دۇبىرگە تولى دۇنيە
وسىنداي سۇراق كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى. اسىرەسە, سوڭعى كەزدە ءجيى ەستىلەدى. ونىڭ ءجونى بار: بۇۇ-عا باس حاتشىلىق مەرزىمى بيىل اياقتالادى, ال كەلەسى جىلى كورەيا رەسپۋبليكاسىندا, ناقتىراق ايتساق, وڭتۇستىك كورەيادا – پرەزيدەنت سايلاۋى. الەم تانىعان قايراتكەر بۇل ەلدە بيلىك تىزگىنىن ۇستاسا, ونى حالىق ءجون سانار.
ارينە, سايلاۋعا ءتۇسۋ بار جانە وندا جەڭىسكە جەتۋ بار. نيەت ەتتىم, سوعان جەتە قويامىن دەپ ەشكىم ايتپايدى. ەڭ الدىمەن جۇرت جاقىندا پان گي مۋننىڭ ونداي نيەتى بارلىعىن ەستىدى. الەمنىڭ باس ديپلوماتى قازىرگى بيلىكتەگى وڭشىلداردى سونداي ويى بارلىعىمەن قۋانتتى دەسە دە بولادى.
وڭتۇستىك كورەيا – پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا. سوندىقتان پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ماڭىزى دا ايرىقشا. بار بيلىك سونىڭ قولىندا. ساياسي كۇشتەر ءوز ادامىنىڭ سول بيلىكتى ۇستاعانىن قالايدى, سول ءۇشىن كۇرەسەدى. قازىرگى بيلىكتەگى وڭشىل كونسەرۆاتورلار سول بيلىكتەن ايىرىلىپ قالامىز با دەگەن قاۋىپتە. بۇل ەلدە پرەزيدەنت ءبىر-اق مەرزىمگە سايلانادى. قازىرگى پرەزيدەنت پاك كىن حە كەتكەن سوڭ كۇرەسەتىن بەدەلدى قايراتكەر دە قالماعانداي. وتكەن ساۋىردەگى پارلامەنت سايلاۋىندا كونسەرۆاتورلىق سەنۋري پارتياسى جەڭىلىس تاپقان سوڭ, ونىڭ وكىلى پرەزيدەنتتىك كۇرەستە جەڭىسكە جەتۋى ەكىتالاي.
بارلىق ءۇمىت بۇۇ باس حاتشىسىنا قالعان. ول كۇرەسكە تۇسۋگە كەلىسىمىن بەرگەندە, وڭشىلدار قۋاندى دەۋىمىز سودان. سوڭعى كەزدە سولشىل كۇشتەر ەكى پارتياعا بولىنسە دە, ولاردىڭ بەدەلى ايتارلىقتاي ارتىپ وتىر. وعان پارلامەنت سايلاۋىنداعى جەڭىستەرى كۋا. دەموكراتيالىق توبۋرو پارتياسى مەن حالىقتىق پارتيانىڭ كوسەمدەرى مۋن چە-ين مەن ان چحول-سۋ كونسەرۆاتورلاردىڭ كەز كەلگەنىمەن تەڭ دارەجەدە كۇرەسكە تۇسەر ەدى. بىراق كۇرەسكە پان گي مۋننىڭ ارالاسپاعى جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ وتىر.
بۇل جەردە كورەي حالقىنىڭ مەنتاليتەتى شەشۋشى ءرول اتقاراتىنى زاڭدى. ولار بۇعان دەيىن ءوز حالقىنىڭ وكىلى الەمدىك باس ۇيىمعا باسشىلىق جاساعانىن ماقتانىش ەتسە, سول كوڭىل داۋىس بەرۋ كەزىندە دە كوپ وزگەرىسكە ۇشىراماس. بۇل قايراتكەردىڭ ءومىر جولى دا ولاردىڭ كوز الدىندا. كۇيرەگەن بيزنەسمەن وتباسىندا تاپشىلىقتى كوپ كورسە دە, جاقسى وقىپ, سول مەكتەپتە-اق ەل كوزىنە تۇسكەن گي مۋن بەلگىلى قايراتكەرگە اينالدى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ ءجۇرىپ, الەمدىك تۇلعا دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
ول كوپتەن بەرى سىرتتا ءجۇر. ەل ىشىندەگى كەيبىر بىلىقتاردان دا تازا. ءتىپتى, بۇۇ باس حاتشىسى قىزمەتىندە دە ونىڭ كۇماندى ىسكە ارالاسى بولماعان. ءسىرا, وسىناۋ اسا مارتەبەلى قىزمەتتى ابىرويمەن اتقارعانداردىڭ الدىڭعى قاتارىندا پان گي مۋن تۇراتىن شىعار.
وسىنداي قايراتكەردىڭ ەل باسىندا تۇرۋى دا سول ەل ءۇشىن باقىت دەۋگە بولار. ءسىرا, كورەي حالقى ونى قاپى جىبەرمەس.
جاماندىق ءبىر-بىرىمەن جالعاسىپ جۇرەدى
ناتو ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ سامميتىندە چەرنوگوريا سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانسقا بايقاۋشى ەل رەتىندە قابىلداندى. بۇل شەشىمدى سول ەلدەردىڭ پارلامەنتتەرى ماقۇلداعان سوڭ, ول اسكەري وداقتىڭ تولىققاندى مۇشەسىنە اينالادى.
يسلام تەرروريزمى دەگەنگە سوڭعى كەزدە كوڭىلىمىز دە ۇيرەنگەندەي-اۋ. وعان مىسال ىزدەپ تە جاتپايمىز. ويىمىزعا «يسلام مەملەكەتى», «ءال-كايدا», ۋاحابيستەر (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) بىردەن ورالادى. ولاردى عايباتتايتىن سوزدەر دە دايىن. سويتسەك, ءدىني تەرروريزمنىڭ باسقا دا تۇرلەرى كوپ ەكەن. ولاردىڭ جاۋىزدىقتارى دا يسلام تەرروريزمدەرىنەن كەم سوقپايتىن كورىنەدى.
بۇل رەتتە ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىك تاۋلى ايماقتارىندا حريستيانداردىڭ, شري-لانكا مەن ميانماداعى بۋدديستەردىڭ ءوز ءدىني سەنىمى جولىنداعى, باسقا ءدىندى جويۋ جولىنداعى تاعىلىق كۇرەستەرى جانىڭدى تۇرشىكتىرەدى. ادەتتە, بۋدديزم الەمدەگى ەڭ ءبىر جۇمساق, باسقالارمەن بەت جىرتىسىپ جاتپايتىن ىنتىماقشىل ءدىن سانالادى. بىراق ميانما مەن شري-لانكاداعى مۇسىلمان قاۋىمدارى بۇل پىكىرگە قوسىلا قويماسى انىق. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن سول ميانمادا بۋدديستەردىڭ, اراسىندا موناحتارى دا بار, شابۋىلىنان ەلۋ مۇسىلمان قازا تاۋىپ, مىڭداعان مۇسىلمان پانا ىزدەپ, ءتىپتى, بۋددا موناستىرلارىنا دا تىعىلىپتى.
قاي جەردە دە جاۋىزدىقتىڭ ۇيىتقىلارى, ۇيىمداستىرۋشىلارى دا بار. بۋدديست-تەررورشىلاردىڭ كوسەمى 57 جاستاعى اشين ۆيراتحۋ دەگەن ەكەن. ول يسلامعا قارسى «969» دەگەن قانقۇيلى ۇيىمعا جەتەكشىلىك ەتەدى. جەتى جىل تۇرمەدە وتىرىپ, كەشىرىممەن بوستاندىققا شىققانىمەن, باسقا دىندەرگە قارسى ارەكەتتەرىن كۇشەيتپەسە, باسەڭسىتپەگەن كورىنەدى. سول ءۇشىن «بيرمالىق بەن لادەن» دەگەن اتقا دا يە بولعان. ونىڭ مۇسىلمانعا جانى قارسى. ولاردى يتكە تەڭەپ, بىرگە ءومىر سۇرۋگە بولمايدى دەيدى. «ەگەر ءبىز ءالسىز بولساق, مۇسىلماندار بارلىق جەرىمىزدى يەمدەنەدى» دەگەندى ايتادى.
بۇرناعى جىلى كولومبودا بۋدديستىك تەررورشىلاردىڭ كونفەرەنتسياسىنا قاتىسىپ, ول تاعى ءبىر «بودۋ بالا سەنا» («بۋدديستىك كۇش») دەگەن بۋدديستىك تەررورلىق ۇيىممەن اۋىز جالاسىپ قايتتى. ال بۇل ۇيىمدى كيراما ۆيمالادجوتي جانە گالاگادا اتتە گناناسارا دەگەن موناحتار باسقارادى ەكەن. ولاردىڭ اشىپ ايتار ماقساتتارى – تاياۋ شىعىستاعى گاستاربايتەر-بۋدديستەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ دەگەنمەن, ولار ەل ىشىندەگى تالاي سويقانعا باسشىلىق ەتتى. حريستياندىققا تارتاسىڭ دەپ حريستيان پاستورى دينەشتى ساباسا, مۇسىلمانداردى قولدايدى دەپ زاڭ كوللەدجىن قيراتىپ, ءدىندى قورلادى دەپ «بۋددا – بار» دەگەن اسحانانى تالقانداعان.
بۇلارعا بيلىكتىڭ دە ءالى جەتپەي وتىر. 16 مىڭ ادام قاتىسقان جيىندا تەررورشى بۋدديستەر كوسەمى گناناسارا بىلاي دەيدى: «بۇل ەلدى بۋدديست – سينگالدار قۇرعان, سولاردىڭ ەلى بولىپ قالۋعا ءتيىس. دەموكراتيا, پليۋراليزم دەگەندەر سينگال حالقىن قۇرتادى». دەمەك, ولارعا جول جوق. ونىڭ سوزىنە ەرگەن توبىر مۇسىلماندار دۇكەنىن توناپ, ماشينالاردى ورتەدى. سونى كورگەن گناناسارا مىناداي ەسكەرتۋ جاسادى: «ەگەر ءبىر ءمۇسىلىم, نەمەسە باسقا ءبىر بوتەن ءدىندار سينگالعا ساۋساعىن تيگىزەر بولسا, كوزى جويىلادى», – دەدى.
حريستيان-تەررورشىلدار بۇلاردان كەم سوقپايدى. ءۇندىستاننىڭ تريپۋرى شتاتىندا ازاتتىقتىڭ ۇلتتىق مايدانى دەگەن تەررورلىق ۇيىم بار. ونىڭ ماقساتى – شتات حالقىن حريستياندارعا اينالدىرۋ, كونبەگەندەردى جويۋ نەمەسە قۋىپ شىعۋ, تريپۋرىنى «حريستوس قۇدايدىڭ جەرىنە» اينالدىرۋ. بۇلاردىڭ ايۋاندىعىندا شەك جوق. ولاردىڭ جاساقتارى ءبىر اۋىلعا كەلەدى دە, حالىقتى جيىپ, جالپى شوقىندىرۋ جۇرگىزەدى ەكەن. ەرلەردى اۆتوماتپەن, ايەلدەردى زورلاۋمەن قورقىتادى. ەكسترەميست-حريستياندار ناگالەند شتاتىندا حريستياندىق مەملەكەت قۇرماق ويدا.
حريستيان, بۋدديزم تەرروريزمدەرىنە باسقا دا تالاي مىسال كەلتىرۋگە بولادى. تاعىلىقتان ءجۇرەگىڭ اينيدى. قاراپ تۇرساڭ, مۇنداي تاعىلىق تالاي دىنگە ءتان. يسلام الەمدەگى ەڭ قايىرىمدى, بەيبىتكەر ءدىن دەگەندى ەستىگەندە, راديكال يسلاميستەردىڭ ارەكەتى ويعا ورالادى. ولاردىڭ يسلامعا قاتىسى جوق دەي الاسىڭ با؟ حريستياندىقتى كوككە كوتەرەتىندەر دە از ەمەس. باسقاسىن ايتپاعاندا, كرەسشىلەردىڭ سويقانىن باسقا دىندەگىلەر جاساعان جوق. بۋدديستەر دە جاۋىزدىقتارىن كورسەتە باستادى. جاپونياداعى «اۋم سينريكە» دەگەننىڭ ارەكەتى دە ەستەن شىقپايدى.
اركىم ءوز ءدىنىن, ءوز سەنىمىن جاقتايدى. ماقتانۋىنا دا بولار. بىراق سولار ءوز دىنىندەگى كەساپاتتىققا ۇيالسا عوي, شىركىن. ءدىنىنىڭ تازالىعى ءۇشىن ارام پيعىلدارىنان ادام الدىندا ەمەس, قۇداي الدىندا, ار الدىندا ارىلسا عوي دەيسىڭ.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست
