالقانىن» شىعارادى. اكادەميكتىڭ تاناۋى بۇزىلادى. پروفەس­سوردىڭ شىقشىتى سىنىپ, تىستەرى ۇشىپ كەتەدى. قىرىق كۇن بۇرىن ەكىنشى رەت جۇرەككە وپەراتسيا جاساتقان جازۋشى وقىس قيمىلدان ءوزىن ۇستاي الماي, ماڭدايمەن اپپاق سۋىق قاردى ءسۇزىپ قۇلاپ, ەستەن تانادى. سودان كەيىن ءۇش كۇن, ءۇش ءتۇن رەانيماتسيادا ەسسىز جاتادى. ءبىر اپتادان سوڭ اكادەميك جۇرەكتەن قايتىس بولادى. مۇنى وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن ايتىپ وتىرمىز. قازىرگى تىرشىلىكتەگى وسى مازمۇنداس وقيعالاردى, كورىنىستەردى جوققا شىعارىپ كورشى, قادىرلى وقىرمان. تامى­رىنان, اتا ءداستۇر-سالتىنان ايى­رىل­عاندار اڭگىمەدەگى جەتى جىگىت قانا ما؟!. قوعام قايدا بارادى؟ اتا ءداستۇر مەن سالتىنان, نانىم-سەنىمىنەن, تىلىنەن ايىرىلعان قازاق قايدا بارا جاتىر؟ ءبىز بۇگىندە قازاق دەگەن قۇدايىنا قاراعان حالىقتىڭ ءبىر بولىگىن جوعالتىپ العان جوقپىز با؟ مىنا جاھاندانىپ, جاتقان زاماندا تارىداي شاشىراعان ازعانتاي حالىق رۋحاني-ادامدىق جۇتاڭدىققا ۇشىراپ, بايلىق, اقشا عانا ۇستەمدىك قۇرعان ابىلەت يىرىمىنە جۇتىلىپ بارا جاتقان جوق پا؟ ادەبيەتكە, مادەنيەتكە, ۇلتتىق تانىم-مۇراتقا باسىمدىق بەرمەگەن حالىقتىڭ كەلەشەگى قانداي؟ اڭگىمەنى وقىعان سوڭ, كوپ سۇراق كوڭىلىڭدى كۇپتى ەتەدى. ءدال قازىر ايقىن جاۋابىن دا تابا الماي, سارساڭعا ۇشىرايسىڭ. اقىرىن تىلەيسىڭ. قۇرمەتتى روللان اعا! كەش بولسا دا ايتايىن. اڭگىمەڭىزدى وقي وتىرىپ, جۇرەكتى ءتىلىپ وتەتىن وسىنداي سان قيلى ويعا ءتۇستىم. جوعارىدا ايتقانداي, «ەگەمەن قازاقستانداعى» تۋىندىڭىزدى وقىعاندا, اۋىر ويعا قالعانمىن. اڭگىمەڭىزدە ىزالى, كۇيىنىشتى ءسوز بار. ول – اباي اتامىزدىڭ «ۋلى سياسىمەن» ورنەكتەلگەن, بۇگىنگە جالعاسقان ىزا. قوعامنىڭ وزىنەن, شىندىعىنان تۋىنداعان قاسىرەت. وسىنداي اششى شىندىقتى جازۋشى ايتپاسا كىم ايتادى؟! بالكىم, ابىروي-بەدەلى جوعالعان قالامگەر قاۋىمىنىڭ داڭقى قوعامنىڭ جاراسىن, حالىقتىڭ دەرتىن ەشقانداي ەسەپ-قيساپقا قۇرماي, جانى اۋىرا وسىلاي ايتۋىمەن قايتا ورالاتىن بولار. قازىرگى كەز بىرەۋدىڭ جاقسىلىعىن, جەتىستىگىن ايتۋعا ساراڭ ۋاقىت قوي. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ شىعارماشىلىق جەتىستىگىمىزدى ايتىپ, شىن كوڭىلدەن قۋانا دا المايتىن سياقتىمىز. ال جاقسىلىقتى بولىسسە, كوبەيە, ەسەلەنە تۇسپەي مە؟! ءسىزدىڭ وسى اڭگىمەڭىزدى وزگەلەر دە وقىسا دەيمىن. ولار دا ويلانسا, سىلكىنسە دەيمىن. جاڭا قوعاممەن تۋىنداعان زاۋالدى سەزىنسە دەيمىن. وزگەرىپ, جو­يىلىپ بارا جاتقان قازاقى نيەت پەن پيعىل, ادامدىق پەن كەڭدىك, كىشىپەيىلدىك جۇرەكتەردە قايتا ورنىقسا دەيمىن. قازاق دەگەن حالىقتىڭ قاي زاماندا دا باسىنان قاسىرەت بۇلتى ارىلماي, ەڭ سوڭعى نۇكتەگە شەيىن كەلىپ قالعاندا, ايتەۋىر ءبىر قۇدىرەت كۇشپەن سىلكىنىپ ويانىپ, ەڭ ءبىر قىسىلتاياڭ, اۋىر كەزەڭنەن امان-ەسەن وتەتىن. سونداي جاقسى كۇنگە سەنگىمىز كەلەدى, جازۋشى اعا! قۇرمەتپەن سامەن قۇلباراق, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ  پروفەسسورى تاراز