بەس ءجۇز تەڭگەمەن باستاعان...

قىزىلوردا قالالىق ءماس­لي­حاتىنىڭ سوڭعى ەكى شاقى­رى­لىمىنداعى دەپۋتاتى, وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءتورا­عاسى, «اكۆالاين» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى عالىمبەك جاق­سىلىقوۆ وسىنداي دارەجەگە قالاي جەتتى؟ قاراپايىم عانا وتباسىدان شىعىپ, وتىزىندا وردا بۇزىپ, جۇرت قىزىعارلىقتاي جەتىستىككە جەتكەن جىگىتتىڭ تابىس فورمۋلاسى قانداي؟ توقشىلىق كەپ, 90-جىل­دار­داعى توقىراۋدى ۇمىتىپ كەتكەندەيمىز عوي قازىر. ايتپەسە, سول كەزدەرى ىشەرگە اس, كيەرگە كيىم تاپپاي قينالعانداردىڭ كوپ بولعانى شىندىق. عالىمبەكتىڭ بوزبالا شاعى سول ۋاقىتقا سايكەس كەلدى. ستۋدەنت ەدى. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى شاڭىراقتىڭ شىعىنى دا از ەمەس-ءتىن. سوندىقتان اتا-اناسىنا سالماق سالماي, ءوز بەتىنشە جەتىلۋدى جاستايىنان ويلادى. ەڭ الدىمەن ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى شىعىنىن ەسەپتەيتىن داپتەر ارنادى. كۇن سايىن قانشا تيىن جاراتقانىنا دەيىن جازىپ وتىردى. سولايشا, ايلىق شىعىنىن ەسەپتەپ شىعاردى دا, سولاردىڭ اراسىنان ماقساتسىز جۇمسالعان قارجىنى تاپتى. كەلەسى ايدا ونداي ارتىق اقشا جۇمسالمايتىن بولدى. ءدال سول شاقتا قىزىلوردادان «تەمىرحان تۆ» دەگەن جەكەمەنشىك ارنا اشىلدى. جاس جىگىت تەلەارنا باس­شىلىعىنا ءوزىنىڭ باع­دار­لاماسىن ۇسىندى. جۋرناليس­تي­كانىڭ اۋىلىنان الىس بولسا دا, عالىمبەكتىڭ تالابى ۇناپ, قابىلداندى. ءسويتىپ, ول «تە­مىرحان تۆ» ارناسىندا قىلمىس حرو­نيكاسىن جۇرگىزە باستادى. وپەراتورىن ەرتىپ الىپ قالا­دا ورىن العان قىلمىستىق وقيعالاردىڭ باسىندا ءجۇردى. جالاقىسى كوپ بولماسا دا, ءوزىنىڭ قاجەتىن وتەيتىن. بىراق تەلەارنا ەكى-اق جىل جۇمىس ىستەدى. سوسىن جابىلىپ قالدى. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ ءارى-بەرى ىڭعايلى جۇمىس ىزدەپ كورىپ ەدى, رەتى كەلمەدى. اقىرى, كوندۋكتورلىق جۇمىس تاپتى. كەشە عانا تەلەارنادا ەلدىڭ الدىنا شىعىپ جۇرگەن جىگىت بۇگىن بيلەت كەسىپ وتىردى. بىراق وعان ارلانعان جوق. «ادال ەڭبەك, ماڭداي تەرىممەن تاپقان تابىسىم ءۇشىن ۇيالۋىم كەرەك پە؟» دەيدى ءوزى. وقۋ بىتىرەر جىلى داريانىڭ بويىنان الاقانداي جەردى جالعا الىپ, دەمالۋشىلار ءۇشىن كاۋاپ ساتپاق وي تۋدى. ويعا العانىن جۇزەگە اسىرۋدى جاستايىنان ادەت قىلعان عالىمبەك بىردەن ىسكە كىرىسىپ كەتتى. سويتسە, كاۋاپتىڭ قالاي جاسالاتىنىن دا بىلمەيدى ەكەن. ءبىر دوسىنا ءوتىنىش ايتادى. تۇنىمەن ەكەۋى ەتتى بۇقتىرىپ, تۇزداپ, دايىندايدى. تاڭەرتەڭ جاعاجايعا بارىپ, ەتتىڭ بەتىن اشىپ قالسا... ساسىپ كەتىپتى. امال جوق, كاۋاپتىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن ادام جالداپ, ءوزى سودان ۇيرەنىپ, جۇمىسىن باستايدى. دەگەنمەن, سول جىلى كۇننىڭ كوزى اشىلماي, دەمالۋشىلار از بولىپ, جۇمىسى جۇرمەيدى. تاباندىلىعى سول, پايدا تاپپاسا دا قاراكۇزگە دەيىن جاعاجايداعى جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. كاسىپكەرلىكتىڭ ءدامىن تاتقان جىگىت ءوزى تۇراتىن قىزىلجارما اۋىلىنان شاعىن دۇكەن اشادى. ەڭ العاش بازارعا بارىپ 500 تەڭگەگە قۇرت, شوكولادتار مەن ساعىز ساتىپ اكەلەدى. ەكى-ءۇش ايدان كەيىن 800 تەڭگەگە زات الاتىن بولدى. ودان اينالىمى 1000 تەڭگەگە جەتتى. ال 1200 تەڭگەگە ساۋدا جاساعانىندا ءوزىن شىن باقىتتى سەزىندى. سونىڭ ءوزىن ۇلكەن جەتىستىك ساناپ, شۇكىرشىلىك قىلعانىن ءالى كۇنگە ۇمىتپايدى. قازىر ءوزى باسقاراتىن «اكۆالاين» جشس-ىندە ەلۋدەن اسا ادام جۇ­مىس ىستەيدى. ال مەكەمە تۇتاستاي قىزىلوردا قالا­سىن تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر دەسەك تە بولادى. عالىمبەكتىڭ تاۋىسپاعان وقۋى جوق. بيزنەسكە قاجەتتى ءبىلىمنىڭ ءبارىن جيعان. ءوزى كاراتەدەن قارا بەلبەۋ يەگەرى. جاتتىقتىرۋشىلىقپەن دە اينالىستى. شاكىرتتەرى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق جارىستاردان جۇلدەمەن ورالدى. قىسقاسى, بەساسپاپ جىگىت. ءبىلىمدى, بىلىكتى, كاسىپكەر, جومارت ازاماتتىڭ ءومىر جولى وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى بولارلىقتاي دەپ ويلايمىز. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان» قىزىلوردا