بۇقتىرما كوپىرى قاشان سالىنادى؟

كۇرشىمدىك اعايىنعا ورتاق ءبىر ارمان بولسا, ول – بۇقتىرما سۋ قويما­س­ىنا سالىنۋى ءتيىس كوپىر شىعار. تاياۋدا كۇرشىم اۋدانىندا كوكجال باراق باتىردىڭ تويىنا ارنالعان ايتىستا اقىنداردىڭ اۋزىنان تۇسپەگەن كوكەيكەستى ماسەلە دە وسى بولدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ « ۇلى دالا ەلى» جوباسى اياسىندا وتكەن ايتىستىڭ جە­ڭىم­پازى, قىزىلوردالىق مەيىر­­­بەك سۇلتانحان كۇرشىمگە كو­پىر­­مەن كەلە­تىن كۇن تۋسىن دەگەن كوپ­شىلىكتىڭ كوكەيىن­دەگى ءسوزدى تاپ با­سۋىمەن دە جۇرت­­شىلىق ىقىلا­سىنا بولەنگەن بولار, بالكىم. راسىندا, كۇرشىمدىكتەر ءۇشىن كو­­پىرمەن وتەتىن كۇن قاشان تۋادى؟ بۇل ازىرگە ۇلكەن ساۋال كۇيىندە قالىپ وتىر. ىلكىدە, وسىدان ءۇش جىل بۇرىن وڭ­تۇستىككورەيالىق كومپانيا­مەن كەلىسىم­­شارت جاسالىپ, كو­پىر قۇرى­لى­سى­نىڭ نەگىزدەمەسى دايار­لانىپ, ۋاقىت كەستەسى دە بەلگى­لەن­گەن سياقتى ەدى. بوركىمىزدى اس­پان­عا ەرتە اتىپ قويدىق بىلەم, سول جوبا سيىر­قۇيىمشاقتانىپ كەتتى. ال سوڭعى كەزدە قۇرىلىسقا قى­تاي­لىق ينۆەستورلار اتسالىسۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلىپ ءجۇر. بۇقتىرما – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى سۋ قويما­لارى­نىڭ ءبىرى. كۇرشىم اۋ­دانى­نىڭ وبلىس ورتالىعى جانە باسقا اۋداندار­مەن ءبولىپ تۇرعان­دىق­­­تان, جەر­گىلىكتى جۇرتشىلىق جازدا پا­روم­­مەن, قىستا مۇز ءۇستى­مەن قا­تى­ناۋعا ءماجبۇر. قازىر مۇن­دا كۇن­دەلىكتى ەكى پاروم قىزمەت كور­سەتەدى. تاڭنان كەشكە دەيىن جۇزەتىن قوس پاروم كۇنىنە شامامەن 300-400 كولىكتى تاسىمالدايدى. الايدا, داۋىلدى كۇندەرى پاروم قىزمەتى دە قاۋىپتى. شەتەل جاڭا­لىق­تارىنان پاروم, بارجا­لار­­دىڭ اپاتى ورنى تولماس قايعى-قاسىرەتكە دۋشار ەتەتىنىن ەستىپ, كورىپ جاتامىز. امسە, اپاتتان ساقتاسىن. بىراق, «ساقتانساڭ – ساق­تايدى» دەگەن دە ءسوز بار. بيىل قىستا ايدىننىڭ ورتاسىندا بۇزى­لىپ قالعان پارومداعى جۇرتتى توتەن­شە جاعداي قىزمەتكەرلەرى دەر كەزىندە قۇتقارىپ قالعانىن كوپ­شىلىك ۇمىتا قويعان جوق. ال قىستىگۇنى نەمەسە كوكتەمگە سالىم مۇز جارىلىپ, كۇرشىمدىكتەردىڭ تالاي كولىگى سۋ استىنا كەتسە-داعى بۇدان باسقا بالامالى قىسقا جول جوق بولعاندىقتان, جەرگىلىكتى كولىك جۇرگىزۋشىلەر باستارىن ۇنەمى قاتەرگە تىگىپ كەلەدى. زايسان اۋدانى ارقىلى كەلەتىن اي­نال­مالى جول وتە ۇزاق, قارجى شىعى­نى­مەن قوسا ۋاقىتتى دا جوعالتادى. سوندىقتان, بۇقتىرما كوپىرى كۇرشىمدىكتەر ءۇشىن ءبىرىنشى ماسەلە. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ­تىڭ جىلدىڭ باسىنداعى ءوڭىر تۇر­عىن­دارىمەن وتكەن ەسەپتىك كەز­دەسۋىن­دە كۇرشىمدىكتەردىڭ كوپىر قۇرى­­لىسى قاشان باستالاتى­نىن تاعات­سىزدانا سۇراۋى بەكەر ەمەس. ءوڭىر باسشىسى ءوز ءسوزىن­دە 2016 جىل­دىڭ العاشقى جارتى­جىل­دى­عىندا بۇق­تىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىر قۇرىلىسىنا بايقاۋ جا­ريا­لاناتىندىعىن ايت­قان ەدى. ونىڭ قۇنى 23,7 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى دەلىنگەن. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى­مەن, وزگە دە شەتەلدىك ينۆەستور­لارمەن جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانى ءسوز بولعان. ارينە, وبلىس باسشىسىنا بۇل ءما­سەل­ە ەتەنە تانىس. سو­نىڭ الدىندا كۇر­شىم اۋدانىنا جاساعان جۇمىس ساپارىندا كو­پىر­دىڭ كەرەكتىگىنە كوز جەتكىزگەن د.احمەتوۆ كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا پاروم ۇستىندە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل نىساننىڭ جۇرتشىلىق ءۇشىن دە, وسى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن دە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ ايت­قان. ويتكەنى, ەرتىستىڭ وڭ جاق جاعا­لاۋىن­دا پايدالى قازبالاردىڭ مول كەنى بار. كوپىر قۇرىلىسى تۇرعىن­دارعا جەڭىل­دىك جاساۋىمەن بىرگە سول باي­­لىق­تى يگەرۋگە جول اشا­دى. اتال­عان كەنىشتەردى يگەرۋ ءما­سە­­لە­سى­نىڭ كەشەۋىلدەۋىن ينۆەستور­لار قار­­جى­لىق داعدارىسپەن ساباق­تاس­­تىرىپ وتىر­عانىمەن, ونىڭ ارعى جا­عىن­دا ولاردىڭ كوپىر ماسەلەسىنىڭ شەشىمىن كۇتۋى دە عاجاپ ەمەس قوي. ايماق باسشىسى بۇل ماسە­لەگە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارى­نىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۋرا­لى باق وكىل­­دەرىمەن وتكىز­گەن باس­پاسوز ءماس­لي­حاتىندا تاعى توق­تال­دى. بولجام بو­يىن­شا بۇل نىسان­عا جۇم­سالعان قار­جى 15 جىلدا قاي­تارى­لادى. ونىڭ جا­لپى ۇزىندىعى 1,360 شاقى­رىم, ەنى 13 مەتر بولادى دەپ جوس­پار­­­لان­عان. ياعني, ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزىن كوپىر­لەر­دىڭ ءبىرى بولماق. ارينە, جوبا جاق­سى, ءمىن جوق. بىراق جۇزەگە اسى­رىلۋى كەشەۋىلدەگەن سايىن كۇر­شىم­دىكتەردىڭ دە كوڭىلى كۇپتى بولا تۇسۋدە. – بۇل بۇرىننان قويىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە. وسى جايت بويىنشا اۋدان, وبلىس اكىمىنە ءتۇرلى دەڭگەيدە بىرنەشە رەت سۇراقتار قويدىق. سونان كەيىن قوعامدىق كەڭەسكە ەنگىزىپ, اۋدانىمىزدا ءوت­كەن كوشپەلى وتىرىس بارىسىندا تال­قى­لادىق. وسى سالاعا تىكەلەي قاتىسى بار مەكەمە جەتەكشىلەرى كەلىپ, حالىقپەن كەزدەستى. قازىرگى كەزدە بيلىكپەن تىعىز ارىپتەستىك ورناپ كەلەدى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوپتەن كۇتكەن جوباسى كەشىكپەي شەشىمىن تابا ما دەگەن ويدامىز, – دەيدى كۇرشىم اۋدانى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى سوۆەتحان يسقاكوۆ. ال پاروم مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن باقىتبەك نۇر­­سەيىتوۆ ءبىر پارومنىڭ وزىنە كۇندەلىكتى 1,6 توننا جاعارماي جۇم­سا­لاتىنىن, كوپىر سالىنسا پاروم جۇمىسى جەڭىلدەيتىنىن ايتتى. تاياۋدا وبلىس اكىمدىگىندەگى كە­ڭەي­­تىل­­گەن ماجىلىستە ەلباسى جول­داۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى تال­­قى­­­ل­ان­دى. وبلىستىق كاسىپكەر­لىك جانە ين­دۋس­­تريالىق-يننوۆا­تسيالىق دامۋ باس­­قارماسى باسشى­سى­نىڭ ورىن­­با­­سا­رى جارقىن مۇسا­عاليەۆ ءوڭىر­دەگى ين­ۆەس­تيتسيالىق كلي­ماتتىڭ ار­تۋى ءجو­نىن­دە بايان­داما جاسادى. الاي­دا, وبلىس باس­شىسى باس­قار­ما وكى­­لى­­نىڭ بايان­دا­ماسىندا ناق­تىلى جۇ­مىس كورىنبەيتىنىن اي­تىپ, سىن تەزى­نە الدى. شىن ءمانىن­دە, بۇل بايان­­دا­ما­دا حالىق كۇت­كەن كوپىر ءما­سە­لەسى ءسوز بولمادى. وب­لىس اكىمى ايت­قان­داي: «قانشاما ميل­­ليارد­تاعان كەلى­سىم­دەرگە قول قويىل­سا دا, ەشتەڭەدەن حابار­سىز, جۇ­مىس جۇرگىزە المايتىن باس­شىلار­مەن بىرگە ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, وزگە دە دامۋ ينس­تيتۋت­تارى جانە مەملەكەت-جەكە مەن­شىك ءارىپ­تەستىگىمەن جاسالعان كەلى­سىم­دەردى قالاي جۇزەگە اسىرامىز؟». ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالىڭ قاعاز قاشانعا دەيىن قايىق بولماق؟!..  دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانى