«اكتريسا» قوس قالادا قاتار قويىلدى

بيىلعى جىلدان باستاپ اس­تانا قالاسىنا اۋىسقان ايگۇل يمانباەۆانىڭ «ا.ي.مۋزىكالىق تەاتر ورتالىعى» استانالىق كو­رەر­­مەنگە «اكتريسا» سپەكتاكلىن ۇسىنىپ, اتالمىش قويىلىممەن شىمىلدىعىن اشتى. سپەكتاكل­دىڭ پرەمەراسىنا مەملەكەتتىك حات­شى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا  قاتىستى. جاڭا قويىلىمنىڭ تۇساۋىن كەسىپ قايتقان دۋلات يسابەكوۆتەن سپەكتاكل جايىنداعى ويىن سۇراعانىمىزدا: «سپەكتاكل ماعان ۇناۋىن ۇنادى. اسىرەسە, كورەرمەنگە قاتتى ۇنادى. زالعا ادام سىيماعاننان كوپ ادام سىرتتا قالىپ قويدى. ساحنا كوزدىڭ جاۋىن الاتىنداي بەزەندىرۋلەرمەن جاسالىپتى, ۆيدەوسيۋجەتتەردى دە ءتيىمدى قولدانعان. بىراق, قويۋشى-رەجيسسەر قۋاندىق قاسىموۆ پەسا ءماتىنىن ءبىراز قىسقارتىپ, كوپ وزگەرىستەر ەنگىزىپتى. سوندىقتان دا, ايگۇلدىڭ كۇلەتىن جەرىندە ك ۇلىپ, جىلايتىن جەرىندە جىلاپ تۇرىپ وينايتىن قابىلەتى اشىلماي قالعان. بۇل, مەنىڭشە, رەجيسسەردىڭ كەمشىلىگى بولۋ كەرەك. اكتريسانىڭ پەسا ماتىنىمەن ويناعان جەرلەرى اسەرلى شىققان. وسى سپەكتاكل ارقىلى ايگۇل ءوزىن كورسەتكىسى كەلگەننەن كەيىن «اكتريسانى» تاڭداعان بولۋ كەرەك. بۇنى ايگۇلدىڭ ءوزىنىڭ سپەكتاكلى, ايگۇلدىڭ ءوز بەنەفيسى دەپ قانا قابىلدايمىن. ەگەر دە تەاتردىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولماعاندا, ايگۇلدىڭ ءوزى ويناماعاندا, باسقا بىرەۋ بول­عاندا مۇمكىن مەن سپەكتاكلدى قابىلداماعان بولار ەدىم. ايگۇل ءبىزدىڭ تەلەجۇلدىزىمىز, ىسكەر قىزىمىز. جۇرتتىڭ ءبارى جاقسى كورەدى. سوندىقتان ونىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, سپەكتاكلدىڭ ءارى قاراي ءومىر ءسۇرۋىن قولدايمىن», – دەدى. «ا.ي.» – جەكە تەاتر ورتا­لىعى بولعاندىقتان, تەاتر باس­­­شىسى قاي ستيلدە, قالاي قويامىن دەسە دە ەركىندىگى بار. سوندىقتان «اكتريسا» سپەكتاكلىن كوممەرتسيالىق جوبا رەتىندە دە قاراستىرعان ءجون شىعار. اكتريسا مەن رەجيسسەر تاراپىنان سپەكتاكل مازمۇنىنا ەنگىزىلگەن ءوز­گەرىستەر مەن تراكتوۆكالار دۋلات يسابەكوۆتى كوپشىلىكتىڭ الدىندا ساحنادا تۇرىپ, ءبىراز سىني پىكىر ايتۋعا تۋرا كەلتىرسە كەرەك. قانداي دا بولماسىن پەسانى ساحنالاۋدا شىعارما اۆتورىنىڭ كوزى تىرىسىندە ونىمەن كەلىسىپ الماي, ەشكىمگە دە ءماتىندى قىسقارتۋعا نە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە اۆتورلىق تۇرعىدان قۇقىق بەرىلمەيتىنى ايقىن نارسە. الايدا, كوپتەگەن رەجيسسەرلەرىمىز ول جاعىن ەسكەرە بەرمەيدى. ماتىنگە جاسالعان ەسكەرتۋسىز قياناتتىڭ اۆتور تاراپىنان سىنعا ۇشىراپ جاتاتىنى دا سوندىقتان. ال ەندى كەلەسى كۇنى رەجيسسەر ەلەنا كيم قويعان مەم­لە­كەتتىك كورەي مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنداعى «اكتريسا» سپەكتاكلى دراماتۋرگپەن اقىلداسا وتىرىپ ساحنالانعان تۋىندى بولدى. سپەكتاكلدىڭ پرەمەراسىنا دەيىنگى كورسەتىلىمدە تەاتر­دىڭ كوركەمدىك كەڭەسى مەن اۆتوردىڭ ۇلكەن سۇزگىسىنەن ءوتىپ, قويىلىمداعى وزگەرىستەر مەن قىسقارتۋلارعا بايلانىستى اي­تىلعان ەسكەرتۋلەر ەسكەرىلىپ, پرەمەرادا جاڭاشا قالىپتا ۇسىنىلدى. 90-جىلداردىڭ سوڭىنداعى توقىراۋ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس جازىلعان «اكتريسا» پەساسى ايگۇل اسانوۆا اتتى اكتريسانىڭ ينتريگا مەن تارتىسقا تولى ءومىرىن كەڭىنەن كورسەتەدى. اكتريسا – ءومىرىن ونەرگە قۇربان ەتكەن, ادامي بولمىسىن ساحناسىز ەلەستەتە المايتىن, قاسىق قانى قالعانشا قازاق ساحناسىنا قىزمەت ەتەتىن «تورداعى توتى». ونىڭ ومىرلىك ۇستانىمى دا ەشكىمگە ۇقسامايدى. جانىنا مەدەت ەتكەن جالعىز ۇلىنان بولەك ۇشقىش ەرلەن, رەجيسسەر سامات اتتى كۇيەۋلەرى, ول از دەسەڭىز ەرلەن-2 اتتى وزىنە بالا كەزدەن بەرى عاشىق بالاقاي مەن كاسىپكەر ماحابباتى دا بار. مۇنىڭ ءبارى دە اكتريسانىڭ جانىن تۇسىنە الدى ما؟ جوق... ونەر ادامى, ول ونىڭ ۇستىنە ايەل ادام بولسا, وعان جۇرت تۇگىلى جانىنداعى جارى دا سەنبەي, قىزعانىشتان ايىرىلىسۋعا دەيىن بارماق. كورەي تەاترىنىڭ ساحنالاعان سپەكتاكلى اۆتوردىڭ ايتپاق ويى مەن پەسا مازمۇنىن بارىنشا ساقتاپ, مۋزىكالىق جانە ساحنالىق بەزەندىرۋلەرىنە دەيىن قازاقى رۋحتا بەرۋگە تىرىسقان. بۇل تەاتر ۇجىمى بۇعان دەيىن دە دۋلات يسابەكوۆتىڭ «مۇراگەرلەر» اتتى پەساسىن قويعان بولاتىن. ول سپەكتاكلدە دە كورەي اكتەرلەرى كەيبىر رەپليكالاردى قازاقشا ايتىپ, قازاقشا ءان سالعانىن ەستىگەنىمىزدە ءبىر مارقايىپ قالىپ ەدىك. قازاق دراماتۋرگتەرىنىڭ پەسالارىن قويعاندا قازاقى سالت-ءداستۇر مەن ءان-ءبيدى بارىنشا ۇقساتىپ ويناتۋ جاعىنان قازاقستانداعى وزگە ۇلت تەاترلارىنىڭ الدىنا جان سالدىرمايتىن كورەي ارتىستەرى بۇل جولى دا سول داستۇرلەرىنەن اينىمادى. اقان سەرىنىڭ «بالقا­ديشا» ءانى مەن م.اۋەزوۆتىڭ «قاراگوز» سپەكتاكلىنەن الىنعان كورىنىستىڭ ءوزى قويىلىمدى بارىنشا قازاقىلاندىرىپ قويۋعا تىرىسقانىن كورسەتەدى. «اكتريسا» سپەكتاكلىندە باس­تان-اياق ءجۇرىپ وتىراتىن سيۋ­جەت بولماعانىمەن, ادام­نىڭ تاعدىرى بار. اكتريسا اسان­وۆانىڭ ءومىر ساحناسى مەن ونەر ساحناسى ارالىعىندا ءوتىپ جاتاتىن تاعدىرىن رەجيسسەر بي كورىنىستەرى ارقىلى بايلانىستىرىپ, قويىلىم اتموسفەراسىن بىردەن بىرگە الماستىرىپ وتىرادى. كورەرمەن دە ايگۇلدىڭ ىشكى مەنى بولىپ جۇرەتىن ا.اسانوۆا مەن ومىردەگى اكتريسا ا.اسانوۆاعا ىلەسىپ, ونىڭ ىشكى حال-كۇيىمەن ءومىر سۇرە باستايدى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى انتونينا پياك تا ءوزى سومداپ جۇرگەن ا.اسا­نوۆانىڭ ءاربىر ساحنا سايىن اۋى­سىپ وتىراتىن كەيىپكەرىنىڭ ءىش­كى-سىرتقى حال-كۇيىنە تەز اۋىسىپ, سپەكتاكلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەرەكشە تەمپپەن ويناپ شىقتى. جالپى, ارتىستەر قاۋىمى ءۇشىن تۇتاس ءبىر سپەكتاكلدە ءارتۇرلى پلانداعى بىرنەشە ءرولدى قاتار ويناۋ, سەكۋند سايىن اۋىسىپ وتىراتىن كوڭىل-كۇيدى قابات الىپ ءجۇرۋ ءبىر جاعىنان ۇلكەن سىن, ەكىنشى جاعىنان ءارتىستىڭ تالانتى مەن تەحنيكاسىن جان-جاقتى قىرىنان كورسەتە الاتىن ۇلكەن مۇمكىندىك. سول تۇرعىدان قاراستىرعاندا ا.پياكتىڭ ءارتىس رەتىندەگى قارىم-قۋاتى ا.اسانوۆانىڭ بەينەسىن اشۋدا نازىكتىگىنەن گورى وكتەمدىگى باسىم, قاجىر-قايراتى جاعىنان ادۋىندى بوپ كورىنەتىن بەينەدە شىعىپ جاتتى. ءبىرىنشى كۇيەۋى ۇشقىش ەرلەننىڭ بەينەسىن ويناعان رومان تسويدىڭ كەيىپكەرى قاتال ءارى سۋىقتاۋ, قىزعانشاق ادامنىڭ كەيپىمەن كورىنسە, ەكىنشى كۇيەۋى رەجيسسەر ساماتتىڭ بەينەسىن سومداعان الىشەر ماحپيروۆتىڭ كەيىپكەرى ونەر ادامى بولعاندىقتان دا جانى نازىكتەۋ, بىراق, پىسىقتىعى مەن قۋلىعى باسىمداۋ بەينەدە كورىنىپ جاتتى. اكتەر ا.ماحپيروۆتىڭ كەيىپكەرىنىڭ مىنەزىن اشۋدا تاۋىپ العان كەيبىر قىلىقتارى مەن ايگۇلدى شەتەلگە الىپ كەتۋگە كوندىرە الماي, اقىرىندا كۇيىپ كەتىپ «اكەڭ, باراسىڭ با, جوق پا؟ سوڭعى رەت سۇرايمىن» دەپ قازاقشا ۇرىسىپ كەپ بەرەتىن ءزىلسىز اشۋى كورەرمەننىڭ ەسىندە بىردەن قالىپ قوياتىنداي تاپقىرلىقپەن شىققانىن ايتۋ كەرەك. كىشكەنتاي ەرلەننىڭ رولىندەگى بوريس يۋگاي مەن كاسىپكەردىڭ رولىندەگى سەرگەي كيمنىڭ كەيىپكەرلەرى دە ءارتىس ا.اسانوۆاعا عاشىق جاندار رەتىندە نانىمدى بەينەلەنىپ جاتتى. ەكى كۇندى ەكى ءتۇرلى كوڭىل-كۇيمەن وتكىزگەن دراماتۋرگ ءۇشىن ىشتەن شىققان تۋىندىسىنىڭ ساحنالىق ءومىرى الاڭداتارى بەل­گىلى. سپەكتاكلدىڭ سوڭىندا ءسوز العان دۋلات يسابەكوۆ قويىلىم جايىنداعى ويىن تومەندەگىشە ساباقتادى: «ءۇش-ءتورت كۇننىڭ ىشىندە ايتقان ەسكەرتۋلەرىمنىڭ ءبارىن دە وزگەرتىپ, مۇلدەم باسقاشا قويىپسىزدار. ا.پياك تا بۇگىن باسقا امپلۋامەن, باسقاشا كەيىپپەن ويناپ شىقتى. ونىڭ 180 گرادۋسقا وزگەرىپ ويناعان ويىنىنان مەن ونى تانىماي دا قالدىم. مىنە, ءوز كەيىپكەرىڭنىڭ جان دۇنيەسىنە ەنۋ دەگەن, ونى ءسۇيىپ ويناۋ دەگەن وسى بولسا كەرەك. ءبارى دە باسقاشا. كەيبىر اسەرلى شىققان تۇستارىندا كوزىمە جاس كەلگەنىن دە بايقاماي قالدىم. ەكىنشى پەسامدى قويىپ جاتقان كورەي مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ ۇجىمىنا قازاق ونەرى مەن مادەنيەتىنە, قازاق دراماتۋرگياسىنا دەگەن قۇرمەتى ءۇشىن ۇلكەن العىسىمدى بىلدىرەمىن. وسىندا ساحنالانعان ەكى سپەكتاكلىمە دە كو­ڭىلىم تولدى. وسى سپەكتاك­ل­دە قولدانعان «بالقاديشا» ات­تى تراگەديالى ءان مەنىڭ ەڭ ءبىر سۇيىكتى اندەرىمنىڭ ءبىرى ەدى. بۇل ءاندى دە ساتىمەن پايدالانىپسىزدار. سپەكتاكلدىڭ رەجيسسۋراسى دا وتە جاقسى. ساحناداعى ءاربىر ارتىسكە, ءتىپتى, بيلەپ جۇرگەن قىز-جىگىتتەرگە, ارىسى كورەرمەنگە شەيىن باسقا وي ويلاپ كەتۋگە ءمۇم­كىندىك قالدىرماعان. ءبىز بۇگىن تەك قانا وسى سپەكتاكلمەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ وتىردىق», – دەدى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى