كەشە مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ تولىمدى تۇلعاسى بولىپ سانالاتىن داڭقتى بوكسشى موحاممەد ءاليدى ءفاني-جالعاننان باقيلىق مەكەنىنە جونەلتۋ ءراسىمى بولدى. ماۋسىمنىڭ 3-ءى كۇنى ونىڭ 74 جاسىندا ومىردەن وتۋىمەن بىرگە سول ءداۋىردىڭ عالامات وقيعالارعا تولى تاعى ءبىر پاراعى دا قوسا جابىلىپ كەتىپ بارا جاتىر. شارشى الاڭدا دا, كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە دە وزىندىك ورنى مەن بەت-بەينەسى بولعان ۇلى بوكسشى جاھان جۇرتىنىڭ ايتارلىقتاي اۋقىمدى بولىگىنىڭ قۇرمەتى مەن ىقىلاسىنا بولەندى. سوندىقتان دا, ونىڭ اقىرعى ساپارعا شىعارىپ سالۋعا ارنالعان جانازاسى دا بۇكىلالەمدىك وقيعاعا اينالدى.
اتى اڭىزعا اينالعان اتاقتى سپورتشىمەن قوشتاسۋعا الەمگە ءايگىلى كوپتەگەن كورنەكتى قايراتكەرلەر – اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى بيلل كلينتون, يوردانيا كورولى ابداللا, ءتۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايىپ ەردوعان, اكتەر ۋيلل سميت, بوكسشىلار شۋگار رەي لەونارد پەن لەننوكس ليۋس جانە باسقالار قاتىستى. بۇل شارا بوكسشىنىڭ تۋعان جەرى – كەنتۋككي شتاتىنداعى لۋيسۆيلل قالاسىندا ەكى كۇن بويىنا, 9 جانە 10 ماۋسىم كۇندەرى ءجۇرگىزىلدى. ونىڭ ءبىرىنشى بولىگى 1960 جىلى موحاممەد ءالي كاسىپقويلار رينگىندەگى ءبىرىنشى شايقاسىنا شىققان 18 مىڭ ورىندىق «فريدوم-حولل» ارەناسىندا ءوتتى. ەكىنشى كۇنگى ازالى شارا تۋعان قالاسىندا 1961 جىلى سوڭعى ۇرىسىن وتكىزگەن 15 مىڭ ادامدىق KFC Yum سارايىندا ۇيىمداستىرىلدى. وسى جەردە بيلل كلينتون ءسوز سويلەدى. سوڭعى قوشتاسۋ يشاراسى كەرۋەن كەرگەن سول سارايدان تىكەلەي ەفير حابارى دا جۇرگىزىلىپ تۇردى.
قوشتاسۋ ءراسىمى يسلام ءدىنىنىڭ شاريعاتى بويىنشا قولعا الىندى. ونىڭ بارلىق جاي-جاپسارى, ءوتۋ باعدارلاماسى قايتىس بولارىنان ءبىر اپتا بۇرىن وزىمەن كەلىسىلىپ الىنعان ەكەن. ول ءوزى يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن بولعاندىقتان, جەرلەۋ سالت-ءداستۇرىنىڭ دە تازا مۇسىلمانشا بولعانىن قالايتىنىن ايتىپ كەتىپتى. مۇنى موحاممەدپەن كەزدەسكەن يمام زايد شاكير راستاپ بەردى. وسى تارتىپپەن وتكەن ەكىنشى قارالى جيىندا 14 مىڭ ادام باس قوستى. ولاردىڭ ءبارى دە ارەناعا الدىن الا تاراتىلعان بيلەت بويىنشا كىرگىزىلدى. بىراق يسلام قاعيداتى بويىنشا بيلەتتەردىڭ ءبارى تەگىن بەرىلدى. داڭقتى سپورتشىنىڭ دەنەسى سالىنعان تابىتتى سەگىز ادام كوتەرىپ شىقتى. ولاردىڭ اراسىندا «ءالي» فيلمىندە باستى رولدە ويناعان اكتەر ۋيلل سميت تە بولدى. وسى ءۇشىن ارتيست «وسكار» سىيلىعىن الدى, سوڭىنان موحاممەد اليمەن جانە ونىڭ وتباسىمەن كەرەمەت دوستاسىپ كەتتى. ال بوكسشى لەننوكس ليۋس تەك اليمەن جانە ەۆاندەر حولليفيلدپەن جەكپە-جەكتەرى قورىتىندىسىندا اسا اۋىر سالماقتا ءۇش رەت چەمپيون بولعان ەدى. قوشتاسۋ مەزىرەتى 20 مينۋتتاي عانا ۋاقىتقا سوزىلدى. وسى مەزگىل بويى بەتى قۇبىلاعا قاراتىپ قويىلعان موحاممەد ءالي تابىتىنىڭ جانىندا قۇران اياتتارى وقىلدى. جانازادان كەيىن مارقۇمنىڭ دەنەسى قالا كوشەلەرىن بويلاپ الىپ ءوتىلدى.
موحاممەد ءالي ومىرگە 1942 جىلعى 17 قاڭتاردا كاسسيۋس مارسەلليس كلەي اتىمەن كەلدى. ول 12 جاسىنان بوكسپەن شۇعىلدانا باستايدى. ال 1960 جىلى 18 جاسىندا ريم وليمپياداسىنا قاتىسىپ, جارتىلاي اۋىر سالماقتا چەمپيون اتاندى. سودان كەيىن كاسىپقوي بوكسشىلار قاتارىنا قاراي ءوتتى. 1960 جىلعى 29 قازان كۇنى وسى ساپتاعى ءبىرىنشى سىناعىندا تانني حانسەكەردى ايقىن باسىمدىقپەن ۇتقان ول جەڭىستى جولداردىڭ داڭعىلىنا بەتتەگەن ەدى. ال 1959 جىلدان يسلام دىنىنە قىزىعا تۇسكەن كاسسيۋس 1962 جىلى مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداپ, ءوزى جاستايىنان لاقاپ ات رەتىندە الىپ كەلگەن «موحامماد ءالي» ەسىمىن زاڭداستىرىپ الدى. وعان ەلىكتەگەن ەكى جاس كىشى ءىنىسى سول ساتتەن راحمان ءالي بلىپ شىعا كەلەدى.
موحاممەد ءاليدىڭ بۇدان كەيىنگى جولدارىندا تالاي تابىستى تۇعىرلار مەن كەسىرلى كەدەرگىلەر كەزدەستى. ول 1967 جىلى اقش-تىڭ ۆەتنامدا جۇرگىزىپ جاتقان اگرەسسورلىق سوعىسقا نارازىلىق رەتىندە اسكەرگە بارۋدان باس تارتقانى ءۇشىن تۇرمەگە دە ءتۇسىپ قالدى. سونىڭ ارقاسىندا بىرنەشە جىل بوكستان قول ءۇزدى. كەيىن سپورتتىق مانسابىن قايتا جالعاستىرعان ءالي تاعى دا ءبىراز بيىك تۇعىردان كورىندى. ول وسى جىلداردا 61 رەت شارشى الاڭعا شىعىپ, 56 رەت جەڭىسكە جەتتى, سولاردىڭ 37-ءسىن نوكاۋتپەن اياقتادى, تاعى 5 ايقاستا جەڭىلىپ قالدى. بوكسشىنىڭ سپورتتىق جولدارىنان كەيىنگى ومىرىندە دە قيىندىقتار از بولعان جوق. ول 1984 جىلى جازىلمايتىن داۋاسىز دەرت – پاركينسون اۋرۋىنا شالدىقتى. سوعان قاراماستان, قوعامدىق ومىردەن شەت قالماعان ۇلى سپورتشى كوپتەگەن قايىرىمدىلىق شارالارىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى.
الەم سۇيگەن, ادام سۇيگەن موحاممەد ءاليدى قۇرمەتتەۋ مەن اتىن ماڭگىگە قالدىرۋ ماقساتىنداعى شارالار قازىردەن باستاپ جاسالىپ جاتىر. ايتالىق, نيۋ-يوركتىڭ 33-ءشى كوشە مەن 7-داڭعىل بويىندا ورنالاسقان «مەديسون گاردەن» ارەناسى بۇدان بىلاي «موحاممەد ءالي» اتاناتىن بولدى. سول سياقتى, مانحەتتەندەگى ءبىر كوشە ۇلى بوكسشىنىڭ اتىنا بەرىلدى. ءدال وسى ارالىقتا شەشەن اعايىندار گروزنىيداعى ءبىر داڭعىلدى ءاليدىڭ اتىمەن اتاۋعا ۇيعارىم جاسادى.
ۇلى ادامداردىڭ جۇرەگى دە ومىردەن وتەردە وڭايلىقپەن تىنشۋ تابا قويمايدى-اۋ! بوكسشىنىڭ قىزى حانا ءالي اكەسى قايتىس بولعاننان كەيىن دە جارتى ساعات بويىنا جۇرەگىنىڭ سوعىپ جاتقانىن ايتادى. شىن مانىندە دە, ۇلى دەۋگە تولىق سىياتىن بۇل ادام دۇنيە انتوگونيستىك ەكى لاگەرگە ءبولىنىپ تۇرعان زاماندا سول ەكى جاقتىڭ اراسىن جالعاپ تۇرعان التىن كوپىرلەردىڭ ءبىرى سياقتى بولىپ سەزىلۋشى ەدى. سوندىقتان, ءبىر-ءبىرىمەن بىتىسپەس ەكى تاراپتىڭ وكىلدەرى دە ونى ءوزىنىڭ ءتول ۇلىنداي, جاقىن ادامىنداي كوردى. ۇلى موحاممەد ءالي سول سەنىمگە قىلاۋداي كىرشىك تۇسىرمەگەن كۇيدە ومىردەن ءوتتى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
كەشە مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ تولىمدى تۇلعاسى بولىپ سانالاتىن داڭقتى بوكسشى موحاممەد ءاليدى ءفاني-جالعاننان باقيلىق مەكەنىنە جونەلتۋ ءراسىمى بولدى. ماۋسىمنىڭ 3-ءى كۇنى ونىڭ 74 جاسىندا ومىردەن وتۋىمەن بىرگە سول ءداۋىردىڭ عالامات وقيعالارعا تولى تاعى ءبىر پاراعى دا قوسا جابىلىپ كەتىپ بارا جاتىر. شارشى الاڭدا دا, كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە دە وزىندىك ورنى مەن بەت-بەينەسى بولعان ۇلى بوكسشى جاھان جۇرتىنىڭ ايتارلىقتاي اۋقىمدى بولىگىنىڭ قۇرمەتى مەن ىقىلاسىنا بولەندى. سوندىقتان دا, ونىڭ اقىرعى ساپارعا شىعارىپ سالۋعا ارنالعان جانازاسى دا بۇكىلالەمدىك وقيعاعا اينالدى.
اتى اڭىزعا اينالعان اتاقتى سپورتشىمەن قوشتاسۋعا الەمگە ءايگىلى كوپتەگەن كورنەكتى قايراتكەرلەر – اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى بيلل كلينتون, يوردانيا كورولى ابداللا, ءتۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايىپ ەردوعان, اكتەر ۋيلل سميت, بوكسشىلار شۋگار رەي لەونارد پەن لەننوكس ليۋس جانە باسقالار قاتىستى. بۇل شارا بوكسشىنىڭ تۋعان جەرى – كەنتۋككي شتاتىنداعى لۋيسۆيلل قالاسىندا ەكى كۇن بويىنا, 9 جانە 10 ماۋسىم كۇندەرى ءجۇرگىزىلدى. ونىڭ ءبىرىنشى بولىگى 1960 جىلى موحاممەد ءالي كاسىپقويلار رينگىندەگى ءبىرىنشى شايقاسىنا شىققان 18 مىڭ ورىندىق «فريدوم-حولل» ارەناسىندا ءوتتى. ەكىنشى كۇنگى ازالى شارا تۋعان قالاسىندا 1961 جىلى سوڭعى ۇرىسىن وتكىزگەن 15 مىڭ ادامدىق KFC Yum سارايىندا ۇيىمداستىرىلدى. وسى جەردە بيلل كلينتون ءسوز سويلەدى. سوڭعى قوشتاسۋ يشاراسى كەرۋەن كەرگەن سول سارايدان تىكەلەي ەفير حابارى دا جۇرگىزىلىپ تۇردى.
قوشتاسۋ ءراسىمى يسلام ءدىنىنىڭ شاريعاتى بويىنشا قولعا الىندى. ونىڭ بارلىق جاي-جاپسارى, ءوتۋ باعدارلاماسى قايتىس بولارىنان ءبىر اپتا بۇرىن وزىمەن كەلىسىلىپ الىنعان ەكەن. ول ءوزى يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن بولعاندىقتان, جەرلەۋ سالت-ءداستۇرىنىڭ دە تازا مۇسىلمانشا بولعانىن قالايتىنىن ايتىپ كەتىپتى. مۇنى موحاممەدپەن كەزدەسكەن يمام زايد شاكير راستاپ بەردى. وسى تارتىپپەن وتكەن ەكىنشى قارالى جيىندا 14 مىڭ ادام باس قوستى. ولاردىڭ ءبارى دە ارەناعا الدىن الا تاراتىلعان بيلەت بويىنشا كىرگىزىلدى. بىراق يسلام قاعيداتى بويىنشا بيلەتتەردىڭ ءبارى تەگىن بەرىلدى. داڭقتى سپورتشىنىڭ دەنەسى سالىنعان تابىتتى سەگىز ادام كوتەرىپ شىقتى. ولاردىڭ اراسىندا «ءالي» فيلمىندە باستى رولدە ويناعان اكتەر ۋيلل سميت تە بولدى. وسى ءۇشىن ارتيست «وسكار» سىيلىعىن الدى, سوڭىنان موحاممەد اليمەن جانە ونىڭ وتباسىمەن كەرەمەت دوستاسىپ كەتتى. ال بوكسشى لەننوكس ليۋس تەك اليمەن جانە ەۆاندەر حولليفيلدپەن جەكپە-جەكتەرى قورىتىندىسىندا اسا اۋىر سالماقتا ءۇش رەت چەمپيون بولعان ەدى. قوشتاسۋ مەزىرەتى 20 مينۋتتاي عانا ۋاقىتقا سوزىلدى. وسى مەزگىل بويى بەتى قۇبىلاعا قاراتىپ قويىلعان موحاممەد ءالي تابىتىنىڭ جانىندا قۇران اياتتارى وقىلدى. جانازادان كەيىن مارقۇمنىڭ دەنەسى قالا كوشەلەرىن بويلاپ الىپ ءوتىلدى.
موحاممەد ءالي ومىرگە 1942 جىلعى 17 قاڭتاردا كاسسيۋس مارسەلليس كلەي اتىمەن كەلدى. ول 12 جاسىنان بوكسپەن شۇعىلدانا باستايدى. ال 1960 جىلى 18 جاسىندا ريم وليمپياداسىنا قاتىسىپ, جارتىلاي اۋىر سالماقتا چەمپيون اتاندى. سودان كەيىن كاسىپقوي بوكسشىلار قاتارىنا قاراي ءوتتى. 1960 جىلعى 29 قازان كۇنى وسى ساپتاعى ءبىرىنشى سىناعىندا تانني حانسەكەردى ايقىن باسىمدىقپەن ۇتقان ول جەڭىستى جولداردىڭ داڭعىلىنا بەتتەگەن ەدى. ال 1959 جىلدان يسلام دىنىنە قىزىعا تۇسكەن كاسسيۋس 1962 جىلى مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداپ, ءوزى جاستايىنان لاقاپ ات رەتىندە الىپ كەلگەن «موحامماد ءالي» ەسىمىن زاڭداستىرىپ الدى. وعان ەلىكتەگەن ەكى جاس كىشى ءىنىسى سول ساتتەن راحمان ءالي بلىپ شىعا كەلەدى.
موحاممەد ءاليدىڭ بۇدان كەيىنگى جولدارىندا تالاي تابىستى تۇعىرلار مەن كەسىرلى كەدەرگىلەر كەزدەستى. ول 1967 جىلى اقش-تىڭ ۆەتنامدا جۇرگىزىپ جاتقان اگرەسسورلىق سوعىسقا نارازىلىق رەتىندە اسكەرگە بارۋدان باس تارتقانى ءۇشىن تۇرمەگە دە ءتۇسىپ قالدى. سونىڭ ارقاسىندا بىرنەشە جىل بوكستان قول ءۇزدى. كەيىن سپورتتىق مانسابىن قايتا جالعاستىرعان ءالي تاعى دا ءبىراز بيىك تۇعىردان كورىندى. ول وسى جىلداردا 61 رەت شارشى الاڭعا شىعىپ, 56 رەت جەڭىسكە جەتتى, سولاردىڭ 37-ءسىن نوكاۋتپەن اياقتادى, تاعى 5 ايقاستا جەڭىلىپ قالدى. بوكسشىنىڭ سپورتتىق جولدارىنان كەيىنگى ومىرىندە دە قيىندىقتار از بولعان جوق. ول 1984 جىلى جازىلمايتىن داۋاسىز دەرت – پاركينسون اۋرۋىنا شالدىقتى. سوعان قاراماستان, قوعامدىق ومىردەن شەت قالماعان ۇلى سپورتشى كوپتەگەن قايىرىمدىلىق شارالارىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى.
الەم سۇيگەن, ادام سۇيگەن موحاممەد ءاليدى قۇرمەتتەۋ مەن اتىن ماڭگىگە قالدىرۋ ماقساتىنداعى شارالار قازىردەن باستاپ جاسالىپ جاتىر. ايتالىق, نيۋ-يوركتىڭ 33-ءشى كوشە مەن 7-داڭعىل بويىندا ورنالاسقان «مەديسون گاردەن» ارەناسى بۇدان بىلاي «موحاممەد ءالي» اتاناتىن بولدى. سول سياقتى, مانحەتتەندەگى ءبىر كوشە ۇلى بوكسشىنىڭ اتىنا بەرىلدى. ءدال وسى ارالىقتا شەشەن اعايىندار گروزنىيداعى ءبىر داڭعىلدى ءاليدىڭ اتىمەن اتاۋعا ۇيعارىم جاسادى.
ۇلى ادامداردىڭ جۇرەگى دە ومىردەن وتەردە وڭايلىقپەن تىنشۋ تابا قويمايدى-اۋ! بوكسشىنىڭ قىزى حانا ءالي اكەسى قايتىس بولعاننان كەيىن دە جارتى ساعات بويىنا جۇرەگىنىڭ سوعىپ جاتقانىن ايتادى. شىن مانىندە دە, ۇلى دەۋگە تولىق سىياتىن بۇل ادام دۇنيە انتوگونيستىك ەكى لاگەرگە ءبولىنىپ تۇرعان زاماندا سول ەكى جاقتىڭ اراسىن جالعاپ تۇرعان التىن كوپىرلەردىڭ ءبىرى سياقتى بولىپ سەزىلۋشى ەدى. سوندىقتان, ءبىر-ءبىرىمەن بىتىسپەس ەكى تاراپتىڭ وكىلدەرى دە ونى ءوزىنىڭ ءتول ۇلىنداي, جاقىن ادامىنداي كوردى. ۇلى موحاممەد ءالي سول سەنىمگە قىلاۋداي كىرشىك تۇسىرمەگەن كۇيدە ومىردەن ءوتتى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
پاۆلوداردا سالىنىپ جاتقان ەرتىس كوپىرىندە ەكىنشى رەت ءورت شىقتى
ايماقتار • كەشە
كادردىڭ قادىرىن كەتىرمەسەك يگى...
قوعام • كەشە
مەملەكەت باسشىسى تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونمەن كەزدەستى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستان موڭعوليانى بيدايمەن قامتاماسىز ەتەدى
قازاقستان • كەشە
اقتاۋداعى ساۋدا ورتالىعىندا بومبا قويىلعانى راس پا؟
ايماقتار • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • كەشە
كەنشىلەرگە بەرىلەتىن وتەماقى قالاي وزگەرەدى؟
قوعام • كەشە
