ءماجىلىستىڭ التىنشى شاقىرىلىمىندا سايلانعان جاڭا دەپۋتاتتاردىڭ ءبىرى – تاراس حيتۋوۆ. ەسىمىنە قاراپ-اق ونىڭ ۋكراين كوبزارى اتانعان تاراس شەۆچەنكو ايداۋدا بولعان ماڭعىستاۋ وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەنىن سەزۋگە بولادى. قازاق جاقسى ادامنىڭ ەسىمىن ۇلتىنا, دىنىنە قاراماي-اق ەجەلدەن قابىلداي بەرگەن عوي... ءبىز وقىرماندارىمىزدى جاڭا دەپۋتاتپەن تانىستىرا وتىرۋ ماقساتىندا ونى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– مەن قازىنالى تۇبەكتەگى شەجىرەلى فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا مۇنايشىنىڭ وتباسىندا 1964 جىلى ومىرگە كەلدىم, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن دەپۋتات. – مۇنايشى بولعان سوڭ اكەمنىڭ قىزمەت ورنى ءجيى اۋىسىپ تۇردى. مەن مەكتەپ جاسىنا جەتكەندە ول كىسىنىڭ قىزمەتى بۇرىن ەراليەۆ, قازىر قۇرىق اتالاتىن كەنتكە اۋىسقان ەدى. سوندىقتان, سول جەردە مەكتەپ ەسىگىن اشتىم. الايدا, باستاۋىش سىنىپتاردى جاڭاوزەن قالاسىندا ءبىتىردىم. ال جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتى اقتاۋ قالاسىندا اياقتاپ, 1981 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى فيليالىنىڭ وسىنداعى مۇنايشىلار دايىندايتىن فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. مۇنداعى ءتارتىپ بويىنشا ەكى جىل وقىعان سوڭ ستۋدەنتتەردى الماتىداعى ينستيتۋتتىڭ نەگىزگى ءبولىمىنە اۋىستىراتىن. ءسويتىپ, ءۇشىنشى كۋرستان باستاپ وقۋىمدى الماتىدا جالعاستىردىم.
– ءسىزدىڭ بوكستان قازاقستان قۇراماسىنىڭ ساپىندا جاقسى ونەر كورسەتكەنىڭىزدى بىلەمىز. ونىمەن قاي جىلدارى, قايدا اينالىسا باستاعان ەدىڭىز؟
– بوكس قولعابىن العاش رەت اقتاۋ قالاسىنداعى سپورت مەكتەبىندە كيدىم. جاستار اراسىنداعى كسرو چەمپيونى, كسرو كۋبوگىنىڭ جەڭىمپازى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اسىلبەك قيلىموۆپەن بالا كەزدەن دوسپىن. ەكەۋمىز التىنشى سىنىپتان باستاپ بوكسپەن اينالىسۋدى ءبىر زالدا باستادىق. دوستىعىمىز ءالى كۇنگە جالعاسىپ كەلەدى.
– اسىلبەك قيلىموۆتىڭ ەسىمىن قازاقستاندىقتار جاقسى بىلەدى. ونىڭ 75 كگ سالماقتا ەۋروپانىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىسى اتانعانى دا ۇمىتىلا قويعان جوق. گۇرزى جۇدىرىقتى نوكاۋتتەر بولىپ, ول تالاي قازاق بالاسىنىڭ نامىسىن جانىعان ەدى. ال ءوزىڭىزدىڭ سپورتتاعى جەتىستىكتەرىڭىز قانداي؟
– مەن دە «سپورت شەبەرى» نورماتيۆىن ورىندادىم. ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىلوداقتىق «بۋرەۆەستنيك» سپورت قوعامىنىڭ ەكى ءدۇركىن چەمپيونى بولدىم. قازاقستاننان قازىرگى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى بولىپ ءجۇرگەن دوسىم, سپورت شەبەرى بورانقۇل نۇرپەيىسوۆپەن بىرگە «بۋرەۆەستنيكتىڭ» بارلىق جارىستارىنان, ۋنيۆەرسيادالارىنان قالمايتىن ەدىك. ول «بۋرەۆەستنيكتىڭ» ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتاندى. قازىر سول دوستارىمىزبەن جاقىن ارالاسپاساق تا, تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ تۇرامىز.
– قىزمەت جولىڭىز جايىندا ايتا وتىرساڭىز.
– ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ ەڭبەك جولىمدى 1986 جىلى اقتاۋ قالاسىنداعى پلاستماسسا زاۋىتىنىڭ اپپاراتۋرا جوندەۋ تسەحىندا باستادىم. بۇل بۇكىل ەۋرازيا بويىنشا ساناۋلىلاردىڭ قاتارىنا جاتاتىن بىرەگەي زاۋىتتاردىڭ ءبىرى ەدى. 1988 جىلدان وسى زاۋىتتىڭ اۋىسىم شەبەرى, تەحنيكالىق قاداعالاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشى ينجەنەرى سەكىلدى قىزمەتتەر اتقاردىم. 1990-جىلداردىڭ باسىنان ەنگەن ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان زاۋىتتىڭ جاعدايى قيىنعا اينالىپ, ءوندىرىسى تومەندەپ كەتتى. جۇمىس ورىندارى دا قىسقارىپ, ەڭبەكاقى تولەۋ تۇراقسىزدىق حالىنە جەتتى. كوپتەگەن ماماندار باسقا جۇمىستارعا اۋىسىپ جاتتى. سونىڭ ءبىرى بولىپ مەن دە قالاداعى «اق جول» جشس-ىنە تەحنولوگ بولىپ اۋىستىم. ودان جەكەمەنشىك سالاعا كەتىپ, 1991-1993 جىلدارى «ماڭعىستاۋ» بيزنەس-ورتالىعىندا مەنەدجەر بولىپ ىستەدىم. 2000 جىلى مەن ءوز ماماندىعىم بويىنشا پاۆلودارداعى مۇناي-حيميا زاۋىتىنا قىزمەتكە شاقىرىلدىم. الايدا, مۇندا كوپ ىستەمەي, قايتادان اقتاۋعا اۋىسىپ, قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدىم.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ بۇرىنعى شەۆچەنكو اۋدانى تۇپقاراعان بولىپ قايتا قۇرىلعان ەدى. اۋدان ورتالىعى – ءوزىم ومىرگە كەلگەن فورت-شەۆچەنكو قالاسى. 2003 جىلى وسى اۋداننىڭ اكىمى قىزمەتىنە شاقىرىلىپ, سوندا اۋىستىم. ودان وبلىستىق دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىندە بىرنەشە جىل ىستەدىم. 2008 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ الەۋمەتتىك سالا ءجونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدىم.
ال دەپۋتاتتىققا سايلانعانعا دەيىنگى قىزمەتتەرىم مۇناي سالاسىمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. الدىمەن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ-ءوندىرۋ» اق, ودان «وزەنمۇنايگاز» اق, «قاراجامباسمۇناي» اق الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, كادر ءجونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. «نۇر وتان» پارتياسىنان دەپۋتاتتىققا كانديداتتاردىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلگەندە «قاراجامباسمۇناي» اق اپپاراتىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن ەدىم. ءسويتىپ, ماڭعىستاۋ وڭىرىنەن «قازاتومونەركاسىپ» ۇاق ۇزاق جىلدار باسقارۋشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان ساكەن وتەباەۆ ەكەۋمىز دەپۋتاتتىققا سايلاندىق. قازىر ەكونوميكالىق رەفورما جانە ءوڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ ءمۇشەسىمىن. زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىنا ەپتەپ ۇيرەنىپ كەلە جاتىرمىز.
– وتباسىلىق جاعدايىڭىز قالاي؟ بوس ۋاقىتىڭىزدى قالاي وتكىزەسىز؟
– وتباسىمدا ءۇش بالام بار. ۇلكەن ۇلىمنان ازىرگە ءبىر نەمەرە كوردىم. ولار اقتاۋدا تۇرادى. شىنىمدى ايتسام, نەمەرەمدى قاتتى ساعىنىپ ءجۇرمىن. بۇرىن بوس ۋاقىتىمدا كىتاپ وقيتىن ەدىم, قازىر بوس ۋاقىت دەگەن كوپ بولا دا بەرمەيدى. دەپۋتاتتاردى ءتۇرلى قوعامدىق جۇمىستارعا دا تارتادى ەكەن. مەن دە سونداي قوعامداردىڭ ءبىر-ەكەۋىنە مۇشە بولىپ ەندىم. ولاردىڭ جۇمىستارى دا جەتكىلىكتى. ءوزىمىزدىڭ وڭىردەگى پروبلەمالاردى دا جاقسى بىلەمىن, ولارمەن حابارلاسىپ, توتەنشە ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە اتسالىسامىن.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
ءماجىلىستىڭ التىنشى شاقىرىلىمىندا سايلانعان جاڭا دەپۋتاتتاردىڭ ءبىرى – تاراس حيتۋوۆ. ەسىمىنە قاراپ-اق ونىڭ ۋكراين كوبزارى اتانعان تاراس شەۆچەنكو ايداۋدا بولعان ماڭعىستاۋ وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەنىن سەزۋگە بولادى. قازاق جاقسى ادامنىڭ ەسىمىن ۇلتىنا, دىنىنە قاراماي-اق ەجەلدەن قابىلداي بەرگەن عوي... ءبىز وقىرماندارىمىزدى جاڭا دەپۋتاتپەن تانىستىرا وتىرۋ ماقساتىندا ونى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– مەن قازىنالى تۇبەكتەگى شەجىرەلى فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا مۇنايشىنىڭ وتباسىندا 1964 جىلى ومىرگە كەلدىم, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن دەپۋتات. – مۇنايشى بولعان سوڭ اكەمنىڭ قىزمەت ورنى ءجيى اۋىسىپ تۇردى. مەن مەكتەپ جاسىنا جەتكەندە ول كىسىنىڭ قىزمەتى بۇرىن ەراليەۆ, قازىر قۇرىق اتالاتىن كەنتكە اۋىسقان ەدى. سوندىقتان, سول جەردە مەكتەپ ەسىگىن اشتىم. الايدا, باستاۋىش سىنىپتاردى جاڭاوزەن قالاسىندا ءبىتىردىم. ال جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتى اقتاۋ قالاسىندا اياقتاپ, 1981 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى فيليالىنىڭ وسىنداعى مۇنايشىلار دايىندايتىن فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. مۇنداعى ءتارتىپ بويىنشا ەكى جىل وقىعان سوڭ ستۋدەنتتەردى الماتىداعى ينستيتۋتتىڭ نەگىزگى ءبولىمىنە اۋىستىراتىن. ءسويتىپ, ءۇشىنشى كۋرستان باستاپ وقۋىمدى الماتىدا جالعاستىردىم.
– ءسىزدىڭ بوكستان قازاقستان قۇراماسىنىڭ ساپىندا جاقسى ونەر كورسەتكەنىڭىزدى بىلەمىز. ونىمەن قاي جىلدارى, قايدا اينالىسا باستاعان ەدىڭىز؟
– بوكس قولعابىن العاش رەت اقتاۋ قالاسىنداعى سپورت مەكتەبىندە كيدىم. جاستار اراسىنداعى كسرو چەمپيونى, كسرو كۋبوگىنىڭ جەڭىمپازى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اسىلبەك قيلىموۆپەن بالا كەزدەن دوسپىن. ەكەۋمىز التىنشى سىنىپتان باستاپ بوكسپەن اينالىسۋدى ءبىر زالدا باستادىق. دوستىعىمىز ءالى كۇنگە جالعاسىپ كەلەدى.
– اسىلبەك قيلىموۆتىڭ ەسىمىن قازاقستاندىقتار جاقسى بىلەدى. ونىڭ 75 كگ سالماقتا ەۋروپانىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىسى اتانعانى دا ۇمىتىلا قويعان جوق. گۇرزى جۇدىرىقتى نوكاۋتتەر بولىپ, ول تالاي قازاق بالاسىنىڭ نامىسىن جانىعان ەدى. ال ءوزىڭىزدىڭ سپورتتاعى جەتىستىكتەرىڭىز قانداي؟
– مەن دە «سپورت شەبەرى» نورماتيۆىن ورىندادىم. ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىلوداقتىق «بۋرەۆەستنيك» سپورت قوعامىنىڭ ەكى ءدۇركىن چەمپيونى بولدىم. قازاقستاننان قازىرگى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى بولىپ ءجۇرگەن دوسىم, سپورت شەبەرى بورانقۇل نۇرپەيىسوۆپەن بىرگە «بۋرەۆەستنيكتىڭ» بارلىق جارىستارىنان, ۋنيۆەرسيادالارىنان قالمايتىن ەدىك. ول «بۋرەۆەستنيكتىڭ» ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتاندى. قازىر سول دوستارىمىزبەن جاقىن ارالاسپاساق تا, تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ تۇرامىز.
– قىزمەت جولىڭىز جايىندا ايتا وتىرساڭىز.
– ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ ەڭبەك جولىمدى 1986 جىلى اقتاۋ قالاسىنداعى پلاستماسسا زاۋىتىنىڭ اپپاراتۋرا جوندەۋ تسەحىندا باستادىم. بۇل بۇكىل ەۋرازيا بويىنشا ساناۋلىلاردىڭ قاتارىنا جاتاتىن بىرەگەي زاۋىتتاردىڭ ءبىرى ەدى. 1988 جىلدان وسى زاۋىتتىڭ اۋىسىم شەبەرى, تەحنيكالىق قاداعالاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشى ينجەنەرى سەكىلدى قىزمەتتەر اتقاردىم. 1990-جىلداردىڭ باسىنان ەنگەن ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان زاۋىتتىڭ جاعدايى قيىنعا اينالىپ, ءوندىرىسى تومەندەپ كەتتى. جۇمىس ورىندارى دا قىسقارىپ, ەڭبەكاقى تولەۋ تۇراقسىزدىق حالىنە جەتتى. كوپتەگەن ماماندار باسقا جۇمىستارعا اۋىسىپ جاتتى. سونىڭ ءبىرى بولىپ مەن دە قالاداعى «اق جول» جشس-ىنە تەحنولوگ بولىپ اۋىستىم. ودان جەكەمەنشىك سالاعا كەتىپ, 1991-1993 جىلدارى «ماڭعىستاۋ» بيزنەس-ورتالىعىندا مەنەدجەر بولىپ ىستەدىم. 2000 جىلى مەن ءوز ماماندىعىم بويىنشا پاۆلودارداعى مۇناي-حيميا زاۋىتىنا قىزمەتكە شاقىرىلدىم. الايدا, مۇندا كوپ ىستەمەي, قايتادان اقتاۋعا اۋىسىپ, قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدىم.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ بۇرىنعى شەۆچەنكو اۋدانى تۇپقاراعان بولىپ قايتا قۇرىلعان ەدى. اۋدان ورتالىعى – ءوزىم ومىرگە كەلگەن فورت-شەۆچەنكو قالاسى. 2003 جىلى وسى اۋداننىڭ اكىمى قىزمەتىنە شاقىرىلىپ, سوندا اۋىستىم. ودان وبلىستىق دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىندە بىرنەشە جىل ىستەدىم. 2008 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ الەۋمەتتىك سالا ءجونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدىم.
ال دەپۋتاتتىققا سايلانعانعا دەيىنگى قىزمەتتەرىم مۇناي سالاسىمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. الدىمەن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ-ءوندىرۋ» اق, ودان «وزەنمۇنايگاز» اق, «قاراجامباسمۇناي» اق الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, كادر ءجونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. «نۇر وتان» پارتياسىنان دەپۋتاتتىققا كانديداتتاردىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلگەندە «قاراجامباسمۇناي» اق اپپاراتىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن ەدىم. ءسويتىپ, ماڭعىستاۋ وڭىرىنەن «قازاتومونەركاسىپ» ۇاق ۇزاق جىلدار باسقارۋشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان ساكەن وتەباەۆ ەكەۋمىز دەپۋتاتتىققا سايلاندىق. قازىر ەكونوميكالىق رەفورما جانە ءوڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ ءمۇشەسىمىن. زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىنا ەپتەپ ۇيرەنىپ كەلە جاتىرمىز.
– وتباسىلىق جاعدايىڭىز قالاي؟ بوس ۋاقىتىڭىزدى قالاي وتكىزەسىز؟
– وتباسىمدا ءۇش بالام بار. ۇلكەن ۇلىمنان ازىرگە ءبىر نەمەرە كوردىم. ولار اقتاۋدا تۇرادى. شىنىمدى ايتسام, نەمەرەمدى قاتتى ساعىنىپ ءجۇرمىن. بۇرىن بوس ۋاقىتىمدا كىتاپ وقيتىن ەدىم, قازىر بوس ۋاقىت دەگەن كوپ بولا دا بەرمەيدى. دەپۋتاتتاردى ءتۇرلى قوعامدىق جۇمىستارعا دا تارتادى ەكەن. مەن دە سونداي قوعامداردىڭ ءبىر-ەكەۋىنە مۇشە بولىپ ەندىم. ولاردىڭ جۇمىستارى دا جەتكىلىكتى. ءوزىمىزدىڭ وڭىردەگى پروبلەمالاردى دا جاقسى بىلەمىن, ولارمەن حابارلاسىپ, توتەنشە ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە اتسالىسامىن.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
پاۆلوداردا سالىنىپ جاتقان ەرتىس كوپىرىندە ەكىنشى رەت ءورت شىقتى
ايماقتار • كەشە
كادردىڭ قادىرىن كەتىرمەسەك يگى...
قوعام • كەشە
مەملەكەت باسشىسى تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونمەن كەزدەستى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستان موڭعوليانى بيدايمەن قامتاماسىز ەتەدى
قازاقستان • كەشە
اقتاۋداعى ساۋدا ورتالىعىندا بومبا قويىلعانى راس پا؟
ايماقتار • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • كەشە
كەنشىلەرگە بەرىلەتىن وتەماقى قالاي وزگەرەدى؟
قوعام • كەشە
