ءدىني سەنىم – تانىم-تۇسىنىكتەن

مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ, قوعامدىق ءدىني ۇيىمدار مەن باق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «قازاقستانداعى ءدىن» تاقىرىبىندا «ەكسپەرت» پىكىرتالاس كلۋبىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. ماسەلە قانشالىقتى كۇردەلى بولسا, وعان قاتىستى تۋىندايتىن ساۋالدار دا سان قيلى بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان, كلۋب جەتەكشىسى نۇرلان ەرىمبەتوۆ پەن جۋرناليستەر قويعان ساۋالدارعا اتالعان مينيسترلىكتىڭ ءدىن ىستەرى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكين, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك وراز, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ وقىتۋشىسى ايدار ءابۋوۆ ۇعىنىقتى جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى. ءبىزدىڭ ەلىمىز تۇرعىندارىنىڭ قانشا پايىزى ءدىني سەنىمى بار, ياعني مەشىتكە, شىركەۋگە بارىپ, سىيىناتىن ازاماتتار؟ – دەگەن العاشقى ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن عالىم شويكين 2009 جىلى جۇرگىزىلگەن حالىق ساناعى مالىمەتىنە سايكەس, تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزعا جۋىعىنىڭ ءدىني سەنىمى بار ەكەندىگى, ال ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ۇدايى جۇرگىزىپ وتىراتىن زەرتتەۋلەرى بويىنشا, حالىقتىڭ شامامەن 10-15 پايىزى تۇراقتى تۇردە مەشىتكە بارىپ, قۇلشىلىق امالدارىن ورىندايتىنى بەلگىلى بولعان. بۇل تۋرالى سەرىك وراز دا: «قۇدايعا سەنەتىن ادامنىڭ بارلىعىن ءدىني-تانىم تۇسىنىكتە سەنىمدەگىلەر دەپ قابىلدايدى. ال كۇندەلىكتى بارلىق قۇلشىلىق امالدارى مەن پارىزدارىن ورىنداپ جۇرگەندەردى تولىققاندى مۇسىلمان دەۋگە بولادى. راسىندا دا, ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بو­يىنشا, ازاماتتاردىڭ 15 پايىزى ءاربىر عيبادات-قۇلشىلىقتى تولىققاندى ورىندايدى دەپ ايتۋعا بولادى», – دەپ جاۋاپ بەردى. ال يسلامداعى اعىمدار جايىندا قويىلعان ساۋالعا قاتىستى ءوز پىكىرىن ايتقان قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى: «مۇحاممەد پايعامبارىمىز: «مەن دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن سەندەر 73 ءتۇرلى اعىمدارعا بولىنەسىڭدەر. سونىڭ 72-ءسى اداسىپ جۇرەدى دە, بىرەۋى عانا ءتۇزۋ جولمەن باراتىن بولعان. ولار مەنىڭ سۇننەتىمدى تولىق ۇستانعاندار, مەنىڭ ايتقاندارىمدى ۇستانىپ, ونى كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزەتىندەر جانە سونىڭ سوڭىنان ەرەتىندەر» دەگەن ەكەن. ال بۇگىنگى تاڭدا سالىستىرمالى تۇردە, ولار 73 ەمەس, بالكىم, سول 73-ءتىڭ ىشىنەن دە ءبولىنىپ-ءبولىنىپ شىققان بىرنەشە جۇزدەگەن اعىمدار بار بولۋى مۇمكىن. يسلام اتىن جامىلعاندار مەن يسلاموفوبيا, ءدىندى قۇبىجىق رەتىندە كورسەتكىسى كەلەتىندەر تۋرالى ماسەلە قوزعاعان نۇرلان ەرىمبەتوۆتىڭ وي-پايىمىنا ايدار ءابۋوۆ يسلاموفوبيا كەشە نەمەسە بۇگىن پايدا بولماعانىن, ول ءدال قازىر كۇن تارتىبىندە تۇرعاندىعىن جەتكىزدى. بۇل تۋرالى ول: «يسلاموفوبيا XX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان بەرى بار. ءاربىر الەمدىك ءدىن سەنىم يەلەرىن تۋرا جولعا باستايدى. سولارعا جول تابادى. بۇل جولدا ءتۇرلى كەدەرگىلەر كەزدەسپەي قويمايدى. بۇگىندە, وكىنىشكە قاراي, «جاساندى كەدەرگىلەردىڭ» جاسالاتىنى جاسىرىن ەمەس. ولار ءتۇرلى «جەلىلەردەن», الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, ساياسي قاراما-قايشىلىقتاردان پايدا بولىپ جاتادى. وسىدان كەلىپ, يسلاموفوبيا ماسەلەسى قايتا-قايتا كۇن تارتىبىنە شىعىپ تۇر. سوعان قاراماستان, دۇنيەجۇزى ەلدەرىنىڭ باسىم بولىگى تەرروريزمدى يسلام دىنىمەن بايلانىستىرمايدى», دەپ تۇيىندەدى ءوز ويىن. ياعني, ونىڭ ايتۋىنشا, يسلامدى تەرروريزممەن بايلانىستىرۋدى ماقسات رەتىندە قويعان ادام, تۇبىندە ونى الەمگە سولاي كورسەتۋگە ۇمتىلادى. الايدا, بۇعان كەلىسپەگەن نۇرلان ەرىمبەتوۆ: «ەندەشە, يسلام دىنىندەگى يدەولوگيالىق-ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستار دۇرىس جولعا قويىلماعان. يدەولوگتار قايدا؟ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك, قولداۋ قايدا؟» دەپ قايتارا سا­ۋال تاس­تادى. «الەمنىڭ كوپ ەلىندە يسلام الەمى وركەنيەتى, مادەنيەتى جان-جاقتى كورسەتىلەدى. ءتۇرلى سالالار بويىنشا جەتكەن جەتىستىكتەر ناسيحاتتالادى. ياعني, يسلام ءدىنى «تەرەڭ داعدارىستى» باستان كەشىپ جاتقان جوق. سوندىقتان, ءبىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمىز مۇسىلمان الەمىندەگى جەتىستىكتەردى كەڭىنەن ناسيحاتتاي بەرۋى كەرەك», دەدى بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ايدار ءابۋوۆ. ال عالىم شويكين قازىرگى تاڭدا يسلامدى ءوزىنىڭ ماقسات-مۇددەسىنە پايدالانعىسى كەلەتىن اعىمداردىڭ بارعان سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقانىن, ونى يسلام دىنىنە نازار اۋدارۋشىلار قاتارىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقاندىعىمەن دە بايلانىستىرۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»