ويتكەنى, جۇرت ولاردىڭ وسى اتقاراتىن قىزمەتىنىڭ ماڭىزى مەن مانىنە قاراپ ەمەس, وزدەرىنىڭ قۇقى قالاي قورعالاتىنىنا ساي پوليتسيا قىزمەتىنە باعا بەرەدى. مىنە, ولاردىڭ قىزمەتى ماڭىزىنىڭ ءمانى وسىندا. ال كوپشىلىك پوليتسيا قىزمەتىنە ريزا بولماسا, وندا ءبارى بەكەر. ويتكەنى, نەگىزگى مىندەت – قۋدالاۋ ءىسى باسىم باعىتتا جۇرگىزىلە وتىرىپ, وعان قوسا ادام قۇقىنىڭ ويداعىداي قورعالۋى قاتار جۇزەگە اسادى دەپ ەشكىم تولىق كەپىلدىك بەرە المايدى. سوندا دا بولسا ءتول مىندەتتەرىنىڭ اراسىنان ونىڭ ءبىرىن تالاپقا ساي اتقارا بىلگەن پوليتسيا قىزمەتكەرى حالىقتىڭ شىن العىسىنا يە بولاتىندىعى انىق.
ال ونداي جاندار بۇگىندە پوليتسيادا جوق ەمەس. ماسەلەن, ەلوردامىزداعى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى تەرگەۋ باسقارماسىنىڭ تەرگەۋشىسى اعا لەيتەنانت جانات نابيۋللين تەرگەۋشى بولسا دا پوليتسيانىڭ ابىرويىن ارتتىرۋ ءۇشىن قىسىلتاياڭ كەزدە تارتىنىپ قالمادى. ءبىر كىسىدەي قايرات كورسەتتى. ءيا, ول ءدال سول كەزدە اناۋ ايتقانداي وزگەلەرگە ءولىم شاشقان قارۋلى قىلمىسكەردى اۋىزدىقتاعان جوق, بىراق كەز كەلگەن ەر-ازاماتتىڭ قايتالايتىن ەرگە ءتان ءىسىن كورسەتىپ بەردى. ماسەلە, اعا لەيتەنانت وقيعانىڭ مانىسىنە بويلاعاندا ەش كىدىرمەي بىردەن ارەكەت ەتتى. ول اعىمداعى جىلدىڭ 25 ءساۋىر كۇنى كۇمىسبەكوۆ كوشەسىمەن كەلە جاتىپ, شوعىرلانعان ادامداردى كورەدى. ال ادامداردىڭ كوشەدە توپتاسىپ, قارا كورسەتۋى قاشاندا قۋدالاۋ ورگانىنىڭ وكىلىنە كۇدىكتەن بۇرىن ءبىر وقيعانىڭ ورىن العاندىعىن بىلدىرەتىندىگى انىق. ونداي قاراسى كوبەيگەن توپتى اتشاپتىرىم جەردەن اينالىپ وتەتىندەردىڭ دە بولاتىنى راس. اعا لەيتەنانت ولاي ەتپەدى. ءبىر جەرگە ۇيمەلەگەن توپ ورتاسىنا جەتىپ باردى. سويتسە, الگى ادامداردىڭ ءبارى اياق استارىنا ءۇڭىلىپ قاپتى. ءتىپتى سولاردىڭ ءبىرى جاناتتى كورىپ: «تەز كومەكتەسىڭىزشى!» دەپ ايقايلاپ تا جىبەردى. سوندا توتەنشە وقيعانىڭ ورىن العانىنا ونىڭ كوزى انىق جەتتى. توپىرلاعان جاس-كارىنىڭ اياق استىلارىنداعى اشىق كارىز قۇدىعىنىڭ ۇڭىرەيگەن اۋىزى ءشوپ اراسىنان ارەڭ كورىنەدى ەكەن. «اندا ءبىر كىشكەنتاي بالا جانە ۇلكەن كىسى جاتىر, ءتۇسىپ كەتكەن» دەدى بۇعان تاعى ءبىر ادام. مىنا ءسوز ەندى اعا لەيتەنانتقا كىدىرۋگە مۇرشا بەرمەدى. «قالايدا شۇعىل ارەكەت ەتۋ كەرەك!» دەگەن وي ساناسىن شىرماپ الدى. سول ويدىڭ جەتەگىمەن سىرت كيىمىن سىپىرىپ تاستاي بەردى دە, كارىز قۇدىعىنىڭ ىشىنە قويىپ كەتتى. تەرەڭدىگى ءۇش-ءتورت مەتردەي بولادى ەكەن. تۇبىندە ۇلكەن ادامنىڭ بەلىنەن كەلەتىن سۋ دا بار. ءساۋىر ايىنىڭ ءىشى عوي, كۇن ءالى جىلىنا قويماعان كەز, سوعان ساي قۇدىق ىشىندەگى سۋ دا تاستاي سۋىق. بىراق سۋ تاستاي ەكەن, ءىشى قاراڭعى ەكەن, تەرەڭ ەكەن دەپ قاراپ تۇراتىن جاناتتىڭ ۋاقىتى جوق ەدى. وعان جوعارىداعى جيىلعاندار ايتقان ەكى ادامدى تەز قۇتقارۋى قاجەت. ال قۇدىق تۇبىندە جەتپىستى القىمداپ قالعان قاريا كىشكەنتاي 4 جاسار بالانى كەۋدەسىنە كوتەرىپ الىپتى. سۋىقتان قالش-قالش ەتەدى. قاريانىڭ العاشقى ءسوزى «نەمەرەمدى شىعارىڭىزشى!» بولدى. بالانى قولىنا العان جانات ىرگەدەگى قالقان تەمىردى پايدالانىپ, اياعىن سوعان ارتا كوتەرىلىپ, جوعارىداعى, ياعني وسى كەزدە كەلىپ جەتكەن ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىنە بالانى امان-ەسەن تابىس ەتتى. قايتا ءتۇسىپ, قاريانىڭ بەلىنە ارقان بايلاپ, ونىڭ تىسقا كوتەرىلۋىنە دەمەۋ بەردى. سوسىن بارىپ قۇدىقتان ءوزى دە شىقتى. پوليتسەيلەر بالانى جىلى كيىمگە وراپ, جاقىن ماڭايداعى پوليتسيا بولىمشەسىنە الىپ باردى. ول جەردە 4 جاسار بالا مەن قارياعا ىستىق شاي بەرىلىپ, العاشقى كومەك كورسەتىلدى. بۇل كەزدە جەدەل جاردەم دە جەتتى. ءدال سول كۇنى 67 جەتى جاستاعى قاريا 4 جاسار نەمەرەسىن ەرتىپ, ەسىك الدىنا تىنىستاۋعا شىعادى. الدا نە كۇتىپ تۇرعانىن قارت ادام قايدان ءبىلسىن, نەمەرەسىنىڭ ءوز-وزىمەن ويناپ ءماز بولعانىنا قاراپ, توزىعى جەتكەن ۇزىنشا ورىندىققا تىزە بۇگەدى. اسفالت ۇستىندە جۇرگەن بالا ءبىر كەزدە ءشوپ-شالام باسقان الاڭقايعا بەت الادى. كۇن كوزىنە ماۋجىراپ ءبىر كوزىن اشىپ, ءبىر كوزىن سىعىرايتا قاراپ قاريا وتىرعان. نەمەرەسىنە اينالادان كەلەر ەش قاۋىپ جوق, ءۇيدىڭ الدى, جابايى اڭ-قۇستىڭ دا قاراسى كورىنبەيدى. دەمەك, نەمەرەسىنىڭ ءارلى-بەرلى قوزعالعانىنا قاراپ, الاڭسىز وتىرا بەرۋگە بولادى دەپ ويلادى. سول جايباراقات قالپىمەن وتىرىپ, كەنەت ءبىر كوزىن بارىنشا اشىڭقىراسا دا كولبەڭدەگەن نەمەرەسى كوزىنە تۇسپەدى. سوسىن سەلك ەتىپ ارتىنا جالت قارادى, سول مەزەت نەمەرەسىنىڭ سۇلباسى جەرگە كىرىپ بارا جاتقانداي كورىنىس پايدا بولدى. قاريا تۇككە تۇسىنبەي قالدى. شىنىندا نەمەرەسى قاس-قاعىمدا قارا جەرگە كىرىپ كەتكەندەي زىم-زيا جوعالا قالدى. الگى ۇرەيلى ەلەستەن دەمدە تۇلا بويىن قورقىنىش بيلەگەن ول اسىل نەمەرەسىنىڭ سوڭعى بەينەسى نايزاعايداي جالت ەتىپ جوق بولعان تۇسقا جانتالاسا جۇگىردى. جۇرەگى القىمىنا تىعىلىپ, سۇرىنە-قابىنا جەتسە قالىڭ ءشوپ اراسىنان قارا قۇردىمعا ۇقساس كارىز قۇدىعىنىڭ اۋىزى ۇڭىرەيە كورىندى. ارعى جاعى شالعا ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەدى. نەمەرەسى ويناپ ءجۇرىپ اۋزى اشىق قالعان كارىز قۇدىعىنا قۇلاپ كەتكەن. نەمەرەسىنىڭ جەر استىنان جەتكەن جالىنىشتى ءالسىز ءۇنى قارتتىڭ كەۋدەسىن قاقىراتىپ, جۇرەگىن ەزىپ جىبەرگەندەي اسەر ەتتى. جانىنان ءتاتتى اسىل جانىنىڭ جان العىشتىڭ ۋىسىنا ءتۇسىپ, مەرت بولۋ قاۋىپىنە ۇشىراعانىن بىلگەندە ءسابيدىڭ سوڭىنان ىلە قۇدىق تۇبىنە قالاي سەكىرىپ تۇسكەنىن ءوزى دە بايقاماي قالدى. ءبىر قاراسا بەلۋاردان كەلەتىن سۋ ىشىنەن نەمەرەسىن سۋىرىپ الىپ, كەۋدەسىنە قىسا ۇستاپ تۇر ەكەن. پەرىشتەلەرى قاققان پاك بالاسىن بۇ دۇنيە مەن و دۇنيەنىڭ ەسىگىنە جەتكىزبەي الىپ قالدى. بىلايعى كەزدە اياعىن ارەڭ باسىپ جۇرگەن بۇعان دەر كەزىندە بويىنا قۋات بەرگەنىنە اللاعا العىسىن جاۋدىردى. ويتكەنى, اق نەمەرەسىن مۇزداي سۋدا تۇنشىعىپ قالۋ قاۋپىنەن ساقتاپ ۇلگەردى عوي. نە بولىپ, نە قويعانىنا تۇسىنبەي, تەك قورقىنىشتان سولق-سولق ەتكەن كىشكەنتاي ادامدى قۇشاقتاعان كۇيى دوڭگەلەنگەن كارىز قۇدىعىنىڭ تۇبىنەن جارىق ساۋلە توگىلگەن كوك اسپانعا كوز تىگىپ, جاراتقانعا جالبارىنىپ تا ۇلگەردى. الايدا, اقساقال وسى جاماندىقتىڭ ءبارى ءتيىستى ادامداردىڭ سالعىرتتىعىنان, بۇعان جاۋاپتى شەنەۋنىكتەردىڭ نەمقۇرايدىلىعىنان كەلىپ جاتقان كەساپات ەكەندىگىن جانە بۇدان ۇلكەن دە, كىشى دە زيان شەگۋ تۇگىلى اجال قۇشىپ جاتسا دا وعان ەشكىم دە جاۋاپ بەرمەيتىندىگىن ويعا دا العىسى كەلمەدى. سوندىقتان اللادان عانا راقىم تىلەدى. ارتىنشا اجالداي اۋزىن اشقان كارىز قۇدىعىنىڭ اينالاسىنا كوشەدەگى قاراپايىم جاناشىر ادامدار دا جينالىپ قالدى. سويتكەنشە بولعان جوق, ءبىزدىڭ جوعارىدا ايتقان كەيىپكەرىمىز – پوليتسيا اعا لەيتەنانتى جانات نابيۋللين دە كەلگەن ەدى. ارينە, ولاردىڭ دەر كەزىندە كەلىپ, كومەك قولىن سوزعانى دۇرىس دەيمىز. بىراق قوعامىمىزدا وزگەلەردىڭ قينالعاندا تاعدىرىنا اراشا تۇسەتىن اق نيەتتى ادامدار دا بارشىلىق ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. بىرەۋلەر مۇنى ءوز مىندەتىم دەپ قاراسا, بىرەۋلەر وزگەنى قيىندىقتان, قاۋىپتەن قۇتقارۋدى, امان الىپ قالۋدى ادامدىق پارىزىمىز دەپ ەسەپتەيدى. ماسەلەن سولاردىڭ قاتارىنا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانى, التىنتوبە اۋىلىنىڭ 2005 جىلعى تۋماسى قۇراق مۇحامەدالىنى ايتۋعا بولادى. ءوزى بالا بولسا دا ۇلكەندەرگە بەرگىسىز ەرلىك جاساعانىن قازىر ءدۇيىم ەل بىلەدى. مىنە, وسىنداي جانداردى ۇلكەن جۇرەكتى ادامدار دەپ ايتۋعا دا, ماقتاۋعا ابدەن بولادى. ءدال سول كۇنى, ياعني اعىمداعى جىلدىڭ 30 ناۋرىز كۇنى مۇحامەدالى قارجان وزەنىنىڭ جاعاسىندا قوي باعىپ ءجۇردى. بۇل تۇسقا قوساعاش اۋىلى دا ءتيىپ تۇر. اۋىلدىڭ بىرىندەگى ءۇيدىڭ اۋلاسىندا جۇرگەن 3 جاسار اقبىلەك اتتى ءسابي ويىن قىزىعىمەن بىرتە-بىرتە الگى قارجان وزەنىنىڭ جاعاسىنا كەلىپ قالادى. الدىندا عانا بۇل ايماقتا قالىڭ نوسەر وتكەن بولاتىن. سوندىقتان وزەننىڭ جاعالاۋى دا كولكىگەن سۋ ەدى. سول سۋعا اياعى تايىپ كەتىپ قۇلاعان اقبىلەكتى اعىس الا جونەلدى. ابىروي بولعاندا مۇنى مۇحامەدالى بايقاپ قالدى. بىراق بۇل كەزدە ءبىر-ەكى سەكۋند كەشىگۋدىڭ ءوزى ءۇش جاسار قىزدىڭ ولىمىنە سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن. ءوزى دە بالا بولسا دا, ياعني 4-سىنىپتىڭ وقۋشىسى مۇحامەدالى قۇراق مۇنى ايقىن تۇسىنە بىلگەندىكتەن اتتاي ۇشىپ, ۇستىندەگى قالىڭ كيىمىن جۇگىرە سىپىرىپ تاستاپ, ەش كىدىرمەستەن تاستاي سۋعا قويىپ كەتتى. ءيا اجال دەگەن قاس پەن كوزدىڭ اراسى دەيدى عوي. مۇحامەدالى قانشا اسىقسا دا سۋعا ءبىر باتىپ, ءبىر شىققان كىشكەنتاي قىز وعان جانسىز قالعانداي كورىندى. سويتسە قايران ءسابي سۋعا ابدەن شاشالىپ قالعان ەكەن. قالىڭ اعىسقا قاراماي ءجۇزىپ بارىپ, كوتەرىپ الدى. مۇحامەدالى جاستايىنان شىنىعىپ ءوسىپ كەلە جاتقان, سۋدا ءجۇزۋدى ەركىن مەڭگەرگەن, مەكتەپتە جاقسى وقيتىن اۋىلدىڭ العىر بالاسى عوي, قارا سۋدان دا, قالىپتاسقان جاعدايدان دا ەش قورىقپادى. سونىڭ ارقاسىندا سابىرلى ارەكەت ەتىپ, تۇنشىعا باستاعان اقبىلەكتى جاعاعا الىپ شىقتى. ءسويتتى دە مەكتەپتە ۇيرەنگەندەي, العاشقى مەديتسينالىق جاردەم كورسەتتى. ءبىرازدان كەيىن جۇتقان سۋىن قۇسىپ-قۇسىپ جىبەرگەن اقبىلەك ەس جيدى. ءسويتىپ 4-سىنىپتىڭ وقۋشىسى مۇحامەدالى 3 جاسار اقبىلەكتى اجال اۋزىنان امان الىپ قالدى. ونىڭ بۇل ەرلىگى ەسكەرۋسىز قالمادى. وقو تجد باسشىلىعى مەكتەپتىڭ سالتاناتتى جينالىسىندا مۇحامەدالىگە قۇرمەت گراموتاسى مەن باعالى سىيلىق تابىس ەتتى. مىنە, ەرلىك قاشاندا ەسكەرۋسىز قالمايدى دەگەن وسى. بەيبىت كۇندە دە كەز كەلگەن ادامعا ەرلىككە ورىن بار. بىراق ونى مىندەت قىلماي مىندەتتى ادامداردىڭ تارتىنىپ قالماي تالاپقا ساي اتقارا الۋى بارشا حالقىمىزدىڭ اق تىلەگى بولىپ تابىلادى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
